منبع مقاله با موضوع مطالعات فرهنگی

منبع مقاله با موضوع مطالعات فرهنگی

دانلود پایان نامه

 

2-1-2- ایران باستان
بر پایه ی متون تاریخی در سلسله های مختلف ایران باستان یعنی دوره ی ماد ، هخامنشیان ، اشکانیان و ساسانیان ، حجاب در بین زنان معمول بوده است و این حقیقت روشن می شود که با ورود اسلام به ایران ، حجاب وارد ایران نشده است ؛ بلکه بانوان ایرانی از دوران باستان حجاب داشته اند و حجاب ان ها با توجه به شرایط اقلیمی ، اجتماعی ، کار و پیشه ، سبک و اسلوب خاصی داشت ؛ آن چه بر صحت این ادعا گواهی می دهد ، نوع پوشش آن ها است که می توان آن را در دوران باستان از روی کتیبه های به جا مانده در مکان های باستانی نقش رستم ، تخت جمشید و هم چنین ظروف ، تندیس ها و مجسمه های محافظت شده در موزه ها ، و در دوران بعد از اسلام ، از طریق منابع و کتب معتبر مشاهده کرد .
بعضی منابع معتقدند که زنان ایرانی از چادر و روبند استفاده نمی کردند ولی از جلوه گری ها و نمایش برهنه ی اندام خود پرهیز داشتند. در تأیید این نظر می توان به سکه ها ، تندیس ها و نقوش به دست آمده که نشان می دهد زنان ایران باستان حجابی نداشتند ولی پوشیدگی روی و موی ، سنت و وجه تمایز اشراف به شمار می رفته است ، نظر انداخت.
هردوت واسترابون نیز هر دو پوشیدگی زنان طبقات ممتاز ایران قدیم را امری متداول می دانند و آن را نوعی اشرافیت به شمار می آورند و تأکید می کنند که زنان طبقات دیگر از این در پرده بودن خود را آزاد می دانستند (حجاب در ایران باستان،1389،شماره دوم،ص116)
اما با توجه به این که واژه ی چادر در زبان پهلوی به معنی لباس و پوشش آمده است ، چنین برمی آید که این واژه در قبل از ساسانیان نیز کاربرد داشته است ، البته مسلماً اگر چادر هم استفاده می شد به نحو امروزی نبود )همان(
2-1-2-1- دوره ی مادها
بر پایه ی پذیرفته ترین نظریه ی کنونی ، آریایی ها که به فلات ایران آمدند ، به سه دسته ی اصلی تقسیم شدند : مادها ، پارس ها و پارت ها . مادها نخستین دودمان ایرانی را در ایران تشکیل دادند. دولت ماد را می توان پیشاهنگ دولت آریایی و دولت بزرگ هخامنشی دانست ، چنان چه «هوخشتره»دولت های نیرومند آن زمان یعنی آشور و بابل را ضعیف ساخت و بر ارمنستان و آسیای صغیر تا رود هالیس دست یافت … این دولت اصول کشورداری ، قبایل متحد و فنون نوین جنگی را به وجود آورد.
چنان که کورش بزرگ بعد از فتح ماد، همدان را که پایتخت دولت ماد بود ، مرکز پادشاهی خود قرار داد و پارسیان از آداب و رسوم و حتی طرز پوشاک مادها بهره مند شدند (کاوسی ،1389،ص362)
درباره ی پوشاک اقوام آریایی باید گفت مادها در این زمینه ذوق و تجربه ی بیشتری داشتند و به گفته ی مورخان یونانی ، پارسی ها شکل لباس را از مادی ها اقباس کردند (راوندی،1384،ج7،ص61)به قول گزنقون ، کوروش لباس مادی را اقتباس کرد ، و نزدیکان خود را بر آن داشت که این لباس را بپوشند . و حسن این لباس این است که معایب بدن را می پوشاند و اشخاص را بزرگ تر و شکیل تر می نماید ، کفش های مادی چنان ترتیب داده شده بود که شخص می توانست در آن چیزهایی بگذارد تا بلندتر بنماید بی آن که کسی ملتفت آن شود. کوروش سرمه کشیدن و آرایش صورت را تصویب می کرد ، تا چشمان و صورت اشخاص زیباتر از آن چه هست به نظر آید (پیرنیا،ج1،ص47،به نقل از راوندی،1384،ج7،ص61).و همین طور در کتاب پوشاک باستانی ایرانیان آمده است : اصلی که باید در نظر داشت ، این است که طبق نقوش برجسته و مجسمه های ماقبل میلاد ، پوشاک زنان آن دوره (مادها)از لحاظ شکل ، با کمی تفاوت با پوشاک مردان یکسان است . ولی در ادامه برای توضیح نقوش برجای مانده می نویسد : «مرد و زن به واسطه ی اختلافی که میان پوشش سرشان وجود دارد از هم تمییز داده می شوند ، به نظر می رسد زنان پوششی روی سر خود گذارده اند و از زیر آن گیسوهای بلندشان نمایان است». (رضاخانی ،1389،ص11)
نظریه ی دیگری که در رابطه با این نقوش وجود دارد این است که : همان گونه که از نقش برجسته ی آشور و نینوا مشخص است ، زنان مادی موهای بلندی داشته اند؛ و اگر تنوع آرایش مو هم وجود داشته ، از دید مردم آن زمان ، هیأت کلی زنان مادی به این صورت بوده است . زنان مادی هیچ گونه پوششی برای سر نداشتند ؛ تنوع الگویی لباس ها زیاد نبود و جامه ی معمول آن ها دو تکه بود ، که تکه ی رویی در دو طرف بغل پا«دالبر»داشت به طوری که لباس زیرین مشخص می شد. زنان بر خلاف مردان فاقد کفش بودند ؛ شاید به دلیل نوع کار و محل اشتغالشان به آن نیاز نداشته اند(پژوهش نامه ی زنان، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ،1392، شماره ی دوم ،118ص)
مادها بعد از تشکیل دولت مرکزی و قوی جهت مقابله با دشمنان خارجی به خصوص دولت آشور در باختر ، و ساختن شهر هگمتانه به عنوان پایتخت و روی آوردن به ثروت ، در وضعیت ظاهری آن ها نیز تغییراتی پدید آمد (همان)
ویل دورانت در این باره می گوید : ثروت به اندازه ی ناگهانی به چنگ ایشان افتاده بود که فرصت بهره برداری از آن را نداشتند . مردم طبقات بالای جامعه ، بنده ی مد و زندگی تجملی شده بودند ، مردان شان شلوار قلاب دوزی شده می پوشیدند و زنان خود را با خمازه «سرخاب»و جواهرمی آراستند ؛ حتی زین و برگ اسبان را با طلا زینت می دادند. (دورانت،1380،ص407)
2-1-2-3- پارسی ها (هخامنشیان)
یکی از دوره های درخشان در مورد زنان که در عرصه های مختلف اجتماعی حضور داشتند و نقش سرنوشت سازی را در مسائل مهم سیاسی ، اقتصادی ، خانوادگی و … ایفا کرده اند ، دوره ی هخامنشی است . ژوستن می نویسد: پس از آن که کوروش در برابرحکومت ماد سرکشی کرد ، سپاهیان آستیاک به سرکوبی او شتافتند و دلاورانه جنگیدند و نزدیک بود پارسی ها را شکست دهند. در این هنگام زنان پارسی از دژ ها بیرون آمده و به سرزنش مردان خود پرداختند و خویشتن را هدف تیرهای دشمن قرار داده ، گفتند : «ای مردان برگردید و سینه ها و پهلوهای مار ا سنگر خود قرار دهید»عمل ایشان در جنگجویان اثر کرد و آن ها با یورش جانانه لشکر ماد را از جا کندند. و همین طور پلوتارک مورخ یونانی گواهی می دهد که : مهم ترین عامل پیروزی کوروش بر آستیاک ، زنان بودند (جاوید،1388،ص26)
در این دوره پوشش زنان محل توجه بیشتری است که … درآثار به جا مانده از تمدن هخامنشی به نقش ها و نگاره های شهوانی زنان برخورد نمی کنیم و این موضوع ارتباط مستقیمی با نگرش پارسیان به پارسایی زنان داشت . در این مورد کوروش به اطرافیان خود می گفت :«شما به زنی که در پرده ی پارسایی و پاکدامنی است و احترام خود را حفظ می کند ، حرمت می نهید یا به زنی که از جاده ی پارسایی بیرون افتد».با این توضیح که ؛ مردان پارسی توجه و غیرت خاصی به حفظ حریم زنانشان داشتند ؛ اما این مسئله در نگاه مورخان یونانی که فرهنگ دیگری داشتند ، توجیه درستی پیدا نمی کرد و نشانه ی بربریت ایرانی ها و طبع حسود مردان تلقی می شد. حتی در کجاوه نشاندن زنان به هنگام سفر که در وهله ی اول برای آسایش ایشان و در امان ماندن از گرد و خاک ، سرما و گرمای آفتاب بود و در عین حال ، جزء لوازم شوکت ان ها به شمار می رفت ، از نظر یونانی ها سلب آزادی زنان بود ؛ چنان که پلوتارک می نویسد : اغلب بربرها و به ویژه ایرانی ها درباره ی طبعی حسود دارند . مردهای ایرانی نه تنها به شدت مواظب اند تا چشم بیگانه ای به زنانشان نیفتد ، بلکه درباره ی زنان خریداری شده و برده ی خود نیز سخت پای بند حراست اند. زنان در خانه ها پشت بست و کلون زندگی می کنند و به هنگام سفر در حصار چادر کالسکه قرار دارند (منشی زاده ، به نقل از جاوید ،1388،ص48-47)
درباره ی پوشش زنان هخامنشی باید گفت ؛ که از روی برخی نقوش برجای مانده از آن زمان ، به زنان بومی بر می خوریم که پوشش جالب دارند . پیراهن آنان پوششی ساده و بلند یا دارای راسته ی پرچین و آستین کوتاه است. به زنان دیگر آن دوره بر می خوریم که از پهلو به اسب سوارند. اینان چادری مستطیل بر روی همه ی لباس های خود افکنده و در زیر آن ، یک پیراهن با دامن بلند و در زیر آن ، پیراهن بلند دیگری تا به مچ پا نمایان است (رضاخانی،1389،ص12)
2-1-2-4- اشکانیان
در رابطه با جایگاه زن در دوره ی اشکانی عباس قدیانی می نویسد: اشکانیان زنان متعدد می گرفتند ، ولی بیش از یک زن اختیار نمی کردند در صورتی که زن فرزند نمی آورد یا به سحر و جادو می پرداخت یا از اخلاق نیک منحرف می شد ، شوهر می توانست او را طلاق دهد . زنان در امور دولتی مداخله نمی کردند و با مردان آمد و رفتی نداشتند (قدیانی،1384،ص 188-187)
با توجه به آثار و نقوش به دست آمده زنان اشکانی دارای حجاب بوده اند ، به طوری که علاوه بر پیراهن های بلند ، بر روی آن ها چادر هم سر می کردند، حتی بعضی از آنان در زیر چادرهای خود بر سر تاج های مخصوصی می گذاشتند.
زنان عهد اشکانی قبایی تا زانو بر تن می کردند ، یا شنلی که بر سر افکنده می شد . و نیز نقابی داشتند که معمولاً به پس سر می آویختند . از پوشش های گرامی داشته سر که شیوه ای نسبتاً پیچیده و بغرنج داشت ، «نیم تاج»فلزی بود با دستاری بلند ، بر فراز آن که شنل یا نقاب بر روی آن افکنده یا بسته می شد ، مو را به شیوه ی یونانیان آرایش می کردند و از میان سر فرقی باز می کردند. از دیگر لباس های زنان اشکانی ، پیراهن بلند تا به روی زمین ، گشاد ، پرچین آستین دار یا بدون آستین و یقه راست بوده است . روی این دو پیراهن چادری سر می کرده اند . پیراهن ها از پارچه های منقش ، مخصوصاً قلاب دوزی شده ، تهیه می شده است . کفش ساده به پا می کردند . کمربند آنان منحصر به نواری بود که برای جمع کردن گشادی پیراهن در زیر سینه ها می بستند (پارسا ،1377،ص66).چادر زنان اشکانی به رنگ های شاد و ارغوانی و یا سفید بوده است . گوشه ی چادر در زیر یک تخته فلز بیضی منقوش یا دکمه که به وسیله ی زنجیری به گردن افکنده شده ، بند است. این چادر ، به نحوی روی سر می افتاد که تاج را در قسمت عقب و پهلوها می پوشانیده است (همان ،ص67).
2-1-2-5- ساسانیان
با توجه به مطالعات تاریخی ، زنان دوره ی ساسانیان از لحاظ حضور اجتماعی جایگاه جالب توجهی نداشتند و طبق نقوش و آثار تاریخی برخی از زنان در حرم سراها و همین طور در نقش نوازندگان و رقاصه ها و هر آن چه که به نوعی موجبات لذت مردان را فراهم می آورد ، به سر می بردند و با وجود این که دین زرتشت به عنوان دین رسمی ساسانیان محسوب می شد ولی این موقعیت برای مردان فراهم شده بود که با سوء استفاده از فقه تدوینی این آیین ، بیشتر توجهشان معطوف به عیش و نوش ها و خودکامگی هایشان باشد و توجه کمتری نسبت به امور کشورداری و همین طور مسائل مربوط به حقوق زنان داشته باشند. به همین خاطر زنان از ترس خودکامگی های مردان در هنگام رفت و آمد در اجتماع از پوششی استفاده می کردند که به پوشیده نگه داشتن شان از دید مردان ناپاک کمک می کرد و به دنبال آن امنیت بیشتری را برای آنان به همراه داشت.

مطلب مرتبط :   دانلود پایان نامه درمورد حل و فصل اختلافات

Close Menu