دانلود پایان نامه ارشد درباره
دوران کودکی، تعلیم و تربیت، نهاد اجتماعی، سلامت روانی

دانلود پایان نامه ارشد درباره دوران کودکی، تعلیم و تربیت، نهاد اجتماعی، سلامت روانی

وسیله برای تربیت وی می‌دانستند. اما بررسی‌های علماء در قرون اخیر نشان داد که دوران کودکی نسبت به دوره‌های دیگر زندگی، نقش زیربنایی دارد.»۱۲۴ و پس از سالها باید روش و سنت ائمه معصومین را سرلوحه زندگی قرار دهیم و به احادیث آنها توجه ویژه‌ای داشته باشیم. بنابراین اگر خانواده با اصول و روش‌های صحیح تربیت آشنا باشند و آنها را به طور صحیح به کار گیرند، در دوره‌های بعدی با مشکلات کمتری روبرو خواهند شد و اولین گام در تربیت صحیح و جدی کودکان با آموزش خانواده‌ها و آشنا ساختن آنها با روش‌های صحیح تربیتی شروع می‌شود و همین مسئله ضامن سعادت فردی و اجتماعی افراد جامعه می‌باشد.
سالهای اولیه عمر هر فرد بدون شک از مهمترین و مؤثرترین دوران زندگی او بشمار می‌رود و سالهای شکل گیری شخصیت او است بخصوص نخستین سال زندگی.
«فردی که نوزاد را برای فراگرفتن تمام چیزهایی که در دور و بر او می‌گذرد آماده می‌کند و مانند لوح سفید و بی‌نقش است کم‌کم برای پذیرش نقش آماده می‌شود و با ابزار و وسایلی که خداوند متعال در اختیار او قرار داده. شروع به کسب اطلاعات درست و غلط از اطرافیان، مربیان و محیط خود می‌کند.»۱۲۵
هفت سال اول زندگی دوره‌ای است که در آن کودک از آموزش جدی و رسمی معاف است. در این دوره از آزادی عمل بیشتری برخوردار است و نباید تکلیف منظم و شاقی را بر وی تحمیل کرد. از این رو گفته می‌شود که کودک در این دوره تکلیف‌پذیر نیست.
«زمانی که مشکلات رفتاری و اجتماعی جوانان و بزرگسالان مورد تجزیه و تحلیل دقیق علمی قرار می‌گیرد این مسئله روشن می‌گردد که کمبود توجه و محبت و مراقبتهای پرورشی اولیاء و والدین در نخستین سالهای زندگی کودک است که بعدها منجر به عدم سازش و انطباق او با محیط و همچنین بوجود آمدن انحرافات اخلاقی و اجتماعی دیگر می‌شود. و اساسی‌ترین مسئله در بهداشت روانی در دوران هفت سال اول زندگی کودک مسئله آزادی و رشد و آزادی در تجربه است.»۱۲۶
بنابراین در این دوران که دوران سیادت و آقایی کودک است کودک باید بِدَوَد، بازی کند، به کنجکاوی و تجربه بپردازد و روح لطیفش از محبتها و استقبال و پذیرایی گرم اطرافیان سیراب شود. «بعضی از والدین بر این تصور هستند که کودک باید در این سنین به تمام حرفها و امر و نهی‌های آنان گوش فرا داده و مطیع محض آنان بشود. آنان بچه‌ای را خوب می‌دانند که تنها حرف شنوا باشد. هیچ کاری نکند. از جای خود تکان نخورد، کنجکاوی نکند و تنها در گوشه‌ای ساکت بنشیند و مزاحم اطرافیان خود نشود. غافل از اینکه اسلام این دوران را دوران سیادت و آقایی کودک و امر و نهی به والدین می‌داند».۱۲۷
۲-۳-۱- شکوفایی استعدادهای نهفته در کودک
«طفلی که در محیط آرام، آزادانه زندگی می‌کند و خواسته‌های طبیعی و منطقی او برآورده می‌شود بطور طبیعی ذهنش آماده می‌شود تا آنچه در توان دارد بروز دهد و آشکار سازد زیرا مانعی برای ابراز وجود و اظهار خواسته‌های خود نمی‌بیند و بدینوسیله استعدادهای نهفته‌اش را بروز می‌دهد.»۱۲۸
۲-۳-۲- مهیا شدن کودک برای دوران اطاعت
«ارتباط دوستانه والدین یا کودک و محبت به او سبب می‌شود که در سنین نوجوانی و جوانی به دستورات و راهنمایی‌های آنان توجه کند و به نصایح معقولانه آنان گوش فرا دهد و این شنوائی را با نشاط و شادابی وافر خود همراه کند.»۱۲۹
۲-۳-۳- اعتماد کودک به پدر و مادر
«در دوران کودکی، اگر کودک احساس کند که هرچه می‌خواهد، پدرومادر در اختیار وی قرار می‌دهند (البته باید توجه کنند که خواسته‌های کودک منطقی باشد) و یا هرچه می‌گوید به حرف او گوش می‌دهند و منطقی با او برخورد می‌کنند به پدر و مادر اعتماد می‌کند و آنان را یار و یاور و نقطه اتکاء خود در زندگی می‌شمارد و نسبت به آنان احساس امنیت و محبت می‌کند و این مسئله در آینده او اثر بسزائی داشته و او را در برابر مشکلات اجتماعی واکسینه می‌کند.»۱۳۰
۲-۳-۴- آرامش روحی و روانی کودک در دوران‌های بعدی
«اصولاً پایه آرامش‌های دوران بعدی کودک در گروه بهره‌گیری و غنای وی از آزادی و تجربه دوران سیادت است.آرامش و بردباری در جوانی مرهون فعالیتها و جست‌وخیزهای دوران کودکی است»۱۳۱ درهمین مورد رسول اکرم (صلی‌الله علیه وآله) می‌فرمایند:
«یَسْتَجِبُ عرامَهُ الغلامِ فی صِغره لیکون حلیماً فی کبره»۱۳۲
۲-۳-۵- ایجاد روحیه اعتماد به نفس و پرورش شخصیتی مستقل
«آنچه که روحیه اعتماد به نفس کودک را در این دوران حفظ می‌کند و آن را بارور می‌سازد آزادی و تجربه است.چون طفل در این سنین خود به سادگی تجربه می‌کند و می‌آزماید و در عمل به نتایجی عینی می‌رسد که برایش یقین‌آور است. حال هر قدر محیط قوی‌تر باشد برای کسب تجربیات بیشتر و ارزیابی و شناخت دقیقتر، آمادگی بیشتری پیدا می‌کند و به سبب آن روحیه اعتماد به نفس و اتکاء به نفس خویشتن و استقلال در وی قویتر می‌شود. چه خوب است کودک در خردسالی پرتحرک و پرجنب‌وجوش باشد تا در بزرگسالی آرام و خویشتن‌دار باشد.»۱۳۳
که علامه مجلسی (ره) «عرامه را به شیطنت، بداخلاقی، حرص شدید کودک به بازی و فرار از مدرسه تفسیر کرده‌اند.»۱۳۴
بنابراین نتیجه می‌گیریم که والدین باید سعی کنند که محیط آرام و سرشار از محبت و امنیت را برای کودک خود ایجاد کنند تا بهداشت و سلامت روانی کودک را فراهم آورند. حال اگر کودک در محیط خانه مرتباً در مقابل رگبار بکن‌و نکن‌ها، برو و نروها، پرخاش و ناسزا و احتمالاً ضرب و شتم قرار گیرد دیگر مجالی برای رشد و نمو استعدادهای نهفته‌اش باقی نمی‌ماند. و به تجربه ثابت شده که بچه‌هایی که دچار ناسازگاری رفتاری و یا انزوای شدید هستید به دلیل سرکوب شدن خواسته‌های بحق و منطقی آنان در دوران کودکیشان بوده است. بنابراین تمام موارد تربیتی کودک را فقط با سیادت او باید به مرحله اجرا گذاشت.
در هفت سال دوم زندگی تغییرات قابل ملاحظه‌ای در جسم و روان کودک پدید می‌آید. جسمش به نسبت دوران کودکی قوی‌تر شده، ذهنش رشد یافته و درک آن از مسائل عمیق‌تر شده است. خوبیها و بدی‌ها را تا حدودی می‌فهمد و به همین جهت مورد بازخواست و سؤال اولیاء و مربیان واقع می‌شود. اما چون عقلش کاملاً شکفته نشده صلاح خود را به درستی تشخیص نمی‌دهد. این دوره، دوره تعلیم و تربیت کودک است و به همین جهت پیامبر اکرم (صلی‌الله علیه وآله) از کودک در این دوره با خصوصیت «عبد» که بیان کننده اطاعت است یاد فرموده‌اند و حضرت علی (علیه‌السلام) او را «خادم» که آن هم بیان فرمانبری است معرفی کرده‌اند. در روایت دیگری از پیامبر اکرم (صلی‌الله علیه وآله) این دوره سنی را سن «تأدیب» یعنی تربیت و ادب‌آموزی نامیده‌اند. و امام صادق (علیه‌السلام) نیز در حدیثی این دوره را دوره تعلیم یا علم‌آموزی و آموزش نامگذاری کرده‌اند. از این تعبیرات چنین برمی‌آید که:
اولاً طفل در این دوره انعطاف و پذیرش بیشتری برای تربیت دارد.
ثانیاً آموزش رسمی کودک از این مرحله آغاز می‌شود.
بنابراین، «این دوران طلایی را که بهترین فرصت برای تعلیم و تربیت کودک است نباید به سادگی از دست داد.»۱۳۵
اگر تربیت فکری، عاطفی و اخلاقی کودک در این مرحله به درستی انجام نگیرد او در دوران نوجوانی با مشکلات زیادی روبرو خواهد شد، که حل آن چندان آسان نباشد، آدابی که در این دوره باید توسط مربیان در مدرسه و پدر و مادر در خانه بطور هماهنگ آموزش داده شود به تدریج در طول این هفت سال در وجود و شخصیت نوجوان جایگزین گردیده و در تکوین اساس شخصیت آینده‌اش نقش مهمی دارد.
فصل سوم
عوامل موثر بر رشد و تربیت بعد از تولد
۳-۱- خانواده
« و من آیته ان خلق لکم من انفسکم ازواجا لتسکنو الیها »۱۳۶
از نشانه های او این که همسرانی از جنس خودتان برای شما آفرید تا در کنار آنان آرامش یابید.
« و جعل منها زوجها لیسکن الیها »۱۳۷
همسرش را نیز از جنس او قرار داده تا در کنار او بیاساید.
خانواده نخستین کانون تربیت کودک و معمار اولیه شخصیت اوست . در همین مدرسه بزرگ تربیتی است که فرزند به تدریج از رفتارهای پدر و مادر الگوبرداری می کنند . کودکان تا چند سالی مقلدند و مطابق اصل همانند سازی تلاش می کنند که کارهای خود را همانند و شبیه آنان سازند. از آنجایی که کودکان مطابق فطرت الهی، خداپرست و درست کردار به دنیا آمده اند چنانچه در محیط تربیتی آنان رفتارهای مطابق آیین توحید باشد، و والدین به وظایف خویش آشنا باشند. آنان نیز موحد و متقی خواهند شد وگرنه منحرف می شوند که مراقبت ازآن مسئولیت سنگین به شمار آمده است وموجب نجات از رنج و عذاب دنیوی و اخروی خواهید گردید.
قرآن و روایات برای خانواده اهمیت ویژه ای قائل شده و احکام و آداب فراوانی برای رشد و بالندگی آن مقرر کرده اند که افزون بر رعایت آن ها برای رفاه و آسایش و رشد وتعالی خانواده، باید از خدای سبحان نیز نجات. آسایش خانواده را خواست.
وقتی حضرت ابراهیم ( سلام الله علیه ) به فرمان خدا همسر و فرزند خود را به مکه آورد، دست به دعا برداشت و عرض کرد:
« ربنا انی اسکنت من ذریتی بواد غیر ذی زرع عند بیتک المحرّم. ربّنا لیقیمو الصلوه فاجعل افئده من الناس تهوی الیهم و ارزقهم من الثمرات لعلّهم یشکرون »۱۳۸
پروردگارا ! من برخی از فرزندانم ( اسماعیل و نسل او ) را در سرزمین بی کشت و زرع، در کنار خانه محترم تو سکونت دادم.
پروردگارا ! تا نماز را به پا دارند، پس دل های گروهی از مردم را به آنان گرایش ده و آنان را از میوه ها و محصولات روزی عطا کن، باشد که سپاسگذاری کنند.
همچنین جناب لوط که پس از تلاش فرهنگی بسیار نتوانست مردم را از هلاکت برهاند برای نجات خانواده با ایمان خود دعا کرد:
« رب نجنی و اهلی مما یعملون »۱۳۹
پروردگارا ! من و خاندانم را از آن چه این ها انجام می دهند رهایی بخش.
و یا اینکه« حضرت یعقوب ( سلام الله علیه ) برای تامین نیاز خانواده خود، فرزندانش را به دربار حاکم مصر فرستاد تا با دریافت گندم مورد نیاز ، قحط سالی را سپری سازند و حتی در دومین بار برای دریافت گندم محبوب خود بنیامین را نیز همراه برادران وی گسیل داشت.»۱۴۰
«خانواده به عنوان اولین و اساسی ترین نهاد اجتماعی، عبارت است از تجمع مشترک دو یا چند نفر به واسطه سببی یا نسبی با هم و زیریک سقف زندگی می کنند و متشکل از پدر یا مادر یا هردو و فرزندان آنان می باشد و همچنین روانشناسان بزرگ خانواده را مرکز الگو دهی و راهنمایی و کنترل هیجانات ( استنبرگ ، ۱۹۹۰) و تجدید کننده ی ارزش ها، هنجارها و نگرش ها در نسل بعدی است ( نوری ، ۱۹۹۱) خانواده کانون مهربانی، گرمی، حمایت و اقتدار است (استنبرگ ، ۱۹۹۰ ) خانواده در فرزندان زمینه احساس مسئولیت و پاسخ

مطلب مرتبط :   دانلود پایان نامه ارشد دربارهپیش دبستانی، پرخاشگری، فیزیولوژی، رشد اجتماعی

دیدگاهتان را بنویسید

Close Menu