منبع مقاله درباره روایات تفسیری

منبع مقاله درباره روایات تفسیری

دانلود پایان نامه

طرف صحیفه‌ی ثبت عمل او‌ست را بخشیدم.  

از آن جهت این روایات ذیل آیات (10ـ12) بیان شده است که موضوع آنها فرشتگان ثبت عمل و ارتباط آنها با نامه‌ی عمل انسان و حضور آنها در کنار او به عنوان همراهی همیشگی می‌باشد. این روایت نیز مانند روایات قبل سخن از کرم الهی نسبت به بندگانش دارد.
این روایت نسبت به روایات قسمت قبل، در مقام ثبت استغفار و توبه است نه ثبت گناه به همراه استغفار و خواسته است اهمیت استغفار در هر روز را بیان کند و کسی که در اول و آخر روز از خداوند برای همه‌ی امورش چه دانسته و چه ندانسته، طلب بخشش کند، عملی انجام داده است که طبق اولین روایات امام صادق در قسمت قبل، گناهانش را محو می‌شود.
5ـ علم فرشتگان گمارده شده بر انسان نسبت به عمل او: فرشتگان می‌دانند آنچه را انسان انجام می‌دهد و یا قصد انجام آن را دارد.
در روایتی از امام کاظم به چگونگی علم فرشتگان نسبت به اعمال انسان‌ها و این که اعمال را چگو‌نه ثبت می‌کنند اشاره شده است. قصد و اراده‌ی بنده نسبت به انجام عمل نیک باعث می‌شود نفَسش بوی معطر بگیرد و قصد بنده برای انجام گناه باعث می‌شود، نفَسش بوی متعفن بگیرد و هر کدام از فرشتگان، متناسب با وظیفه‌ی خود، عمل انسان را به وسیله‌ی مرکّبی که آب دهان و قلمی که زبان او است ثبت می‌کنند. از خود انسا ن می‌گیرند و برای خودش خرج می‌کنند و نیت انسان در تمام وجود او اثر می‌‌گذارد و فرشتگان ثبت اعمال از اسرار درون انسان به وسیله‌ی آثار برون آگا‌ه می‌‌‌‌شوند.این روایت مفهوم آیه‌ی (12) را شرح می‌دهد، به این صورت که چگونگی علم فرشتگان به عمل انسان را بیان می‌کند.
در این روایت از هدف انجام عمل سخنی به میان نیامده است بلکه فقط به قصد انجام خود عمل از حیث عمل بودنش اشاره دارد. توضیح مفصل این روایت در بخش بعد، ذیل مفاد روایات تفسیری خواهد آمد.
6ـ حیای انسان در مقابل فرشتگان: انسان باید مطابق مقام و منزلت هر کسی برخوردی متناسب داشته باشد. در دو روایت بیان شده در تفسیر الدرالمنثور اشاره شده است که حیا کنید از عریان شدن در مقا‌بل فرشتگانی که بزرگوار نویسنده‌اند چرا که آنها از شما جدا نمی‌شوند مگر در سه حالت، تخلی، جنابت و غسل کردن.
در روایت ذیل عنوان علت گماشتن فرشتگان محافظ، بیان شد که انسان باید در مقابل فرشتگان نویسنده بزرگوار گناه نکند و در اطاعت سخت‌کوشی بیشتری کند و در اینجا حیای در مقابل فرشتگان را به پوشش انسان در مقابل آنها می‌داند که البته جمع بین آنها مشکلی نیست زیرا یک انسان أهل طاعت در همه‌‌‌‌ی زمان‌ها و مکان‌ها خود را در برابر خدا و شاهدان گماشته شده‌اش می‌داند و سعی می‌کند نهایت ادب را در همه حال رعایت کند.
7.1.کتاب خدا منبعی اصیل برای عرضه‌ی اعمال: قرآن بهترین و کامل‌ترین وسیله برای سنجش اعمال هر انسانی می‌باشد. در روایتی از امام صادق بیان شده است که مردی از أبوذر پرسید: حال ما نزد خداوند چگونه است؟ ایشان در جواب فرمودند: عمل‌های خود را بر کتاب خدا عرضه دارید و استناد کردند به آیات «13و14» در ادامه بیان کردند (… رحمه الله قریب من المحسنین‏) که رحمت خداوند شامل حال نیکوکاران می‌شود.
در این روایت با توجه به آیه‌ی (13) بهشت از آن أبرار است و رحمت الهی نیز نصیب نیکوکاران می‌شود، پس بهشت یکی از رحمت‌های الهی است و أبرار نیز به معنای محسنین همان نیکوکاران و کسانی که اطاعت رسول خدا را می‌کنند و از انجام اعمال زشت به دورند،می‌باشد. در این روایت منظور همان معنای لغوی أبرار و فجّار است که در مفاد ظاهری آیات بیان شد پس هر کس أهل اطاعت باشد مورد رحمت حق واقع می‌شود و هر کس أهل پرده دری باشد از رحمت حق به دور است و شامل عذاب الهی می‌شود.
8.1. ملاک برای أبرار شدن: پاداش الهی و یا عقاب او بی‌حساب نیست اگر خداوند به افرادی مقام خاص و در پی آن پاداش‌های خاص می‌دهد به طور حتم آن افراد در یک محور مطابق با دستورات الهی حرکت کرده‌اند تا در آن جایگاه قرار گرفته‌اند.
در روایتی امام حسن دلیل اینکه چرا به مقام أبرار رسیده‌اند را این گو‌نه می‌فرمایند: قلب ما علم به طاعت‌ها و نیکی‌ها دارد، از دنیا بیزاری جسته‌ایم [دنیا هدف نیست] و خدا را در همه‌ی واجبات اطاعت می‌کنیم، به توحید ایمان داریم و رسول أکرم را تصدیق می‌نماییم.
این روایت ذیل آیه‌ی (13) بیان شده است و با دقت در آن فهمیده می‌شود که طبق آنچه در مفاد ظاهری آیات گذشت همان معنای لغوی أبرار در اینجا گسترده و به صورت اصطلاحی بیان شده است. أبرار همان، أهل اطاعت هستند که مطابق دستورات الهی عمل می‌کنند و در این روایت دستورات الهی شامل علم پیدا کردن به آنچه مورد رضای الهی است و عمل به آن، اعتقاد به توحید و نبوت می‌باشد.
9.1. حقیقت حاکم بر قیامت: در دنیا به علت اختیاراتی که خداوند به انسان‌ها داده است حاکمیت الهی در نظر برخی انسان‌ها فراموش می‌شود اما در قیامت اختیار از انسان سلب می‌گردد و حاکمیت الهی نورافشـانی می‌کنـد.
امام باقر در روایتی بیان‌ می‌کنند تنها حاکم قیامت خداوند است و بقیه‌ی حاکمان هلاک می‌گردند.
لفظ به کار رفته در حدیث (….. بادت الحکام فلم یبق حاکم إلا الله) می‌باشد. واژه‌ی «بادت» از ریشه‌ی «بید» به معنای فنا و از بین رفتن، قطع شدن و هلاکت،است.
در آیه‌ی (19) اشاره به حاکمیت خداوند دارد و فهم از بین رفتن حاکمیت دیگران به تفکر انسان واگذار شده است، ولی در این روایت هم به حاکمیت مطلق الهی و هم به قطع شدن و از بین رفتن حاکمیت حاکمان در قیامت اشاره دارد. زیرا معنای هلاکت خود حاکمان با توجه به موقعیت قیامت که مرگی در آن نیست صحیح نمی‌باشد و همچنین معنای نابودی حاکمان نیز صحیح نیست زیرا که همه‌ی حاکمان به ستم، رفتار نمی‌کردند. پس در قیامت تنها حاکم، خداوند است یعنی این که حاکمیت حاکمان دیگر از بین می‌رود.
«با این حقیقت در قیامت رابطه‌ی تأثیر و تأثّر اسباب عادی از بین می‌رود. رابطه‌ای که از ناحیه‌ی اسباب و علت‌های ظا‌هر و معلول‌های آن است در روز قیامت قطع می‌شود. هیچ کس برای دیگری نمی‌تواند کاری بکند شرّی را دفع یا خیری را جلب کند و شفاعت نیز به إذن خداوند صورت می‌گیرد.»
3.1.1. رابطه‌ی مفاد ظاهری آیات با مفاد روایات تفسیری
در مفاد ظاهری آیات به علم انسان نسبت به اعمالش که بر دو قسم «ما تقدم و ما تأخّر» است در قیامت اشاره می‌کند اما پردازش این که ما تقدم و ما تأخّر چیست؟ در روایات به چشم می‌خورد.
در آیات از غرور انسان نسبت به کرم پروردگارش صحبت می‌کند ولی علت اصلی این غرور و راه جلوگیری از گرفتار شدن به آن در روایات به طور صریح بیان شده است.
در مفاد ظاهری آیات، اراده‌ی الهی در ترکیب بندی انسان مطرح شده است ‌امّا این که چه چیزی در طریق قضای الهی برای تشکیل این ترکیب ممکن است قرار بگیرد در روایات تفسیری مربوط به آیه‌ی مزبور بیان شده است.

مطلب مرتبط :   پایان نامه ارشد درمورد پیامبر اسلام (ص)

Close Menu