منبع مقاله درباره تدبر در قرآن

منبع مقاله درباره تدبر در قرآن

دانلود پایان نامه

 

درآمد
سوره‏ی «بُروج» در مکه بر پیامبر نازل شده و دارای 22 آیه است. این سوره بیست و ششمین سوره در ترتیب نزول (بعد از سوره‏ی «شمس» و قبل از سوره‏ی «تین») و هشتاد و پنجمین سوره در چینیش کنونی قرآن، در جزء 30 واقع شده است. نام این سوره «بُروج» (بُرج‏ها) است که از آیه‏ی اول آن گرفته شده است.
در تفسیر نمونه، آیات به سه دسته: (1ـ9)، (10ـ16) و (17ـ22) و در تفسیر المیزان و کتاب تدبر در قرآن، آیات به دو دسته: (1ـ11) و (12ـ22) تقسیم بندی‌شده‌است. با جمع‌بندی دسته‌ آیات، دسته‌بندی دوم انتخاب گردید و مطابق با کلام هر سه منبع برای آنها عناوینی انتخاب شد به این شرح؛ دسته اول: استقامت در طریق حفظ ایمان با اندیشه در عاقبت اصحاب أخدود، دسته دوم: تشدید تهدید کافران برای تثبیت قلب پیامبر که خود به دو دسته از آیات تقسیم‌بندی می‌شود.
1.1.4. مفاد ظاهری آیات
1.1.1.4. دسته اول: استقامت در طریق حفظ ایمان با اندیشه در جریان اصحاب أخدود، آیات (1-11)
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ
وَ السَّمَاءِ ذَاتِ الْبرُُوجِ 1 وَ الْیَوْمِ المَْوْعُودِ 2 وَ شَاهِدٍ وَ مَشهُْود ٍ3 قُتِلَ أَصحَْابُ الْأُخْدُودِ 4 النَّارِ ذَاتِ الْوَقُودِ 5 إِذْ هُمْ عَلَیهَْا قُعُودٌ 6 وَ هُمْ عَلی مَا یَفْعَلُونَ بِالْمُؤْمِنِینَ شُهُود ٌ7 وَ مَا نَقَمُواْ مِنهُمْ إِلَّا أَن یُؤْمِنُواْ بِاللَّهِ الْعَزِیزِ الحَْمِید ِ8 الَّذِی لَهُ مُلْکُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ اللَّهُ عَلی‏ کلُ‏ِّ شی‏ْءٍ شهَِید ٌ9 اِنَّ الَّذِینَ فَتَنُواْ المُْؤْمِنِینَ وَ المُْؤْمِنَاتِ ثمُ‏َّ لَمْ یَتُوبُواْ فَلَهُمْ عَذَابُ جَهَنَّمَ وَ لهَُمْ عَذَابُ الحَْرِیقِ10 إِنَّ الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ لهَُمْ جَنَّاتٌ تجَْرِی مِن تحَْتهَِا الْأَنهَْارُ ذَالِکَ الْفَوْزُ الْکَبِیرُ11؛
به نام خداوند بخشنده بخشایشگر
سوگند به آسمان که دارای برج‌های بسیار است، (1) و سوگند به آن روز موعود، (2) و سوگند به «شاهد» و «مشهود»! (3) مرگ بر شکنجه‏گران صاحب گودال (آتش)، (4) آتشی عظیم و شعله‏ور! (5) هنگامی که در کنار آن نشسته بودند، (6) و آنچه را با مؤمنان انجام می‏دادند (با خونسردی و قساوت) تماشا می‌کردند! (7) آنها هیچ ایرادی بر مؤمنان نداشتند جز اینکه به خداوند عزیز و حمید ایمان آورده بودند (8) همان کسی که حکومت آسمان‌ها و زمین از آن اوست و خداوند بر همه چیز گواه است! (9) کسانی که مردان و زنان با ایمان را شکنجه دادند سپس توبه نکردند، برای آنها عذاب دوزخ و عذاب آتش سوزان است! (10) و برای کسانی که ایمان آوردند و اعمال شایسته انجام دادند، باغ‌هایی از بهشت است که نهرها زیر درختانش جاری است و این نجات و پیروزی بزرگ است! (11)؛
اشاره
در این آیات بعد از سوگندهایی که خداوند به برج‌های آسمان، روز قیامت، شاهد و مشهود می‌خورد از افرادی یاد می‌کند که به جرم ایمان به خداوند، مؤمنان را در گودالی از آتش سوزاندند، در حالی که خودشان تماشا کننده‌ی صحنه بودند، با بیان دو صفت عزیز وحمید (اوج قدرت)، در حقیقت به جنایت‌های آنها پاسخ می‌دهد ودر ضمن تهدیدی برای شکنجه‌گران در طول تاریخ می‌باشد. در ادامه خداوند به وسعت مالکیتش اشاره می‌کند تا بشارتی باشد برای مؤمنان و تهدیدی برای دشمنان که حتما شامل عذاب الهی خواهند شد و أهل ایمان شامل رحمت الهی خواهند شد.
از میان واژه‌ها بیان شده در این دسته آیات به بررسی معنای چند واژه می‌پردازیم.
واژه‌ی بروج اسم جمع از ماده‌ی «برج»، از نظر لغت در اصل به معنای آشکار شدن و ظهور است و به ستارگان، به علت آشکار بودن آنها بروج گفته می‌شود، معانی دیگر آن، قصرها، برج‌های فلکی دوازده گانه، منازل ماه و خورشید، می‌باشد. در بقیه‌ی معانی، همان معنای ظاهر بودن وآشکار بودن مورد نظر است. در تفاسیر، هر مفسر بنا به دلائل خاص خود، معنایی از معانی لغوی را اختیار کرده است؛ ستارگانی بزرگ هستند که قابل شمارش نیست و نور آنها با طی مسافت طولانی به ما می‌رسد، برج‌های دوازده گانه،منازل خورشید و ماه،موضع ستارگان در آسمان، مواضعی که به وسیله‌ی آن موقعیت ماه‌ها‌ی سال شناخته می‌شود، و به علت «ال» بروج، همه‌ی انواع برج‌های آسمانی، استوار و غیر استوار را شامل می‌شود.
واژه‌ی أخدود از ماده‌ی «خدد» در لغت به معنای شکاف وسیع و عمیق، گود‌ا‌‌لی مستطیل شکل و عمیق بیان شده است و در تفاسیر، به معنای خندق است و اصحاب أخدود (شکنجه‌گران) یعنی کسانی که حفره را ایجاد کردند،می‌باشد.
واژه‌ی نَقَموا از ماده‌ی «نقم»، به معنی انکار کرد، راضی نشد، با زبان یا عقوبت دادن، آن چیز را زشت و بد شمرد،در ناپسند داشتن آن کار، زیاده روی کرد، از آن چیز بسیار بدش آمد، مؤاخذه کردنی، که همراه با بد شمردن باشد و عقوبت کردن یکی از مصادیق آن است.در تفاسیر به معنای مجازات کردن، نقیض نعمت، نفرت همراه با مجازات کردن، و فعل آن همرا «ما» به معنای نفرت نداشتند، بیان شده است.
واژه‌ی فتنوا از ماده‌ی «فتن» به معنای امتحان است، اصل فَتَنَ، به معنای گذاشتن طلا در آتش است تا مرغوبیّت آن از نا مرغوب بودن آن، آشکار شود،سوزاندن چیزی به وسیله آتش، آنچه موجب اختلال همراه با اضطراب می‌شود، که عذاب و امتحان از مصادیق آن استو در خصوص این آیه بیان شده که سوزاندند و به وسیله‌ی آتش عذاب کردند.در تفاسیر به معنای شکنجه کردند،اصحاب أخدود مؤمنان را به آتش سوزاندند،آمده است.
توضیح آیات این که، قسم به بروج برای توجه دادن افکار به تدبر در مخلوقات الهی است و شروع سوره با قسم نشان از اهمیت موضوعی می‌باشد که برای بیان آن قسم یاد شده است.
در سه آیه، قسم بعد از قسم آمده است و بیان می‌کند، سوگند می‌خورم به شاهدی که اعمال این کافران و رفتارشان با مؤمنین را می‌بیند و سوگند می‌خورم به آینده‌ی مشهودی که آن را به زودی خواهند دید و آن افرادی که مؤمنین را اذیت می‌کنند عذاب می‌شوند. شاهد، حاضر بودن و به چشم خود دیدن است نه به معنای اقامه‌ی شهادت زیرا با حرف «علی» متعدی نشده است. که با این بیان شاهد قابل انطباق بر رسول أکرم و مشهود قابل انطباق بر شکنجه‌های کافران نسبت به مؤمنین و وضعی که در آخرت دارند می‌باشد. نکره آوردن این دو برای تعظیم بوده و خواسته بفهماند شاهد و مشهودی که از حیطه‌ی تعریف بیرون است.البته بعضی بر این عقیده‌اند که منظور از شاهد این است که شکنجه‌گران بر سوزاندن مؤمنان شهادت می‌دهند و به این کار موظف شده‌اند، تا بعضی نسبت به بعضی دیگر در نزد سلطان گواهی دهند که هیچ کدام در مأموریتشان تفریط نکرده است.
جواب قسم حذف شده و آیه‌ی قُتِلَ أَصحَْابُ الْأُخْدُودِ بر آن دلالت می‌کند به این بیان که به اشیاء سوگند، کافران قریش ملعونند چنان که اصحاب أخدود لعنت شده‌اند. قُتِلَ به معنای نفرین می‌باشد،و با توجه به محتوای آیات بعد و ضمیرهایی که در آنها آورده شده است که به اصحاب أخدود برمی‌گردد، منظور از اصحاب أخدود همان شکنجه‌گران کافر می‌باشند.البته برخی مفسرین، گونه‌ای دیگر بیان کرده‌اند، کشته شدند اصحاب أخدود، یا کشته شوند اصحاب أخدود، گودالی و حفره‏ای و چاهی بسیار عمیق که آن را مملو از آتش کردند و یک جماعتی را در آن چاه انداختند و سوزانیدند، اما نظر بر آن داردند که مقصود از اصحاب أخدود همان کافران هستند.
در آیه‌ النَّارِ ذَاتِ الْوَقُودِ نار، بدل اشتمال از أخدود است و ذات الوقود، صفت آن می‌باشد، این برای عظمت امر آتش و اشتعال آن بیان شده است.إِذْ هُمْ عَلَیهَْا قُعُودٌ، وَ هُمْ عَلی مَا یَفْعَلُونَ بِالْمُؤْمِنِینَ شُهُود ٌ، گروهی با کمال خونسردی نشسته بودند و صحنه‌ی شکنجه را تماشا می‌کردند و لذت می‌بردند.
فعل یفعلون در آیه به صورت فعل مضارع، دلیل بر این است که این عمل مدتی استمرار داشته و یک حادثه‌ی زود گذر نبوده است.
آیه‌ی (9) تهدیدی است برای اصحاب أخدود که خداوند بر همه‌ی اعمال شما آگاه است و روزی از شما انتقام خواهد کشید و در آیه‌ی (10) لهَُمْ عَذَابُ الحَْرِیقِ یعنی اصحاب أخدود در دنیا نیز به آتش سوزانده شدند.و این آیه شامل کافران قریش و اصحاب أخدود می‌شود. آیه‌ی (11) وعده به مؤمنان برای ایجاد دلگرمی می‌باشد.

مطلب مرتبط :   ترتیب نزول

بستن منو