منبع مقاله درباره کشورهای صادرکننده نفت

منبع مقاله درباره کشورهای صادرکننده نفت

دانلود پایان نامه

 

افزون بر این ایران با آب‌های آزاد مرتبط است و دارای موقعیتی است که دسترسی کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز را به آب‌های آزاد میسر می‌کند و قادر است در مقولاتی مانند سوآپ یا انتقال نفت و گاز، سوخت تولیدکنندگان آسیای مرکزی برای کشورهایی نظیر افغانستان و پاکستان نقش مهمی را به عهده بگیرد
ایران؛ قابلیت‌ها و برتری‌های ژئواکونومی ایران به عنوان مهمترین کشور حوزه خلیج فارس و به عنوان یکی از بازیگران اصلی و کلیدی در وقایع مهم انرژی منطقه‌ای شناخته می‌شود. بنابراین می‌توان چنین استدلال نمود که ایران علاوه بر اعتبار ژئوپلیتیکی دارای ارزش و قابلیت‌های منحصر به فردی در زمینه ژئواکونومی نیز می‌باشد.
از جمله این قابلیت‌ها می‌توان به قرارگیری ایران در کنار خلیج فارس، که هارتلند انرژی فسیلی جهان است اشاره نمود. در شمال نیز دریای خزر وجود دارد که اولویت دوم انرژی جهان به شمار می‌رود. بنابراین پیوند ژئوپلیتیک و ژئواکونومی ایران در دریای خزر و آسیای مرکزی با موقعیت آن در خلیج فارس که کنترل بیش از نیمی از این منطقه را در دست دارد و عامل بزرگی است که منابع و نقش آفرینی ایران را در آسیا و اروپا گسترش می‌دهد و هر گونه تلاش کشورهای دیگر برای نادیده گرفتن این مقام ژئوپلیتیک و ژئوکونومیکی ایران، و اعمال فشار بر این کشور در خلیج فارس و اخیراً در خزر موجب واکنش منفی دیگر کشورهای رو به رشد خواهد شد .
از دیگر قابلیت‌های ژئواکونومی ایران می‌توان به نیاز روزافزون کشورهای در حال توسعه شرق آسیا اشاره نمود. ایران تنها کشوری است که با توجه به موقعیت خاص ژئوپلیتیکی و همچنین منابع انرژی فراوانش می‌تواند پاسخگوی نیاز این کشورها باشد. این کشورها در باطن تلاش می‌کنند که خود را از سلطه تصمیم‌گیری‌ آمریکا خارج نمایند بدین جهت مایلند با تنها کشوری که در حوزه خزر و خلیج فارس سیاست مستقلی از آمریکا دارد رابطه نزدیک برقرار سازند.
در این میان کشور چین با توجه به رشد دو رقمی اقتصادی‌اش تکاپوی زیادی برای توسعه مشارکت‌های خود در انرژی با کشورهای دیگر دارد که ایران یکی از این کشورهاست. ایران در حال حاضر مرکز ثقل مهمی در ساختار امنیت انرژی چین محسوب می‌شود و در ابتدای سال 2005 در رتبه سوم کشورهای صادرکننده نفت به چین بوده. ایران در ابتدا تنها 14درصد از نیازهای وارداتی نفت چین را تأمین می‌کرد اما بعد از امضای یکسری توافقنامه‌هایی در سال‌های 2005 و 2006 میلادی، به یکی از بزرگترین صادرکنندگان نفت به چین مبدل شداز آنجا که چین و اروپا خواهان چند قطبی شدن جهان در قرن بیست و یکم می‌باشند و خود را به عنوان یکی از قطب‌های قدرت در صحنه روابط بین‌الملل قلمداد می‌نمایند لذا تلاش می‌کنند به عناصر قدرت بویژه عناصر اقتصادی توسعه یافته که جوهره آن عرضه آرام و بی‌دغدغه انرژی است، دست یابند. از آنجا که چین و اروپا در قرن بیست و یکم رقیب آمریکا به شمار خواهند رفت، عقلانی است به دنبال راهکارهایی باشند تا بدان طریق عرضه سالم و بی‌دغدغه انرژی را برای خود تضمین نمایند. لذا ایران با توجه به موقعیت خاص و منحصر به فردش می‌تواند بهترین گزینه این کشورها برای تأمین انرژی باشد.
از آنجا که خلیج فارس به طور سنتی کانون سیاسی- امنیتی و همچنین محور اصلی فعالیت‌های اقتصادی ایران بوده و با پیروزی انقلاب و بر اثر کوشش‌های ایالات متحده و نظر مساعد کشورهای حوزه خلیج فارس، دامنه نفوذش کمتر شده، نگاه به شمال به مثابه یک جهت‌گیری راهبردی یا به عبارتی جایگزین ساختن خزر، آسیای مرکزی و قفقاز، شکل گرفته و به ایران این امکان را می‌دهد تا ضمن جبران ناکامی خود در حوزه خلیج فارس از سیاست یکجنبه‌گرایی آمریکا در منطقه آسیای مرکزی و قفقاز جلوگیری کرده و راهبرد سلطه‌جویانه آن را با شکست مواجه سازد اما علی‌رغم این مسائل نقش محوری ایران با توجه به جایگاه ژئواکونومیک آن در توسعه مشارکت منطقه‌ای دچار چالش گردیده و تبدیل این جایگاه استثنایی ژئواکونومیکی به قدرت سیاسی که بتواند جایگاه ایران را در سطح بین‌المللی ارتقا دهد در وهله اول نخست نیازمند مطالعه دقیق در مورد امکانات اقتصادی کشوراعم از بالقوه و بالفعل و سرمایه گذاری در منطقه است و دیگر اینکه ایران باید در سیاست خارجی خود این مسئله را مورد توجه قرار دهد.
یکی از راههای انتقال این منابع به آب‌های آزاد، ایران است که کوتاهترین، ارزانترین و امن‌ترین راه می‌باشد. از سوی دیگر عبور لوله‌های نفت و گاز بر امنیت ملی ایران تأثیر مثبت خواهد داشت.
علاوه بر این مطالب باید گفت موقعیت خاص ژئوپلیتیک ایران به گونه‌ای است که با عبور لوله‌های نفت و گاز از خاک ایران، منجر به گسترده‌تر شدن همکاری‌های ژئواکونومیک این کشور با جمهوری‌های آسیای مرکزی و قفقاز باشد که همکاری‌های بخش انرژی، همکاری‌های اقتصادی را به دنبال دارد که نهایتاً منجر به یکپارچگی ژئوپلیتیکی ایران با حوزه خزر خواهد شد. همچنین تأکید بر همکاری‌های انرژی، اقتصادی و هماهنگی‌های وسیع سیاسی می‌تواند زمینه‌ساز اعتمادسازی‌های عمیق در منطقه گردد.
با پایان یافتن جنگ سرد و فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، به مرور اولویت‌های جدیدی در ابزارهای نفوذ بین المللی پدید آمد به طوری که ابزارهای اقتصادی اهمیت زیادی یافته و مناطق ژئوپلیتیک و ژئواستراتژیک دچار تحول و تغییر شدند و تقسیم بندی مناطق جدید بیشتر بر اساس عوامل اقتصادی و جایگاههای ژئواکونومیک تعریف شدند.(سپهر،2:1389)
4-7-1- موقعیت ژئوپلیتیک ایران در منطقه غرب آسیا و جهان بعد از 11 سپتامبر
حادثه یازده سپتامبر تاثیرات مختلفی را در منطقه و جهان به جا گذاشت که می توان این حادثه را نقطه عطف در قرن 21 نامید. گستره تاثیرات این حادثه منطقه مهم و استراتژیک غرب آسیا و خلیج فارس را به عنوان هسته ای مرکزی بیشتر از همه در برگرفت. حال میزان تاثیرگذاری یازده سپتامبر بر غرب آسیا و ایران را مورد ارزیابی قرار می دهیم.
اما ابتدا ضروری است به طور خلاصه موقعیت و جایگاه و نگاه قدرت های فرامنطقه ای به غرب آسیا به صورت گذرا اشاره شود.
منطقه غرب آسیا با سرزمینی به طول یازده هزار و عرض پنج هزار کیلومتر وسعت دارای ترکیبی بسیار متنوع است، این منطقه به دلایل موقعیت جغرافیایی و استراتژیکی و ژئوپولتیکی در منطقه حساس یعنی محل تلاقی محورهای بزرگ ارتباطی زمینی چهار قاره جهان و وجود ذخایر عظیم انرژی با 89. 7 میلیارد بشکه ذخیره نفتی، که جزء بزرگترین حوزه های ذخایر اثبات شده دنیا و افزودن حداقل 12% سهم گاز در حدود 70% انرژی جهان را در خود جای داده و… باعث گردیده در طول تاریخ مورد توجه و نفوذ و تهاجم قدرت های بزرگ قرار داشته باشد. به همین جهت، این منطقه در همیشه شاهد برخورد و کشمکش ها و جنگ هایی میان قدرتهای فرامنطقه ای در سطح محلی، منطقه ای و جهانی بوده است. علاقه شدید قدرت ها جهت حضور در این منطقه باعث گردید هر یک از قدرت ها تلاش نمایند تا کشورهای بیشتری از منطقه را به سوی خود جلب نمایند و حضور مستمر و همه جانبه ای در این کشورها داشته باشند چرا که حضور و نفوذ هر چه بیشتر در این منطقه و تسلط بر منابع عظیم انرژی، حوزه نفوذ بیشتر در ابعاد جهانی را در پی دارد. از دیدگاه «بوردیس فون لوهازن»، ژنرال بازنشسته ارتش اتریش، بهتر می توان به اهمیت خاورمیانه پی برد. وی اعتقاد دارد که خاورمیانه مرکز دنیای قدیم است. مرکزی که در دل آن، منطقه خلیج فارس قرار دارد و به منزله «مرکز مرکز» شناخته می شود. این مسائل رقابت میان قدرت های فرامنطقه ای را در مقاطع مختلف تاریخ به دنبال داشته است. با پایان جنگ جهانی دوم و تقسیم جهان میان دو قطب غرب به رهبری آمریکا و شرق به رهبری شوروی رقابت شدید میان این دو قدرت مطرح جهان بر سر گسترش حضور و نفوذ خود در منطقه خاورمیانه بالا گرفت نتیجه رقابت میان این دو قدرت بر سر حضور و نفوذ میان کشورهای منطقه باتوجه به جایگاه و تأثیرگزاری آنان کشورهای منطقه را به کشورهای حامی غرب و حامی شرق تبدیل ساخت این روند که پس از جنگ جهانی دوم (1945) تا سال (1991) یعنی تا زمان فروپاشی شوروی سابق نزدیک به نیم قرن ادامه داشت باعث گردید این دو قدرت با تمام توان سلطه خود را در این منطقه بگسترانند و غرب آسیا را محل نزاع و قدرت نمائی خود بر یکدیگر قرار دهند.
با فروپاشی شوروی و خارج شدن رقیب دیرینه و بر هم خوردن موازنه قدرت باعث شد که ایالات متحده آمریکا احساس کند که زمینه سلطه بلامنازع غرب به رهبری آمریکا فراهم شده است و فرصت طلائی در جهت تثبیت قدرت یک جانبه گرائی و زمان مناسب برای اعمال قدرت و اجرای استراتژی جدید آمریکا برای جهان فراهم شده است در چنین شرایطی حادثه مشکوک و پرابهام یعنی حمله به ساختمان های دوقلوی آمریکا که به حادثه 11 سپتامبر معروف گشت به وقوع پیوست. که بلافاصله آمریکا با نشانه رفت بسوی خاورمیانه با شعار مبارزه با تروریست، حقوق بشر و… با حضور نظامی در این منطقه پروژه برای عملیاتی کردن استراتژی جدید این کشور برای جهان کلید خورد.
آمریکا برای اینکه در این حادثه ابتکار عمل را به دست گیرد بلافاصله بعد از حادثه بوش در نطق خود در جمع نمایندگان کنگره آمریکا اعلام کرد آنکه با ما نیست، علیه ما است! عملا تلاش نمود خود را قدرت برتر جهان بشناساند و کشورهای بیشتری را مجبور سازد که آمریکا را در این مبارزه همراهی کند. و کشورهای مخالف را به کشورهای یاغی و حامی تروریست متهم کرد. وی ابتداء با ارائه طرح خاورمیانه بزرگ و در غالب مبارزه با اصطلاح با تروریست از کشورها خواست تا با همراهی در این طرح زمینه را برای مبارزه با کشورهای یاغی و حامی تروریست اما در حقیقت با سلطه بر خاورمیانه و منابع انرژی و… زمینه سلطه همه جانبه خود بر جهان را عملی سازد و دمکراسی غرب را بر جهان آینده حاکم سازد. در این زمینه «ریچارد بوچر» سخنگوی وقت وزارت امور خارجه آمریکا اعلام کردند: همانگونه که اجلاس هلسینکی و معاهده آن که توسط چندین کشور امضاء شد، به فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی انجامید، طرح خاورمیانه بزرگ نیز باعث فروپاشی دولت های خودکامه خواهد شد و همگان شاهد رشد سریع دموکراسی در میان کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا خواهند بود. ایالات متحده آمریکا برای اجرائی کردن طرح خاورمیانه بزرگ (Greate Mddle East) که شاه بیت آن سلطه غرب در لوای دموکراسی غربی است حمله نظامی خود را به غرب آسیا آغاز نمود که این حمله و حضور نظامی تاثیرات زیادی را در منطقه غرب آسیا بعنوان هسته مرکزی بیش از دیگر نقاط جهان تحت تاثیر این حادثه قرار گرفت. دراین مقاله به تاثیرات یازده سپتامبر وحضور گسترده نظامی آمریکا در غرب آسیا بر موقعیت ژئوپلیتیکی ایران مورد بررسی قرار می گیرد.
ایران در غرب آسیا به جهت موقعیت منحصر به فرد خود از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است و از سوی دیگر مقاومت ایران اسلامی درطول35 سال مبارزه بی امان با آمریکا این موقعیت را از زوایای مختلف ارتقاء بخشیده است و ایران را کانون توجه جهان ساخته است. این موقعیت آمریکا را بر آن داشت تا برای موفقیت در طرح خود برای غرب آسیا به هر نحو ممکن ایران را در منطقه همراه خود سازد چرا که می داند بدون ایران در منطقه هیچ قدرتی نمی تواند به اهداف خود جامه عمل بپوشاند به همین جهت از بعد رخداد یازده سپتامبر موقعیت ایران بیش از گذشته مورد توجه آمریکا قرار گرفت برای نیل به این هدف اولین کاری که باید بعداز یازده سپتامبر برعلیه ایران صورت داد فشار علیه ایران بود که این ماموریت به مقامات اسراییلی واگذار گردید که رژیم صهیونیستی در یک موضع گیری کاملا خصمانه ایران را در این عملیات دخیل دانست و به تبع آن ایران در فهرست محور شرارت قرار گرفت و هجمه تبلیغاتی غرب علیه ایران شدت بیشتری گرفت تا با تهدید ایران به حمله نظامی و فشارهای بین المللی ایران را از مقاومت در برابر سیاست های منطقه ای آمریکا باز دارند و در نهایت با سلطه کامل بر غرب آسیا حکومت ایران را که سال های متمادی در برابر غرب به عنوان سمبل مقاومت شناخته شده را سرنگون سازند و راه برای سلطه غرب هموار شود. حال که با گذشت بیش از 6 سال از حادثه می توان یک ارزیابی کاملی از اهداف آمریکا در منطقه مورد تجزیه و تحلیل قرار داد آشکارا می توان گفت که آمریکا نه تنها به هیچ یک از اهدافش از جمله مقابله با نظام جمهوری اسلامی دست نیافت بلکه به دلایل زیر موقعیت ژئوپلیتیکی ایران در منطقه و جهان بعداز حادثه یازده سپتامبر بیش از گذشته ارتقاء یافت تا حدی که ایران به عنوان مرکز و محور تحولات مورد توجه جهان قرار گرفت که اهم این دلایل آن عبارتند از: (سایت باشگاه اندیشه)
– شکست کلیه طرح های آمریکا که نه تنها به اعتراف همه صاحب نظران بلکه اعتراف خود حاکمان آمریکا قرار گرفت که در طرح بیکر همیلتن اشاره شده است. مخالف و مقاومت ایران با طرح های آمریکا در منطقه و شکست آن در نتیجه افزایش موقعیت ژئوپلیتیکی ایران را درپی داشت.
– سرنگونی دو دشمن قسم خورده ایران یعنی حکومت صدام و طالبان توسط آمریکا که این اقدام علی رغم میل آمریکا موجب افزایش مانور ایران گردید که این مسئله مورد انتقاد شدید در میان بعضی از صاحب نظران و دولتمردان در خود آمریکا گردید که آمریکا بااین اقدام بزرگترین خدمت را به ایران نمود که باعث گردید با امنیت بیشتر زمینه و بستر مناسب برای نقش آفرینی ایران فراهم شود.
-به قدرت رسیدن مبارزین و مخالفین غرب و آمریکا و دوستان و حامیان ایران در کشورهای عراق، افغانستان و جایگزین شدن آنان بجای صدام و طالبان.
– گسترش نفوذ ایران در عراق، افغانستان و فلسطین، لبنان و…
– قرار گرفتن ایران به عنوان محور و مرکز تحولات منطقه و حضور قدرتمند ایران در مناسبات منطقه ای و جهانی

مطلب مرتبط :   منبع پایان نامه ارشد درمورد شرایط اجتماعی

Close Menu