پایان نامه درمورد ساختار معنایی

پایان نامه درمورد ساختار معنایی

دانلود پایان نامه

سیما حسن دخت فیروز (1388) در پایاننامهی خود با عنوان «بررسی استعاره از دیدگاه شناختی در اشعار فروغ فرخزاد»، نظریهی معاصر استعاره را در اشعار فروغ فرخزاد به کار گرفته است. نتیجهی پژوهش این بود که شش استعارهی بنیادین در شعر فروغ وجود دارد که «زمان مکان است»، «حالت مکان است»، «هدف مکان است»، «نیرو حرکت است»، «کنش حرکت است» و «نیروحرکت است» را شامل میشود. در این میان دو استعارهی «زمان مکان است» و«حالت مکان است»، بیشتر به چشم میخورد و استعارهی «نیروحرکت است» هم کمترین کاربرد را دارد. در پایان هم شعر «دلم گرفته است»بر اساس دیدگاه شناختی تحلیل شده است.  

پور ابراهیم (1388)
شیرین پورابراهیم در رسالهی خود با عنوان «بررسی زبانشناختی استعاره در قرآن: رویکرد نظریهی معاصر استعاره(چارچوب شناختی)»، با بررسی آیات نیمهی نخست قرآن به این نتایج دست یافته است. 1. در زبان قرآن سه نوع استعارهی هستیشناختی پدیدهای، ظرف و شخصیتبخشی و سه نوع استعارهی جهتی بالا/پایین، پشت/جلو و نزدیک/دور و نیز استعارههای ساختاری متعددی از جمله اعضای بدن و زمان وجود دارد. 2. استعارههای مفهومی موجود در زبان قرآن دارای دو مبنای تجربی میباشد: جسمانی و فرهنگی. 3. استعارههای هستیشناختی و جهتی و نیز طرحوارههای تصویری زیربنای استعارههای ساختاریاند و بین آنها پیوند برقرار میکنند.
مشایخی (1389)
مهین مشایخی در پایاننامهی خود به بررسی طرحوارههای مکانی – حرکتی در زبان فارسی بر اساس الگوی جانسون(1987) میپردازد. در این پژوهش شش هزار نمونه از یک نمایشنامه و سه فیلمنامهی زبان فارسی مورد بررسی قرار گرفت. یافتههای این پژوهش نشان میدهد که طرحوارههای تصویری مکانی –حرکتی در زبان فارسی را میتوان بر اساس الگوی جانسون طبقه بندی کرد و ابزارهای صوری مانند کاربرد حروف اضافه را برای رمز گذاری آنها در نظر گرفت.
قائمینیا(1390)
علیرضا قائمینیا در کتاب «معنیشناسی شناختی قرآن»، اصول معناشناختی برای تفسیر قرآن با توجه به معنا شناسی شناختی ارائه کرده است. این کتاب در ده فصل تدوین شده است. مباحثی چون معرفی زبانشناسی شناختی اصالت تعبیرهای قرآنی، مفهومسازی قرآنی و بافت آیات، پیش نمونهها و مقولات معنایی در قرآن ، شبکهی شعاعی قرآن، حرکت خیالی در ساختار معنایی قرآن ، فضاهای ذهنی در قرآن، نقش تلفیق مفهومی در معناشناسی قرآن، ساختار نیرو- پویایی آیات و علیت و پنجرههای علی در قرآن فصلهای این کتاب را تشکیل میدهند.
راسخ و سهرابی(1391)
محمد راسخ مهند و رخساره سهرابی در مقالهای با عنوان «سیر استعاره در شعر سنتی و شعر نو فارسی بر اساس دیدگاه شناختی (مبتنی بر گزیدهی اشعار حافظ و سهراب سپهری)»
با تکیه بر بحث استعاره در زبان‌شناسی شناختی سعی کردهاند استعاره های موجود در شعر سنتی و نو فارسی را بر اساس منتخب اشعار حافظ و سپهری بررسی کنند. این پژوهش نشان می‌دهد فضای فکری حاکم بر شعر در این دو شخص چه تفاوت هایی دارد. در گزیده‌ای از اشعار این دو شاعر، استعاره‌هایی که بر مفاهیم عشق، نفرت، مرگ، زندگی، تنهایی، غم، شادی و زمان دلالت می‌کردند، مورد بررسی قرار گرفتند. این بررسی نشان می‌دهد که علاوه بر مفاهیم مشترکی که در کاربرد استعاره از سوی این دو شاعر وجود دارد، مفاهیم استعاری آنها تفاوت‌های قابل ملاحظه‌ای نیز دارد. یکی از تفاوت های شعر سنتی و شعر نو، تفاوت در به کار بردن مفاهیم استعاری است، مثلاً آنجا که حافظ برای عشق قلمرو «شراب»را در نظر میگیرد و سهراب قلمرو «جسم»، میتوان دریافت که دنیای فکری آنها متفاوت است. یا در استعارهی «تنهایی»، حافظ با قلمرو «مکان»، آن را به تصویر می‌کشد و سهراب مفهوم «انسان» را برمی‌گزیند تا نشان دهنده تنهایی عمیق انسانی در نگاه سپهری و احساس تنهایی انسان مدرن باشد.
اغلب این آثار با وجود دستاوردهای بسیار ارزشمند، یک نقطهی ضعف مشترک دارند: به جای آنکه از طریق استعاره به «شناخت» برسند، بیشتر سعی کردهاند بر نظریه لیکاف مهر تأیید بزنند؛ در حالیکه در نظریهی شناختی استعاره یک «نشانه» است و نشانه همانطور که از نامش بر میآید، خبر از وجود چیز دیگر میدهد. شناختیها استعاره را یک شیوهی تفکر میشمارند و معتقدند آنچه به عنوان استعاره در زبان مطرح میشود تنها یک تجلی عینی از آن چیزی است که تفکرش مینامیم. اما در اغلب این پایاننامهها از تفکری که پشت این استعارهها مخفی است، بحثی به میان نیامده است.
3-4.مطالعات زبانشناختی استعاره در اشعار سعدی و حافظ
در این باره میتوان به دو مقاله اشاره کرد :
«بررسی ساختهای طرحوارهای در غزلیات حافظ به منظور معرفی طرحوارههای جدید» از ارسلان گلفام و مریم اعلایی(1387). در این مقاله طرحوارهی حجمی ، طرحوارهی حرکتی و طرحوارهی قدرتی بر اساس دیدگاه جانسون و چند طرحوارهی دیگر مثل طرحوارهی اعضای بدن، طرحوارهی رنگ، طرحوارهی لباس، طرحوارهی زمان و … بر اساس دیدگاه نویسندگان مطرح شده و برای هریک از آنها مثالی از دیوان حافظ ذکر شده است. این پژوهش چند ضعف عمده دارد:
الف)طرحوارههای حجمی، حرکتی و قدرتی مطرح شده از سوی جانسون کلی است و طرحوارههای مطرح شده از سوی نویسنده، جزئی است. این دو گروه از طرحوارهها از این لحاظ، سنخیتی ندارند.
ب)نویسندگان مقاله در رشتهی زبانشناسی تحصیل کردهاند و شناخت درستی از شعر حافظ نداشتهاند: بیت «دریا و کوه در ره و من خسته و ضعیف …» به عنوان شاهد مثال برای طرحواره حرکتی ذکر شده است، با این توضیح که «در این بیت برای دریا و کوه مسیری در نظر گرفته شده که در آن در حرکت هستند»(گلفام و اعلایی ، 1387 :89)؛ در صورتی که در این بیت، دریا و کوه حرکت نمیکنند؛ بلکه سد راه قرار گرفتهاند و این بیت میتواند در حوزهی طرحوارهی قدرتی مطرح شود.
ج)به اقتضای فضای اندک مقاله، طرحوارههای تصویری گذرا و فهرستوار مطرح شدهاند و این موضوع بحث و بررسی بیشتری را میطلبد.
2. علی محمد حقشناس در مقالهای به مقایسه کاربرد استعاره (از دیدگاه یاکوبسن) در غزلیات سعدی و حافظ میپردازد. او معتقد است که حافظ به قطب استعاری زبان و سعدی به قطب مجازی زبان گرایش دارد. دو بیت زیر از سعدی و حافظ را به عنوان مثال ذکر میکند:
آینهای طلب کن تا روی خود ببینی وز حسن خود بماند انگشت در دهانت
ای جرعهنوش مجلس جم سینه پاک دار کایینهای است جام جهانبین که آه از او
تکتک کلمات در بیت حافظ معانی و معادلهای استعاری متعددی دارند؛ اما کلمات شعر سعدی به مصداق عینی در جهان خارج دلالت میکنند. او معتقد است نبودن آزادی در جامعه، متن را به قطب استعاری نزدیک میکند(1387: 15-11).
3-5.نقدی بر نظریهی استعارهی مفهومی
3-5-1. نقاط قوت
آنچه در قسمت تفاوتهای استعارهی مفهومی و استعارهی سنتی در فصل قبل گفته شد در واقع نقاط قوت استعاره شناختی محسوب میشود. علاوه بر آن به چند نکتهی دیگر نیز میتوان اشاره کرد:
1. با مقایسهی تقسیمبندی استعارهی مفهومی و استعارهی سنتی (شمیسا)، آنچه در نگاه نخست جلب توجه میکند؛ تعداد بیشتر تقسیمبندی در دیدگاه سنتی است که به بیش از بیست مورد میرسد. با توجه به اینکه مهمترین هدف هر نوع تقسیمبندی، باید درک بهتر و تسهیل کار ذهن باشد، دربارهی دیدگاه سنتی این پرسش مطرح میشود که چرا باید چنین تعداد تقسیمبندیای وجود داشته باشد؟ آیا اگر اساس تقسیمبندی بر مبنای دیگری استوار میگشت، امکان پیشگیری از این تکثر وجود نداشت؟ اما تقسیمبندی شناختیها با وجود تعدد کمتر، انواع استعاره را تحت پوشش قرار میدهد و از دید سنجش توان علمی و درنظر داشتن اقتصاد ، دارای کفایت بیشتری است.

مطلب مرتبط :   دانلود پایان نامه درمورد تهافت الفلاسفه

Close Menu