پایان نامه ارشد رایگان درباره برنامه ریزی استراتژیک

پایان نامه ارشد رایگان درباره برنامه ریزی استراتژیک

دانلود پایان نامه

برنامه ریزی طرح جامع( راهبردی – اجرایی)  

مقدمه
‏ در این فصل و در دنباله آنچه در فصل قبل ارائه گردید به تشرح برنامه ریزی راهبردی ‏خواهیم پرداخت. زیرا هدف آن است که مشخص شود که آیا در ایران می توانیم بدون ایجاد هرگونه تغییری در آن، برای توسعه شهرهای خود استفاده کنیم؛ بدین ترتیب در این فصل ‏علاوه بر مرور تاریخ شکل گیری برنامه ریزی توسعه راهبردی شهری به اجزاء فرایند و نیز ‏ویژگی های آن خواهیم پرداخت. ضمن آنکه به چند تجربه جهانی در این حوزه نیز اشاره خواهد شد.
روند شکل گیری برتامه ریزی شهری راهبردی در امریکا
‏ در تکمیل مباحث برای معرفی آنچه در ایران طرح های ساختاری – راهبردی نامیده شده‏اند و پس از معرفی اجمالی طرح های ساختاری در اینجا به موضوع برنامه ها و طرح های ‏راهبردی می پردازیم. قبل از ورود به این قسمت از بحث باید توجه داشت که در اکثریت ‏منابعی که در آنها به معرفی و ت شهریح طرح های ساختاری – راهبردی پرداخته شده است . مطالب عنوان شده کاملا معطوف و نزدیک به برنامه ریزی راهبردی شهری است. (مهدیزاده و دیگران 1385،ص.197-105)؛ طرح ها یا برنامه های راهبردی (Strategic Plan) در حوزه ‏توسعه شهری ابتدا در ایالات متحده آمریکا معرفی شده و بکار گرفته شد (جستارهای ‏شهرسازی،١٣٨2‏، ش چهارم) ‏
شروع برنامه ریزی طرح های شهری جدید در آغاز قرن بیستم با رویکردهای علمی(نظریه گدیس) ‏شکل گرفت. جالب توجه امت که همزمان با آن مفاهیم جدید مدیریت علمی ‏(تیلوریسم) نیز با رویکردی نو پدیدار گشت. هر چند این تحولات جدا از هم رخ داد و ظاهرآ ارتباط نظری و عملی بین مدیریت و برنامه ریزی علمی مورد نظر هیچ کدام از واضعان این ‏دو جریان فکری وجود نداشت، با این حال محیط اجتماعی اقتصادی و فرهنگی آغاز قرن ‏بیستم زمینه های این تحولات را پی ریزی کرد.
‏ در دهه های پایانی قرن بیستم به موازات انقلاب اطلاعاتی برنامه ریزی و مدیریت ‏شهری نیز مانند سایر زمینه های زندگی، دستخوش تحولات ژرف گردید. به کارگیری فناوری ‏اطلاعات IT به صورتی کارآمد در این عرصه ها موثر افتاد. در ابتدای دهه1980میلادی، ‏به کارگیری کامپیوتر در چرخه برنامه ریزی و کاربرد این فناوری در GIS ‏انقلابی در برنامه ریزی طرح های شهری پدید آورد و همزمان با آن کاربرد فناوری MIS نیز انقلابی را ‏در مدیریت شهری پایه ریخت و در حقیقت پردازش اطلاعات در مغز و فرایند تصمیم ‏گیری موجب تحول در برنامه ریزی و مدیریت شهری گردید و الگوهای سنتی- و حتی ‏الگوی ساختاری- که مسیری تابت را طی می کردند، به چرخه فرایندگرایی افتادند و به سوی برنامه ریزی و مدیریت سیستمی سوق یافتند. (1995Batty).
‏بسیاری از این گونه تصورات و تبیین های ساده انگارانه و تجویزهای غالبآ کالبدی برای ‏مسائل دنیای بیرونی و سیاست های مبتنی بر آن، در نتیجه پیشرفت های رشته هایی چون ‏سایبرنتیک، تحلیل سیستمی و مدیریت استراتژیک بعد از دهه 1960، از سوی عالمان ‏اجتماعی مورد انتقادات شدیدی قرار گرفتند. در نتیجه این انتقادات، برنامه ریزان شهری به ‏آثار جانبی ناخواسته مداخلات خود آگاهی پیدا کردند و برنامه ریزی طرح های شهری مقوله ای بسیار فراتر از قلمرو دگرگونی کالبدی و جبرگرایی برخاسته از آن شناخته شد. برنامه ریزان شهری به این ادراک از محیط برنامه ریزی رسیدند که مسائل آن، با مسائل ساده علوم تجربی ‏همسان نیست بلکه ماهیتی پیچیده و درهم تنیده دارد که رویکردهای متفاوتی را از آنچه تا ‏دهه 1960 اعمال می شد طلب می کند. ‏
دومین تحول بنیادی در نظام برنامه ریزی و مدیریت شهری در دهه های پایانی قرن ‏بیستم، تضعیف سلطه فکری و عملی طرح های جامع در عرصه برنامه ریزی طرح های شهری و مدیریت ‏متمرکز در عرصه مدیریت شهری بوده است. طرح های دراز مدت و ثابت برای شهرها و ‏مدیریت بوروکراتیک و فنی؛ محبوبیت و مشروعیت خود را در عمل و نظر، به تدریج از ‏دست داد و به جای آن تحت تاثیر مفاهیمی چون جامعه مدنی ، توسعه پایدار ، ‏ مدیریت مشارکتی ؛ طرح های کوتاه مدت و عملیاتی در چارچوب مدیریت بحران برای ‏حل مشکلات شهری قرار گرفت و رویکرد برنامه ریزی استراتژیک جایگزین رویکرد ‏برنامه ریزی جامع گردید. درباره سرچشمه رویکرد در برنامه ریزی کالبدی، می توان مدعی ‏بود که بانی فیلد- از دانشگاه شیکاگو- اولین اظهارنظر منسجم را در دراین باره ارائه کرده‏است.
‏طی دهه 70 و1980 مدیریت شهری تحت تاثیر نگرش مدیریت شرکتی به مشتری(در ‏شرکت های بازرگانی)، به منظور بهره مندی از مشارکت شهروندان، رویکرد مشارکتی را برای ‏اداره ‏شهرها برگزید. از این دیدگاه ‏، اجرای طرح های شهری بدون بهره مند شدن از مدیریت ‏مشارکتی در شهرها امکان پذیر نیست. بدین سان، مدیریت استراتژیک از خاستگاه خود ‏یعنی مدیریت شرکتی پا به عرصه مدیریت عمومی و یا شهری نهاد (سعید نیا ،1382)
برنامه توسعه شهری راهبردی از تئوری تا عمل
‏ طبق نظریه جدید برنامه ریزی که از رهیافت راهبردی سرچشمه می گیرد، شهرسازی دارای ‏وظایف خاص و مشخص است؛ حل مسئله از طریق رویه ها و روش های تصمیم گیری عقلانی ‏انجام می گیرد. این نمونه برنامه ریزی در هر نوع زمینه و بستر اجتماعی می تواند به کار رود. تاکید و تجویز این روش بیشتر بر روش های تصمیم گیری است و در حقیقت در پی اعتلای ‏عقلانیت و عینیت در تصمیم گیری می باشد.
‏ فرآیند طرح ریزی شهری د‏ر حقیقت به شکل چرخه ای شبیه د‏یاگرام چرخه کار است. د‏ر این چرخه نخست اهداف کلی و عملیاتی برای توسعه ناحیه مورد ‏نظر تدوین می شود ‏. این ‏اهداف در تمام مراحل فرآیند تولید طرح به طور مستمر مورد بازنگری قرار می گیرد و فرآیند را تصحیح می نماید. سیستم اطلاعاتی به طور مداوم و همزمان با تغییرات منطقه و شهر مورد تجدید نظر قرار می گیرد. آن گاه بر اساس این دو پایه یعنی اهداف و اطلاعات، ‏سناریوهای مختلف شبیه سازی و گزینه ها برای زمان های مختلف در آینده تدوین می گردد. ‏در این فرآیند برای انتخاب بهترین تمام گونه های ممکن ارزیابی می شود و سپس گزینه ‏بهینه انتخاب می گردد.گزینه ها به وسیله معیارهایی که از اهداف کلی و عملیاتی استخراج ‏شده اند با یکدیگر مورد سنجش قرار می گیرد
‏آثار این انتقادات و سمت گیری ها به سوی رویه و فرایند راهبردی در دهه 1990 بر پایه الگو واره نوین استوار است . این دیدگاه بر چشم اندازها،رسالت ها ، قابلیت ها بر پایه ‏دیدگاه های انسان – محور تاکید ورزیده و مشارکت مردمی و بهره مندی از دانش، نوآوری، ‏انعطلاف پذیری و تصمیم آزاد ‏را توصیه می نماید.
مراحل برنامه ریزی راهبردی شهری و منطقه ای
‏نگرش و روش استرتژیک از د‏هه 60 به این سو، و به ویژه د ‏ر د ‏هه 1980، وارد ‏عرصه مدیریت و برنامه ریزی گردید و تحولی بزرگ در این زمینه پدید آورد. از جلمه ‏عرصه هایی که برنامه ریزی استراتژیک یا راهبردی بدان وارد شده و تاثیرات قابل توجهی از ‏خود برجای گداشته عرصه برنامه ریزی طرح های شهری و منطقه ای و حتی طراحی شهری شده ‏است.
‏ برنامه یا طرح راهبردی، طرحی است برای دستیابی به آ ینده ای مطلوب برای یک شهر؛ ‏و آن عبارت است از مجموعه ای از ایده ها و اهداف مبتنی بر نیازهای اساسی، شیوه زندگی، ‏امکانات و محدودیت ها و الگوی کلی توسعه شهری در مقیاس کلان شهری. یک طرح ‏راهبردی، برای هدایت شهر بسوی اهداف کلان از قبل تعیین شده، و اعمال نظارت بر توسعه همه جانبه آن، سیاست های عملی. راهبردها و یا راهکارهای موثری را تدوین ‏می کند. طرح راهبردی سیاست های کلان توسعه شهری را ترسیم می کند که برای کنترل و ‏هدایت عمران شهری و همچنین حرکت به سوی اهداف از قبل تعیین شده، ضروری ‏هستند. جوهره طرح راهبردی، بیان چشم اندازها، اهداف، سیاست ها، راهبردها و اولویت های ‏عملی و اجرایی در مقیاس کلان شهر و یا منطقه شهری است، که بعد از تصویب، جایگاهی ‏رسمی و قانونی پیدا کرده و به عنوان راهنمای عملی، در قالب مجموعه ای از فرایند ها، ‏برای طرح های شهرسازی، به کار گرفته می شوند.
‏ راهبرد یا همان استراتژی، و تفکر راهبردی با سازماندهی و هدایت مجموعه ای از ‏عملیات و تدابیر و فراهم آوردن امکانات و تدارکات با هدف پیروزی. و در صورت ‏امکان ناپذیر بودن پیروزی ،حداقل، فراهم ساختن موجبات تحمل کمترین سطح و میزان ‏شکست. سروکار دارد (دانشپور ١٣٨٢ ‏؛ سعید نیا ١٣٨٢ ‏). ‏
هنری مینتزیرگ ویژگی های نگرش راهبردی را در پژوهش فرایندهای راهبردی در ‏پنج خصلت تشریح نموده، به طور خلاصه بیان شده است. واژه راهبرد دارای مفاهیم ‏چندگانه ای است، بر پایه این مفاهیم وظیفه طرح های راهبردی تدوین مجموعه یکپارچه ای از ‏پیشنهادهای کاربردی است، که از تجزیه و تحلیل ویژگی های حوزه مورد مطالعه بر پایه اهداف عینی بدست می آیند. گرچه رویکردهای مختلفی برای انجام این کار وجود دارد، اما ‏روشی که امروزه به کار می رود استفاده از روش های تصمیم گیری راهبردی است که به ‏تدوین راهبردها و سیاست ها و سرانجام به اقدامات اجرایی منتهی خواهد شد. تعریف ‏مفاهیم اصلی د‏ر طرح ریزی راهبرد‏ی عبارتند از:
‏ راهبرد ‏: مجموعه سیاست های اصلی به هم پیوسته ای است به منظور انتخاب مسیر ‏بهینه از بین کلیه مسیرهایی که فرا روی تصمیم گیران به منظور حصول به اهداف قرار دارند.
‏ سیاست: عبارت از تصمیماتی است که برای اجرای راهبرد و حصول به اهداف عملیاتی ‏اتخاد می شود. سیاست ها متناسب با راهبرد و اهداف برنامه اتخاد می گردند و خود پایگاه ‏برنامه ها یا اقدامات اجرایی می باشند و با مسامحه می توان آنها را راهکار نیز نامید.
‏اهداف : قبل از ارائه راهبردها و سیاست ها برای تدوین طرح های پیشنهادی، لازم است اهداف عملیاتی و حتی اگر امکان داشته باشد، اهداف کلی که قبلآ در هاله ای از ابهام تعریف ‏شده اند، دوباره مرور شوند و در پرتو آگاهی بیشتر آنها را دوباره بازبینی کرده و از نو تعریف ‏نمود. در این مرحله، میزان سازگاری اهداف عملیاتی مختلف نیز مورد بررسی قرار می گیرد.
طرح : در حقیقت عبارت است از تدوین سیاست ها یا راهکارهای منسجم برای رسیدن به اهداف عینی که در نقشه ها منعکس می گردد .
واژه راهبرد دارای معانی مجازی متعددی است که اغلب با همدیگر خلط می شوند، زیرا واژگان هدف، آرمان، مقصد، دارای معانی مختلفی هستند. متداول ترین واژگان مرتبط با برنامه ریزیراهبردی مفاهیم زیر را دربر می گیرند:

مطلب مرتبط :   منبع پایان نامه با موضوع نام گذاری

بستن منو