منبع مقاله درباره شورای همکاری خلیج فارس

منبع مقاله درباره شورای همکاری خلیج فارس

دانلود پایان نامه

 تکیه بر دولت‏هاى اجنبى و اعتـماد به آن‌ها، موجب تحـقیر ملت مى‏شـود و در یک جـامـعـه تحقیر شده، تعصبات قومى و نژادى تجلی پیدا می‌کند و به بروز اختلافات داخلى منجر مى‏گردد (موثقی، 1378 :309).  

از آثار و نتایج این نوع حکومت‏ها، اعتراض‌ها، اعتصابات و آشوب‏هاى داخلى است که در نهایت، به بى‌ثباتى نظام منجر مى‏شود. بى‌ثباتى کشورها گاه منجر به تغییر حکومت‏ها مى‏شود و گاه به دلیل فشارهاى داخلى موجب ناپایدارى سیاست‏ها و دگرگونى خط‌مشى‏ها مى‏گردد. طبعاً این‏گونه تغییرات در یک کشور، برنامه‏ها، سیاست‏ها و اهداف همگرایى در یک مجموعه از کشورها را تحت تأثیر قرار مى‏دهد و این خود موجب اخلال در روند همگرایى مى‏گردد. رژیم بعث عراق و دولت کنونی مصر از نمونه‌های بارز این نوع حکومت‌اند که همواره مانع از تحقق طرح‌های همگرایی در جهان اسلام بوده‌اند. بخشی از ناکامی‌‌ در فدراسیون عربی، اتحادیه عرب و شورای همکاری عرب مرهون همین عامل بازدارنده است.
 4-20- اختلافات سیاسى
از جمله موانع همگرایى در جهان اسلام، وجود ناهمگونى در نظام‏هاى حکومتى و ساختارهاى سیاسى کشورهاى اسلامى است که غالباً منجر به اختلافات سیاسى مى‏گردد. برخى مانند برونئی، مراکش، اردن و عربستان سعودی داراى نظام پادشاهى هستند و برخى دیگر مانند اندونزی، مصر، ترکیه و آذربایجان با نظام جمهورى اداره می‌شوند. برخی مانند مراکش، تونس و اردن غربگرا و محافظه‏کارند و برخی دیگر مانند ایران، سوریه و عراق کنونی از ویژگی‌های انقلابی برخوردارند. این دسته از کشورها، برخلاف دسته اول، مخالف سیاست‌های مداخله‏جویانه و استعماری غرب‏ هستند.
 اصولاً در میان کشورهای اسلامی به دلیل وجود ساختارهای سیاسى متفاوت، ناسازگارى وجود دارد. غالب نظام‏هاى سیاسى و به‏ویژه نظام‏هاى سلطنتى استبدادی که قدرت در دست پادشاه و خاندان او متمرکز است، مخالف واگذارى بخشى از قدرت خود به یک مرکز فراملى‏اند و به محدود شدن قدرت خود راضى نمى‏شوند. در نظام‏هاى قبیله‏اى، به‏ویژه در کشورهاى عرب جنوب خلیج فارس، این ویژگى کاملاً مشهود است. شکست طرح‌های پیشنهادی در سازمان کنفرانس اسلامی و شورای همکاری خلیج فارس ناشی از وجود همین عامل بازدارنده در میان کشورهای عضو است. اختلاف عربستان و امارات متحده عربی بر سر مسائل مرزی و کنسولی و همچنین، محل استقرار دبیرخانه پول واحد شورای همکاری خلیج فارس، از جمله اختلافات سیاسی میان اعضای این شورا به شمار می‌رود.
 در جمهورى اسلامى ایران، حکومت دینى مانند یک تیغ دولبه عمل مى‏کند. از یک سو، دولت‌هاى محافظه‏کار کشورهای اسلامى مانند مصر، مراکش، اردن و برخی کشورهای عرب حوزه خلیج فارس را با نگرانى از آینده سیاسی خود مواجه مى‏سازد و به همین جهت آن‌ها از نزدیک شدن به جمهورى اسلامى ایران پرهیز مى‏کنند. از سوى دیگر، تأثیرپذیری ملل مسلمان و جنبش‌های اصلاحی از انقلاب اسلامی ایران، دولت‏هاى محافظه‏کار کشورهای اسـلامی را بر آن می‌دارد تا هرچند به‌طور ظاهری، نقـش مردم و ارزش‏هاى دینى و اسـلامى را در حوزه‌های سیاسی و اجتماعی افزایش داده و ناخواسته در جهت همگرایی با سایر کشورهای اسلامی گام بردارند. حمایت غالب کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی از حکم ارتداد امام خمینی(ره) در مورد سلمان رشدی را می‌توان ناشی از این اثرپذیری دانست.
 درمجموع، تنوع نظام‏هاى سـیاسى در جهان اسـلام و ماهیت ناسـازگار برخى از آن‌ها با یکدیگر، نوعاً مانع از یکپارچگى و همبستگى میان کشورهاى اسلامى مى‏شود و ازآنجاکه این موضوع انطباق منافع، اهداف و جهت‏گیرى‏هاى مختلف منطقه را دشوار مى‏سازد، اختلافات سیاسى همچنان تداوم یافته و امکان هماهنگى و تفاهم، که مى‏تواند زمینه‏ساز همگرایى باشد، را تا حد زیادى کاهش مى‏دهد.
 4-21- ملى‌گرایی افراطی
عامل دیگرى که موجب ناسازگارى کشورهاى اسلامى گردیده و به تضعیف روند همگرایى در جهان اسلام کمک می‌کند، ملى‏گرایى افراطی است. ملى‏گرایى در اصل نوعى برداشت فکرى در یک جامعه سیاسى است که بر پایه مشترکاتى چون فرهنگ، زبان، آداب و سنن و تعلّقات خونى، نژادى و قبیله‏اى به وجود می‌آید. ملى‏گرایى گاه ریشه در برترى‏طلبى نژادى و قومى دارد که از آن به شوونیسم یا ملی‌گرایی افراطى تعبیر مى‏شود و از خلال آن، گاه برخى مکاتب انحرافى ظهور مى‏کنند که از جمله مى‏توان به فاشیسم و نازیسم اشاره کرد (کاظمی، 1378:136-135).
 با خاتمه جنگ جهانى اول، نهضت استقلال‏طلبى و رشد ملى‏گرایى در کشورهاى اسلامى به‏ویژه در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا شروع شد. البته در رواج این پدیده باید نوعى استعمار غرب را جستجو کرد؛ زیرا اروپا در صدد جدا کردن اعراب از امپراطورى عثمانى و نابودی آن بود.
 بعد از جنگ جهانى دوم، درحالی‏که تمایلات «فراملى‏گرایى» در میان کشورهاى اروپایى رو به افزایش بود، کشورهاى اسلامى برای مقابله با استعمار، در پی تقویت ملی‌گرایی و بسیج نیروهاى ملى بودند که در نتیجه آن، روند استعمارزدایى در کشورهاى آسیایى و آفریقایى شکل گرفت و دولت‏هاى مستقل ملى در این مناطق ظاهر شدند. برخلاف گرایش نوع اول که به دنبال وحدت و تقویت همگرایى بود، گرایش نوع دوم به دلیل افراط در ملی‌گرایی، جدایى‏طلبانه و استقلال‏خواهانه بود و در نتیجه، تضعیف روند همگرایى را به دنبال داشت (مقتدر، 1370، صص82-74).
غالب کشورهای عرب خاورمیانه به دام همین نوع از ملی‌گرایی با نام فریبنده ملی‌گرایی عرب افتادند که حاصل آن نه تنها طرد سایر کشورهای مسلمان و غیرعرب بود بلکه موجب تفرقه و جدایی میان خود آن‌ها نیز شد.
 اختلافات موجود میان اعضای شورای همکاری خلیج فارس و اعضای اتحادیه عرب به‏ویژه در رابطه با فلسطین و ناپیوستن کشورهای عرب منطقه به سازمان همکاری‌های اقتصادی (اکو) از نتایج ملی‌گرایی افراطی در بخشی از جهان اسلام است. (هاریسون، 1364: 450)
 4-22- رقابت‌ به‌جای همکاری
کشورهاى اسلامى به‏جاى همکارى غالباً به رقابت با یکدیگر مشغول‏اند. مهم‏ترین محور درگیرى و رقابت در جهان اسلام طى نیم سده اخیر، مسئله فلسطین بوده است. هریک از کشورهای اسلامی سعى کرده است تا موضوع برخورد با رژیم صهیونیستی را در جهت سیاست‏هاى خود قرار دهد، زیرا آن‌ها در این رویارویى منافع یکسانى ندارند. جنگ 22 روزه غزه، نقطه اوج این رقابت بر سر فلسطین بود، به‌طوری‏که عربستان، مصر و اردن در کنار رژیم صهیونیستی و رودرروی سوریه، لبنان، ترکیه و قطر که آشکارا از مردم غزه و دولت قانونی اسماعیل هنیه حمایت می‌کردند، قرار گرفتند. از‌این‌‌رو، سازمان کنفرانس اسلامی که با هدف حمایت از حقوق ملت فلسطین در برابر تعدیات رژیم صهیونیستی تأسیس گردیده بود، نتوانست نقش مؤثری در مقابله با تجاوز این رژیم ضد مردم غزه ایفا کند.
 اصولاً، روابط کشورهاى اسلامى با یکدیگر رقابت‏آمیز بوده و تمایل کمترى به همکاری داشته است. این رقابت‏ها یا ناشى از تعارض منافع ملى و تلاش براى کسب برترى منطقه‏اى بوده، یا از اختلافات مرزى و سرزمینى سرچشمه مى‏گرفته و یا اینکه عامل ایدئولوژیک در آن نقش داشته است. اختلافات ایدئولوژیک، زمانی که توسط دولت‌های رقیب مورد تأکید قرار گیرد، می‌تواند به اختلافات سیاسی دامن زند و رقابت را تشدید کند. این نوع اختلافات غالباً از تعصبات قومى و ملی‏گرایی نشئت گرفته و نوعاً در نتیجه تحریک قدرت‏هاى خارجى بروز می‌کنند؛ برای مثال، عربستان و مصر و برخی دیگر از کشورهای مسلمان منطقه که از اعضای اتحادیه عرب‏اند، به دلیل اختلاف ایدئولوژیک با نیروهای مقاومت در لبنان و فلسطین (غزه)، نه تنها در جنگ 33 روزه و جنگ 22 روزه از مردم این دو کشور حمایت نکردند بلکه به همدستی با رژیم صهیونیستی نیز متهم گردیدند.
 البته در میان عوامل یادشده، تعارض منافع ملی قدرت‌های منطقه‌ای، نقش مؤثری در بروز رقابت و تشدید آن ایفا کرده است. همین عامل باعث تزلزل در روابط دوستانه و همکاری میان کشورهای اسلامی گردیده است؛ برای مثال، در دهه 1950م، مصر و سوریه تا مرحله وحدت پیش رفتند، اما در دهه 1960م. درگیر رقابت‌های شدید با یکدیگر شدند. یا مصر و عربستان محافظه‌کار زمانی در برابر عراق و اردن انقلابی با یکدیگر متحد شدند، اما در جنگ داخلی یمن، مقابل یکدیگر قرار گرفتند. بنابراین، ماهیت رقابت‏آمیز روابط کشورهای اسلامی مانع عمده‌ای بر سر راه همگرایی آن‌ها به شمار می‌رود.
 4-23- بى‌ثباتى سیاسى
بسیارى از کشورهاى اسلامى که بعد از جنگ جهانى دوم به استقلال رسیدند، همواره با بى‌ثباتى داخلى مواجه بوده‏اند؛ زیرا میراث استعمار و اشغال خاک یک کشور توسط بیگانگان، تا سال‏ها گریبانگیر مردم آن کشور خواهد بود و تمام آن‌ها به نوعى در معرض آسیب‏هاى اجتماعى قرار خواهند گرفت و این موضوع از عملیات بى‌شمار تروریستى در گوشه و کنار این‌گونه کشورها به‏خوبى ثابت مى‏شود (اشمیت، 1367، ص151).
وجود جریان‌های مخالف داخلی، کودتا، ترور، درگیری‌های قومی و مذهبی، جنگ داخلی و تغییر حکومت‌ها از جمله عوامل بی‌ثباتی به شمار می‌روند که غالب کشورهای اسلامی در مقاطع مختلف آن‌ها را تجربه کرده‌اند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که این عوامل غالباً ریشه در استبداد داخلی و استعمار خارجی دارد.
 بی‌ثباتی کشورها گاه موجب تغییر پی‏درپی حکومت‌ها و روی کار آمدن دولت‌های جدید در آن‌ها می‌شود و گاه موجب ناپایداری سیاست‌ها و دگرگونی خط‌مشی‌ها می‌گردد. طبعاً این‏گونه تغییرات در یک کشور، برنامه‌ها، سیاست‌ها و اهداف وحدت و همگرایی در یک مجموعه را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در واقع، با تغییر دولت‌ها، کسانی که در رأس امور قرار گرفته‌اند، در نیمه راه اجرای طرح‌ها و برنامه‌ها، معدوم یا از کار برکنار می‌شوند (هاریسون، 1364، ص469) و در نتیجه، طرح‌ها و برنامه‌ها تغییر می‏کنند و یا با تأخیر انجام می‌گیرند و این خود موجب اخلال در روند رشد همگرایی می‌شود.

مطلب مرتبط :   تحقیق با موضوع تعاملات میان فرهنگی

بستن منو