منبع مقاله درباره قدرت های فرامنطقه ای

منبع مقاله درباره قدرت های فرامنطقه ای

دانلود پایان نامه

 

4-17-1-1- منابع و ذخایر: خاورمیانه با شمول آسیی مرکزی، داری منابع سرشار و غنی نفت و گاز و انبار مهم انرژی است، به گونهی که خلیج فارس داری 63 درصد ذخایر نفتی و 30 درصد از ذخایر گاز جهان است(عزتی،138:1385)
آسیای مرکزی ـ روی هم رفته ـ درصد زیادی از نفت و گاز و آهن و زغال سنگ و نقره و طلا و اورانیوم جهان را داراست.
4-17-1-2-بازار منطقه ای خاورمیانه و آسیای مرکزی: بازارهای خاورمیانه میتوانند زمینه جذب کالاهای یکدیگر باشند و در بازار مشترک، مبادلات گسترده ای صورت گیرند و در مجموع، سطح مطلوبی از سهم تجارت جهانی را به خود اختصاص دهند.
4-17-1-3-راه های ارتباطی و حمل و نقل: در حال حاضر، راه های ارتباطی و مواصلاتی متعددی ایجاد شده است که می توانند زمینه ساز همگرایی اقتصادی منطقه ای باشند.
4-17-2- مراحل تشکیل بازار مشترک اسلامی در خاورمیانه
4-17-2- 1- رفع موانع و محدودیتهی تجاری در میان اعضا؛
4-17-2- 2-تشکیل منطقه تجارت آزاد: هر یک از کشورهای عضو میتواند تعرفه های تجاری خاص خود را بری کالاهای غیر اعضا دارا باشد.
4-17-2- 3-ایجاد اتحادیه گمرگی و رفع موانع نقل و انتقال: در این صورت، عوامل تولید مانند نیروی کار و سرمایه در داخل منطقه می توانند به سهولت انتقال یابند. (یوسف خان،2،1365)
4-17-3- مزایای ایجاد بازار مشترک اسلامی در غرب آسیا
درباره اثرات و مزیّت های بازار مشترک می توان به موارد ذیل اشاره نمود:
4-17-3-1- افزایش تولید کالا از طریق به کارگیری الگوی تولید بر اساس مزیّت نسبی؛ طبق این الگو، هر کشوری که در تولید کالایی مزیّت نسبی داشته باشد تولید آن را افزایش می دهد و چون کشور مذکور کالایی را که مزیّت نسبی دارد با کیفیت خوب تولید میکند، بازار خوبی نیز خواهد داشت.
4-17-3-2- افزایش تولیدات ناخالص ملّی از طریق به کارگیری بهتر صرفه جویی ها در مقیاس تولید: تولیدات ناخالص ملّی را یکی از شاخصه های توسعه اقتصادی کشورها به حساب می آورند و اگر با صرفه جویی در مقیاس تولید، این تولیدات افزایش پیدا کنند موجب رفاه و رشد کشورها خواهند شد.
4-17-3-3-بهبود رابطه مبادله کشورهای مسلمان با دیگر کشورهای جهان؛
4-17-3-4- ایجاد و افزایش کارایی ناشی از رقابت در بین کشورهای مسلمان؛ با تشکیل بازار مشترک اسلامی، هر یک از شرکت ها و کارخانه ها در کشورهای عضو بازار مجبور می شوند با مشابه آنها در کشورهای دیگر عضو وارد رقابت شوند که این در بهبود کیفیت و کارایی تأثیر زیادی دارد، و چون کشورهای اسلامی تقریباً در یک سطح از بنیه اقتصادی و توسعه قرار دارند رقابت یاد شده عادلانه خواهد بود.
4-17-3-5-افزایش جریان سرمایه و یا افزایش رشد و پیشرفت فناوری موجب تغیرات کمّی و کیفی عوامل تولید خواهد گردید.
4-17-3-6-سرانجام، ایجاد چنین بازاری موجب رفاه و ثبات اقتصادی و اختصاص سهم بیشتر از تجارت جهانی به کشورهای خاورمیانه و مسلمان و موجب همگرایی در دیگر زمینه ها و به ویژه امنیت منطقه، خواهد شد.
4-17-3-7-افزایش تعاملات اقتصادی و حرکت به سمت همگرایی اقتصادی، میتواند بسیاری از زمینه های ناامنی ناشی از فقر و نارسایی های اقتصادی را کاهش دهد. از اینرو، در این قسمت، رابطه اقتصاد و امنیت بررسی میشود.
4-18- بررسی موقعیت و چالش ها ی ژئوپلتیک درایران و غرب آسیا
برای بررسی وضعیت ایران در محیط امنیت منطقه ای باید به جایگاه جمهوری اسلامی در خاورمیانه توجه کرد. خاورمیانه یکی از مناطق ژئوپلیتیک مهم جهان است که به دلیل وجود “ذخائر عظیم نفت و گاز”، “بازار عظیم مصرف” و “حضور اسرائیل” همواره دارای منازعه و رقابت های منطقه ای و نیز مورد توجه قدرت های بزرگ و فرامنطقه ای بوده است. از دوران جنگ سرد و نظام دوقطبی، چگونگی ایجاد موازنه قوا در خاورمیانه باعث ایجاد رقابت های گسترده منطقه ای و نیز جولان قدرت های فرا منطقه ای شده است. نیاز جهان صنعتی به منابع انرژی مطمئن و همچنین نیاز به داشتن منابعی مستقل در مقابل ذخائر انرژی روسیه موجب شده است تا کشورهای غربی همواره به حضور نظامی در کنار چاه های نفت بیندیشند. آنها همواره برای تأمین امنیت خطوط کشتیرانی اهمیت ویژه ای قائل بوده اند و در 30 سال اخیر با استقرار کشتی های جنگی خود در مسیر انتقال انرژی در خلیج فارس، رأسا حفاظت از جریان نفت را بر عهده گرفته اند. در حال حاضر، کشورهای جمهوری اسلامی ایران، عربستان سعودی، ترکیه و مصر نقش مهمی را در تحولات منطقه غرب آسیا ایفا می کنند و نمی توان هیچیک از آنها را در معادلات منطقه ای نادیده گرفت.
برخی نظریه پردازان، سیاست امریکا در منطقه خلیج فارس را با توجه به موقعیت محوری این منطقه، در راستای تلاش های این کشور برای کسب جایگاه هژمونیک در سطح جهانی تعبیر می کنند. با این حال، امریکا در دوران بعد از جنگ سرد و به رغم تلاش فراوان و صرف هزینه های هنگفت برای تثبیت موقعیت سلطه جویانه خود در منطقه خلیج فارس، با چالش ها و موانع جدی رو به رو بوده است. مخالفت بازیگران منطقه ای مانند ایران با هژمونی امریکا و ناکامی های این کشور در عرصه هایی مانند عراق و افغانستان و نیز بروز قیام های مردمی علیه نظام های دیکتاتوری عربی، از موانع عمده منطقه ای هژمونی امریکا در خلیج فارس محسوب می شود. از طرف دیگر تلاش سایر قدرت های بزرگ مثل روسیه برای اعمال نفوذ در منطقه، اقدامی برای موازنه سازی در مقابل امریکا تلقی می شود. گرچه درهم تنیدگی روابط و برخورداری از منافع مشترک در فضای جهانی شده، از سطح رقابت و تقابل قدرت های بزرگ کاسته و در مقابل، سطح همکاری ها را افزایش داده است، اما این موضوع به معنای حذف نگرانی های آنها از برتری کامل یک بازیگر در برابر سایر بازیگران نیست. بنابراین هرچند تلاش موازنه جویانه سخت افزاری و نظامی، دیگر جایگاه چندانی در استراتژی قدرت های بزرگ ندارد، اما تلاش های موازنه جویانه در شکل نرم آن همچنان ادامه دارد. ازاین رو، مسئله اصلی این است که در دوره پس از جنگ سرد و در حال حاضر، قدرت های بزرگ چه واکنشی نسبت به رفتارهای هژمونی طلبانه امریکا در منطقه خلیج فارس از خود نشان می دهند؟ و این که تلاش های هژمونی طلبانه امریکا در منطقه خلیج فارس علاوه بر واکنش سایر قدرت های بزرگ با چه چالش هایی مواجه می باشد؟ آیا بیداری اسلامی و بهار عربی موجب تغییر موازنه قوا در منطقه خواهد شد و حضور نظامی قدرت های بزرگ را کاهش خواهد داد و یا این که دور جدیدی از منازعات و رقابت ها آغاز خواهد شد؟ آنچه می توان در پاسخ به این سوال گفت آن است که نقش ملت ها در سیاست منطقه ای افزایش پیدا خواهد کرد و قدرت مانور رژیم صهیونیستی در دراز مدت کاهش پیدا خواهد کرد و میل به تعاملات سازنده بین دولت ها و ملت ها نیز فزونی خواهد یافت.
در حال حاضر در پیرامون مرزهای ایران، دولت عراق با ناامنی ها و چالش های مهمی روبرو است. جمهوری اسلامی ایران روابط دوستانه ای با دولت و ملت عراق دارد و همکاری های نزدیکی بین دو کشور در حوزه های مختلف جریان دارد. جمهوری اسلامی سعی می کند تا روابط خود با مصر را که به دلیل پیمان کمپ دیوید قطع شده بود دوباره احیا نماید و در کنار ملت های قیام کرده علیه دیکتاتوری ها برای پیروزی آنها تلاش کند. متأسفانه بعضی از نظام های پادشاهی از جمله عربستان از سرنگونی دیکتاتورهایی مانند زین العابدین بن علی و حسنی مبارک راضی نیستند و هنوز از تحولات انجام شده در عراق پس از سرنگونی صدام حسین خشنود به نظر نمی رسند و این موضوع می تواند موجب واگرایی و نیز رقابت بین بعضی از قدرت های منطقه ای از جمله ایران و عربستان سعودی در خلیج فارس تلقی گردد. از سوی دیگر، چگونگی ایجاد توازن بین محور آمریکا- اسرائیل از یک سو و ایران از سوی دیگر از موضوعات مهم رقابت منطقه ای در وضعیت کنونی است. تلاش برای به دست گرفتن زمام امور تحولات در کشورهایی مانند بحرین و سوریه و یمن از جمله این رقابت های منطقه ای و فرامنطقه ای است. آمریکا و عربستان مانع از به ثمر رسیدن قیام مردم در بحرین شده اند و در سوریه نیز قیام مردمی تبدیل به جنگ مسلحانه ویرانگر داخلی شده است. با این نگاه تحولات سوریه را می توان علاوه بر تلاش مردم این کشور برای رهایی از ساختار حکومتی تک حزبی در واقع منازعه ای بین آمریکا،ترکیه و عربستان سعودی از یک سو و ایران و روسیه و چین از سوی دیگر برای کسب قدرت و ایجاد نفوذ بیشتر منطقه ای ارزیابی کرد. حل بحران سوریه نیز تا حدود زیادی به آنچه که از سوی بازیگران رقیب در این صحنه اتفاق می افتد مربوط می شود. موقعیت ژئوپلیتیک سوریه و پیشاهنگی این کشور در بسیاری از سیاست های جهان عرب از جمله پشتیبانی از جریان مقاومت علیه اسرائیل همواره بازیگران مختلف منطقه ای و فرامنطقه ای را در مسائل این کشور درگیر کرده است. آنچه را که می توان امروزه در صحنه معادلات سوریه مشاهده کرد و در ادبیات روابط بین الملل نیز این امر مورد توجه قرار گرفته در واقع نشانه هایی از شکل گیری یک جنگ سرد جدید است که تنها به جهان عرب محدود نشده و می تواند قدرت های فرامنطقه ای را نیز درگیر خود سازد. به عنوان مثال یکی از ابعاد این جنگ سرد جدید می تواند ایران و عربستان را رو در روی هم قرار دهد و باعث سردی روابط بین ایران و ترکیه گردد و همچنین در سطح کلان نیز بلوک بندی هایی را بین دو جبهه روسیه و چین و آمریکا و متحدین غربیش ساماندهی نماید. طنز جالب این است که پادشاهی های محافظه کار عرب در حاشیه خلیج فارس که مخالف گسترش دموکراسی در کشورهای خود هستند همراه با ترکیه از تغییر و تحولات در سوریه حمایت می کنند و جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک سیستم سیاسی مردم سالار از نظام دیکتاتوری بشار اسد به عنوان حامی مقاومت فلسطینی حمایت می نماید. در مجموع موضوعات و چالش های مهم کنونی موجود در غرب آسیا را می توان به شرح ذیل برشمرد :

مطلب مرتبط :   نظام اداری

Close Menu