کودکان پیش دبستانی

کودکان پیش دبستانی

دانلود پایان نامه

 

مراحل برقراری ارتباط کودک با جهان پیرامونش به چند دسته تقسیم می‌گردد:
مایاایوانا (1987) در کتاب الگوهای ارتباطی مراحل ارتباط کودک با پیرامونش را در پنج دسته تقسیم می‌کند که به طور خلاصه بیان می‌گردد.
2-1-7-1- دوره پیش- تاریخ ارتباط (مرحله نوزادی)
بسیاری از روانشناسان این نقطه نظر را مطرح می‌کنند که نیاز به ارتباط در ذات انسان است. تعمق روی ماهیت و اساس ارتباط، این نوع تعامل بشری، ما را به سوی مشخص کردن چهار نشانه‌ای که وجود نیاز ارتباطی را مورد آزمون قرار می‌دهد، هدایت می‌کند. اولین شاخص، توجه یا نشان دادن علاقه به شخص دیگر، حتی کوچک‌ترین بچه، که شروع به احساس نیاز برای ارتباط می‌کند، افراد دیگر را از نزدیک مورد مطالعه قرار می‌دهد، به صداهایشان گوش می‌دهد، و غالباً کوشش می‌کند که آن‌ها را لمس کند یا خودش را به آن‌ها نزدیک‌تر نماید. دومین شاخص، از طریق پاسخ عاطفی به شخص دیگر مشخص می‌شود؛ کودکان از ظاهر شخص خوشحال می‌شوند، از اینکه اعمال او را دنبال کنند لذت می‌برند وقتی که شخص آن‌ها را ترک می‌کند، غمگین یا حتی خشمگین می‌شوند. سومین شاخص رفتار کودک است که از طریق آن سعی می‌کند علاقه و توجه اطرافیان را به خود جلب نماید. چهارمین شاخص، کوشش کودک است برای بر انگیختن عواطف در دیگر مردم و پاسخ آن‌ها به چیزی که انجام داده است، نیاز برای ارتباط وقتی شکل گرفت، در همه چهار شاخص نیاز ارتباطی متجلی می‌شود: لازم است که همه آن‌ها در یک زمان به کودک ارائه شوند. اگر جداگانه هر شاخص نیاز ارتباطی را، در نظر بگیریم، قادر نیستیم تصمیم بگیریم که آیا یک کودک خاص به طور مشخص احساس نیاز ارتباطی می‌کند یا نه، چهار شاخص نیاز برای ارتباط که در بالا مشخص و توصیف گردید، اساس محکمی است برای قضاوت کردن در مورد اینکه آیا کودک به طور مشخص نیاز ارتباطی را رشد داده یا نه، اگر پاسخ منفی است، بنابراین تا چه درجه‌ای چنین نیازی شروع به شکل گرفتن کرده است.
2-1-7-2- شکل میان فردی- موقعیتی ارتباط «یک تا شش ماه»
مسئله نیاز یکی از پیچیده‌ترین مسایل مورد بررسی توسط روان‌شناسان است. وقتی که در جهت بررسی منشأ نیاز کوشش می‌کنیم، پیچیدگی آن را دو برابر، افزایش می‌دهیم. نوزاد توانایی می‌یابد که به موقع فعال شود و در مواقع ضروری برای به دست آوردن اهدافش گریه کند و رفتارش را با توجه به احتیاجات عناصر مهم موقعیتش، تنظیم نماید.
2-1-7-3- شکل عملی- موقعیتی ارتباط «شش تا هیجده ماهگی»
در سن 6 ماهگی، ماهیت ارتباط کودک با اطرافیانش تغییر می‌کند؛ شکل جدیدی می‌یابد که آن را ارتباط عملی- موقعیتی می‌نامیم. ماهیت موقعیتی تعامل هنوز نمایان است.
2-1-7-4- شکل موقعیتی- عملی ارتباط «هیجده ماهگی تا سه سالگی»
ظهور تکلم فعال نشانه این است که کودک وارد مرحله سوم رشد ارتباطی شده است سقف شکل کلامی، موقعیتی، عملی ارتباط متغیر است. این نوع ارتباطات به طور معمول می‌تواند حتی تا قبل از مدرسه رفتن کودک هم شکل غالب ارتباط باشد. قاعدتاً بعد از سن سه سالگی شکل ارتباط با بالغین ویژگی موقعیتی‌اش را از دست می‌دهد. کودک بیشتر به سؤالاتی که مستقیماً در ارتباط با کارهای انجام داده‌اش نیست، علاقمند می‌شود. شروع مکالمات فرا موقعیتی سبب مشخص شدن مرز ارتباط موقعیتی – عملی، از اشکال بالاتر ارتباط بچه‌ها با بالغین می‌شود. ارتباط کلامی موقعیتی – عملی در درون رشد همه جانبه عاطفی روانی منجر به پیشرفت بیشتر و تغییر کیفی فعالیت جهت‌دار به سوی شیء و ظهور و رشد تکلم می‌شود. تسلط بر زبان کودک را وادار می‌کند تا ورای چهارچوب اشکال موقعیتی ارتباط رفته و با اشیاء و پدیده‌ها، تماس خارج از موقعیت مشخص پیدا کرده و گاهی اوقات این تماس شکل صرفاً تخیلی یا نوآوری به خود می‌گیرد (مایاایوانا، 1978، ترجمه مدبرنیا، 1375).
همه روانشناسان به خوبی می‌دانند که تکلم در آغاز در دوره ارتباط کودک با اطرافیانش شکل می‌گیرد و به اهداف ارتباطی کمک می‌کند. بنابراین حق داریم که تکلم را حتی در ابتدائی‌ترین شکل آن به عنوان عمل ارتباطی بنامیم (امینی، 1381).
2-1-7-5- شکل شناختی- فرا موقعیتی ارتباط «سه تا شش سالگی»
میزان سنی برای شکل شناختی – فرا موقعیتی ارتباط غالباً ساختگی است. ممکن است با بزرگسالانی مواجه شویم که هرگز بر این دوره تسلط پیدا نکردند و گاهی هم در کودک سه ساله تسلط به این دوره مشاهده می‌شود. در سن سه سالگی و کمی بعد از آن، توجه کودک به حوادثی که در جهان طبیعی اتفاق می‌افتد جلب می‌گردد، اما در سن شش سالگی او به پدیده‌ها اجتماعی پیرامونش و حلقه و روابط بین آن‌ها علاقه وافری نشان می‌دهد در کودکان پیش دبستانی بازی، نه توالی بازی‌های ساده بلکه بازی گروهی که تم‌ها و بازی نقش را در بر می‌گیرد جای برجسته‌ای پیدا می‌کنند (مایاایوانا، 1978؛ ترجمه مدبرنیا، 1375).
از طریق بازی کودک فعالانه جهان پیرامون خود را کشف می‌کند در پیچیدگی زندگی توانائی خودش را در می‌یابد و گرایش خود را نسبت به هر چیزی که در پیرامونش اتفاق می‌افتد مشخص می‌کند. به همین دلیل برای آن‌ها حیاتی است که تا حد ممکن و به طور دقیق حوادثی را که تصور می‌کنند از نظر جسمی باز تولید نمایند (برک، ترجمه سیدمحمدی، 1381).
در تحقیقات نشان داده شده که بعد از سن سه سالگی، مرحله‌ای پیش می‌آید که کودک خیلی سریع رشد کرده و موفقیت قابل ملاحظه‌ای در رشد همه جانبه روانی عاطفی‌اش به دست می‌آورد. در همین دوره است که کودکان از طریق ماهیت تخیلی طرح‌هایشان ترغیب می‌شوند. در اغلب موارد، بازی‌های تخیلی برای کودک به عنوان سرگرمی و تفریح است و به هیچ وجه اعتقاد ندارد که حیوانات یا انسان‌ها ساخته و پرداخته تخیلاتش واقعی هستند (بلوش ، ترجمه توکلی، 1377).
برجسته‌ترین ویژگی کودک در آغاز دوره پیش دبستانی حساسیت فوق‌العاده زیاد کودکان بر این گرایشات تأییدکننده بزرگسالان نسبت به خود در تجاربی که بزرگ‌ترها رفتارشان تغییر می‌دهند. گاهی نسبت به اعمال کودک بی‌تفاوت می‌شوند، و زمانی دیگر برای هر دستاوردی، آن‌ها را مورد ستایش قرار می‌دهند. یا اینکه برای اشتباهاتش آن‌ها را سرزنش می‌کنند. به نظر می‌رسد این حساسیت بیش از حد کودکان، تصادفی نیست. بلکه این حساسیت انعکاسی است از تغییراتی که در نیاز ارتباطی کودک به وجود می‌آید، محتوی نیاز ارتباطی کودک وابسته به نوعی کمک است که کودک در بزرگسال جستجو می‌کند. کودکانی که تا نیمه راه دوران پیش دبستان را طی کرده‌اند هزاران سؤال در سر دارند که تنها از طریق تماس مکرر با والدین یا معلمین می‌تواند آن‌ها را حل کنند. همکاری بزرگسالان در این قلمرو جدید تنها زمانی میسر است که بزرگسال وی را جدی گرفته و حقش را برای ورود به بحث به رسمیت بشناسد؛ و تنها شاخص متقاعد کننده این شناخت برای کودکان در این مرحله تشویق است. نیاز شدید برای احترام در کودکان می‌تواند ریشه مسائل رفتار اجتماعی آن‌ها باشد: آن‌ها به شدت کله شق می‌شوند و خیلی سریع ناراحت شده و می‌گریند و از تماس با دیگران اجتناب می‌ورزند موقعیت متضادی به وجود می‌آید که روانشناسان به آن «بحران کودکان سه ساله» می‌نامند. میل به استقلال، پافشاری در دنبال کردن اهداف و شکوفایی تخیل – همه این‌ها نتایج خوب رشد روانی و عاطفی کودکان پیش دبستانی است (استافورد و به یر، ترجمه‌ی دهگانپور و خرازچی، 1377).
تکلم شایسته‌ترین ویژگی است که کودک را قادر می‌سازد که ورای موقعیت ویژه برود و محدودیت زمانی و مکانی را در نوردیده، فضای باز و وسیع شود، جایی که روی جوهر مخفی اشیاء و پدیده‌ها تعمق نماید. تا حد معین، شکل ارتباطی مورد بحث، به صورت مکالمه بین کودک و بزرگسال روی موضوعات شناختی شکل می‌گیرد و به کودک کمک می‌کند که افق دیدش را گسترده‌تر کند (برک، ترجمه سید محمدی، 1381).
نقشی که بزرگسال در برقراری همکاری نظری با کودکان دارد متعدد است. مهم‌ترین عنصری که وابستگان بزرگسال لازم است در اختیار کودک بگذارند، احترام به نیاز‌های عقلانی کودک و گرایش مثبت به نتایج کارهای ذهنی اوست، حیاتی‌ترین عامل پیشرفت کودک – علاقمندی و شریک شدن با او در کار مشترک است (استافورد و به یر، ترجمه‌ی دهگانپور و خرازچی، 1377).
2-1-8- شیوه‌های برقراری ارتباط با کودکان
رسیدن به رابطه سالم، اصول و شیوه‌هایی دارد. والدین باید از دانایی‌ها و مهارت‌های لازم برخوردار باشند تا بتوانند بر اساس اصولی، پیوند روحی و فکری با فرزندان برقرار کنند و بهتر بتوانند نقش تربیتی خود را ایفا کنند، والدین افزون بر دانستن اصول، از شیوه‌ها و راهکارهای مناسبی که در مقاطع سنی مختلف وجود دارد، آگاهی داشته باشند. دوران خردسالی ارتباط‌های ویژه‌ای را می‌طلبد زبان مهم‌ترین عامل ارتباط انسانی است و کلام ساده‌ترین و کاربردی‌ترین وسیله تبادل و تفاهم انسان‌ها به شمار می‌رود. کلمات، اهداف و نیت‌ها را آشکار می‌کند و ارتباط‌های غیر کلامی نیز شخصیت انسان‌ها را مشخص می‌کند والدین باید ارتباط مناسب و صمیمی با هم برقرار کنند. در غیر این صورت، ابتدا موجب خدشه‌دار شدن شخصیت خود و ایجاد رنجش عاطفی، تعارض و اختلاف با هم خواهند شد. تشدید این عوامل، بحران را به ارتباط با کودک هم خواهد برد و این ناهنجاری به صورت رفتارهای نابهنجار در محیط خانه و مهد کودک ظاهر می‌گردد (امیرحسینی، 1390).
هیچ پدر و مادری خود به خود، پدر و مادر موفق و توانایی نیست مگر دانایی‌های ضروری را کسب کند. علت شکست انسان در تعلیم و تربیت، نداشتن شناخت نسبت به خود و نسبت به کودک است. دعوت قرآن مجید به تفکر، تعقل نشانه اهمیت و ضرورت شناخت است. در ارتباط با کودک نیز دانایی و آگاهی از ویژگی‌های روانی، رفتاری و عاطفی، توانایی تربیت را به والد می‌بخشد عصر کنونی، عصر اقتدار علمی است. هیچ کس مادر یا پدر توانا و دانا خلق نشده است. فرزندپروری و کودک‌داری و ارتباط صحیح و سالم با او، مانند سایر فعالیت‌ها نیاز به آموزش دارد. روش دیگر به دست آوردن آگاهی، مشورت با پدران و مادران موفق است. با بهره‌گیری از راهنمایی و تجربه آن‌ها، می‌توان به موفقیت رسید (امیرحسینی، 1390).
2-1-8-1- ابراز محبت به کودک
اساس ارتباط سالم، محبت کردن، دوست داشتن و مبادله مهر و عطوفت است. نگاه محبت‌آمیز معجزه می‌کند و رفتار کودک یا نوجوان را هم سو با اهداف محبت کننده تغییر می‌دهد. پدر و مادر باید محبت خود را به صورت مساوی میان فرزندانشان تقسیم کنند (امیر حسینی، 1390).

مطلب مرتبط :   دانلود پایان نامه درباره قانون مجازات عمومی اصلاحی مصوب

بستن منو