پایان نامه درباره علامه طباطبایی

پایان نامه درباره علامه طباطبایی

دانلود پایان نامه

غلظت  

واژه غلظت آن گونه که اهل لغت گفته اند، به معناى: خشونت، شدّت، درشت شدن، درشتى و تندخویى است و در مقابل رقّت به کار مى رود.
در کاربردهاى قرآنى واژه غلظت ـ همان گونه که مفسّرین بیان کرده اند ـ به معناى لغوى خود به کار رفته است:
در سوره توبه آیه 123 می خوانیم : (یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قاتِلُوا الَّذِینَ یَلُونَکُمْ مِنَ الْکُفَّارِ وَ لْیَجِدُوا فِیکُمْ غِلْظَهً وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِین)؛ « اى کسانى که ایمان آورده‏اید! با کافرانى که به شما نزدیکترند، پیکار کنید! (و دشمن دورتر، شما را از دشمنان نزدیک غافل نکند!) آنها باید در شما شدّت و خشونت (و قدرت) احساس کنند و بدانید خداوند با پرهیزگاران است».
در تفسیر مجمع البیان درباره عبارت «وَ لْیَجِدُوا فِیکُمْ غِلْظَهً» آمده است که «و باید آنها در شما درشتى ببینند» . و معناى آیه این است که اینان باید خلاف نرمش و رقت را که همان خشونت و سخت‏گیرى است از شما احساس کنند تا جلوگیر و مانع آنها گردد.
علامه طباطبایی در ذیل همین آیه می‌فرماید: معناى« غلظه» در جمله« وَ لْیَجِدُوا فِیکُمْ غِلْظَهً» شدت و سرسختى نشان دادن بخاطر خداست، و معنایش این نیست که با کفار خشونت و سنگدلى و بد اخلاقى و قساوت قلب و جفا و بى مهرى نشان دهید، زیرا این معنا با هیچ یک از اصول دین اسلام سازگار نیست، و معارف اسلامى همه آن را مذمت و تقبیح کرده‏اند.
همچنین خداوند در سوره‌ توبه، آیه 73 و سوره تحریم، آیه 9 می‌فرماید: (یا أَیُّهَا النَّبِیُّ جاهِدِ الْکُفَّارَ وَ الْمُنافِقینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ وَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصیرُ).
در این آیه دستور به شدت عمل در برابر کفار و منافقان داده و مى‏گوید: اى پیامبر! با کافران و منافقان جهاد کن. «یا أَیُّهَا النَّبِیُّ جاهِدِ الْکُفَّارَ وَ الْمُنافِقِینَ» و در برابر آنها روش سخت و خشنى در پیشگیر «وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ».
و چه بسا جمله « وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ» در دنبال جمله «جاهِدِ الْکُفَّارَ وَ الْمُنافِقِینَ» شاهد بر این معنا باشد که مقصود از جهاد غلظت و خشونت است.
در تفسیر مجمع البیان آمده : «وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ» یعنى سخن درشت و سخت بدانها بگو و با آنها مدارا نکن.
شدت
واژه شدّت نیز به معناى: غلظت، صلابت و سختى است ، و در مقابل رقّت استعمال مى گردد.
در سوره فتح آیه 29 خداوند می فرمایند: ( مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْکُفَّارِ رُحَماءُ بَیْنَهُم )؛ « محمد(ص) فرستاده خداست و کسانیکه با او هستند در برابر کفار، سخت و شدید و در میان خود مهربان اند».
در مجمع البیان درباره عبارت «وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْکُفَّارِ رُحَماءُ بَیْنَهُمْ» آمده است: شدت مؤمنین بجایى رسیده بود که حتى از لباس مشرکین دورى میجستند که به لباس آنان نچسبد، و نیز بدنهاى خود را از بدنهاى آنان دور می گرفتند که به بدن آنان تماس پیدا نکند، و مهربانى آنان در بین یکدیگر به جایى رسیده بود که هیچ مؤمنى برادر دینى خود را نمیدید مگر آنکه با او روبوسى کرده دست می داد، و مثل این آیه است (أَذِلَّهٍ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ أَعِزَّهٍ عَلَى الْکافِرِینَ) یعنى: مؤمنین نسبت به یکدیگر متواضع و نسبت به کافران مغرور و سرسخت میباشند.
علامه طباطبایی درباره عبارت « وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْکُفَّارِ رُحَماءُ بَیْنَهُمْ» می نویسد: این جمله مرکب است از مبتدا و خبر. پس کلام در این صدد است که مؤمنین به رسول خدا (ص) را توصیف کند، و« شدت» و« رحمت»که دو صفت متضاد است از صفات ایشان شمرده شده. و جمله « أَشِدَّاءُ عَلَى الْکُفَّارِ» را مقید کرد به جمله « رُحَماءُ بَیْنَهُمْ» تا توهمى که ممکن بود بشود دفع کرده باشد، و دیگر کسى نپندارد که شدت و بى‏رحمى نسبت به کفار، باعث مى‏شود مسلمانان به طور کلى و حتى نسبت به خودشان هم سنگدل شوند لذا دنبال« اشداء» فرمود « رُحَماءُ بَیْنَهُمْ» یعنى در بین خود مهربان و رحیمند. و این دو جمله مجموعا افاده مى‏کند که سیره مؤمنین با کفار شدت و با مؤمنین رحمت است.
فظ
از جمله واژه هایی که در قرآن مترادف کلمه خشونت بیان شده واژه فظ است که در سوره آل عمران آیه 159 به آن اشاره شده است :
( فَبِما رَحْمَهٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِین)؛ «به (برکت) رحمت الهى، در برابر آنان [مردم‏] نرم (و مهربان) شدى! و اگر خشن و سنگدل بودى، از اطراف تو، پراکنده مى‏شدند. پس آنها را ببخش و براى آنها آمرزش بطلب! و در کارها، با آنان مشورت کن! اما هنگامى که تصمیم گرفتى، (قاطع باش! و) بر خدا توکل کن! زیرا خداوند متوکلان را دوست دارد.»
فظ یفظ به معنای جفا پیشه و سنگدل است و کلمه فظاظه یعنی خشونت در کلام.
همچنین کلمه «فظ» به معناى جفا کار بى رحم آمده و غلیظ بودن قلب کنایه از نداشتن رقت و رأفت است.
« فظ» در لغت به معنى کسى است که سخنانش تند و خشن است، و غلیظ القلب به کسى میگویند که سنگدل مى‏باشد و عملا انعطاف و محبتى نشان نمى‏دهد . بنا براین، این دو کلمه ( فظ و غلیظ القلب) گرچه هر دو بمعنى خشونت است اما یکى غالبا در مورد خشونت در سخن و دیگرى در مورد خشونت در عمل به کار مى‏رود و به این ترتیب خداوند، به نرمش کامل پیامبر (ص) و انعطاف او در برابر افراد نادان و گنهکار اشاره میکند.
ظلم
ظلم در کاربرد لغوی به معنای ناقص کردن حق و گذاشتن شیء در غیر موضع آن (خلاف عدل) می باشد. ابن منظور در لسان العرب می آورد:
« الظلم: وضع الشیء فی غیر موضعه».ظلم، گذاشتن چیزی در غیر محل آن است. او سپس می افزاید: اصل ظلم، جور و تجاوز از حدّ است .
در قرآن نیز ظلم به همین معنی به کار رفته است؛ راغب در مفردات می نویسد: « ظلم، نزد اهل لغت و شمار زیادی از علما گذاشتن چیزی در غیر محل آن است و به تجاوز از حق نیز ظلم گفته می شود» .

مطلب مرتبط :   دفاتر اسناد رسمی

Close Menu