منبع مقاله با موضوع 
امام صادق، نظام قضایی، متون اسلامی، مصباح یزدی

منبع مقاله با موضوع امام صادق، نظام قضایی، متون اسلامی، مصباح یزدی

دانلود پایان نامه

اسلام را نیز به رعایت عدالت دستور داده است: و فرموده است( و قل آمنت بما انزل الله من کتاب و امرت لاعدل بینکم)(و بگو به هر کتابی که خدا نازل کرده است ایمان آوردم و مامور شدم که در میان شما عدالت کنم ). خداوند به همه مومنان دستور رعایت عدالت را داده است که در هر شرایطی باید عدالت را سرلوحه اعمال خود قرار دهند. ( یا ایها الذین آمنوا قوامین باقسط شهدا لله و لو علی انفسکم اوالوالدین و الا قربین ان یکن غنیا او فقیرا فالله اولی بهما فلا تتبعوا الهوی ان تعدلوا و ان تلووا او تعرضوا فان الله کان بما تعلمون خبیرا)( ای کسانی که ایمان آورده اید پیوسته به عدالت قیام کنید و برای خدا گواهی دهید هرچند به زیان خودتان یا [به زیان] پدر و مادر و خویشاوندان [شما] باشد اگر [یکی از دو طرف دعوا] توانگر یا نیازمند باشد باز خدا به آن دو (از شما) سزاوارتر است. پس از پی هوس نروید که [ در نتیجه از حق] عدول کنید و اگر به انحراف گرایید یا اعتراض نمایید، قطعا خدا به آنچه انجام می دهید آگاه است. و در آیه ای دیگر می فرماید: ( ان الله یامرکم ان تودوا الامانات الهی اهلها و اذا حکمتکم بین الناس ان تحکموا بالعدل ان الله نعما یعظلکم به ان الله کان سمیعا بصیرا)( خداوند به شما فرمان می دهد که سپرده ها را به صاحبان آنها رد کنید و چون میان مردم داوری می کنید به عدالت داوری کنید در حقیقت نیکو چیزی است که خدا شما را پند می دهد، همانا خداوند شنوای بیناست. اما صادق(ع) هم در همین مورد فرمودند : سه کس در قیامت تا پایان حساب از همه به خدا نزدیک ترند: مردمی که با وجود قدرت در هنگام غضب ستم به زیردستان نکند کسی که در میانجیگری بین اشخاص طرف گیری نکند و آن که حق را بگوید چه زیان کند یا سود. همچنین ابومالک گوید به حضرت سجاد (ع) عرض کردم همه برنامه دین را بیان فرمایید فرمود : حقگویی، حکم عادلانه و وفای به عهد و پیمان مجموعا برنامه های دین است. از حضرت علی (ع) نیز در مورد عدل پرسیدند ایشان فرمودند : عدل راس ایمان است و جمع نیکی ها و برترین ایمان است. و عدل را از بهترین خوی ها معرفی می نمودند امام باقر (ع) نیز فرمودند : کسی که با مردم به انصاف رفتار کند حقیقتا مومن است. عدالت در اخلاق صفتی نفسانی است که بر اثر پیروی از قوه عاقله ایجاد می شود(نراقی ، ۱۳۷۱ ص ۱۸) در فقه به معنی ملکه ای نفسانی است که مانع گناهان کبیره می شود در علم کلام به معنی هر چیزی را سر جایش قرار دادن است(مصباح یزدی ، ۱۳۶۵ ، ص ۱۹۲)و منظور ما از عدالت مجموع کلیه معنایی ذکر شده است زیرا عدالت در متون اسلامی در کلیت خود اشاره به رعایت حقوق دارد در نهایت هدف از رعایت عدالت در نظام قضایی بهبود وضعیت مردم و اجتماع انسانی و رواج احکام الهی است. حضرت علی (ع) در همین مورد فرمودند: (فی العدل صلاح البریه) یعنی بهبود وضعیت مردم در عدالت است. و همچنین ( العدل حیاه الاحکام) عدل موجب زنده شدن و رونق احکام الهی است. با توجه به تمامی توضیحات در مورد عدالت روشن می شود که هر کسی نمی تواند بر مسند قضا تکیه زند و قضاوت کند زیرا رعایت عدالت بسیار مشکل می باشد و به همین سبب خداوند در آیات متعددی از قرآن امر قضاوت را خاص خود و پیامبران و اوصیا می داند و در نهایت کسی که عدالتش زیاد باشد روزگارش ستوده خواهد بود .
بند ششم: علم
قدر و منزلت علم در اسلام به قدری روشن و واضح است که عظمت آن آنجا روشن می شود که اولین آیاتی که بر پیامبر اسلام نازل شد مربوط به علم و دانش بوده است. ( اقرا باسم ربک الذی خلق، خلق الانسان من علق، اقرا و ربک الاکرم ، الذی علم بالقلم علم الانسان مالم یعلم)(علق ، ۵-۱) در اسلام نادانی یک ضد ارزش است و شخص دانا دارای ارزش والایی. خداوند در قرآن می فرماید، ( هل یستوی الاعمی و البصیرام هل تستوی الظلمات والنور) ( آیا نابینا و بینا یکسانند؟ یا تاریکی ها و روشنایی برابرند؟) دین اسلام همه را به تفکر و تعمق و دانایی دعوت می کند و عمل کوکورانه را نمی پذیرد ضرورت فراگیری علم از دیدگاه اسلام ضرورتی مطلق است و پیامبر اسلام بدین جهت فرمودند ( طلب العلم فریضه علی کل مسلم)
علم آموزی بر هر مسلمانی واجب است یا حدیث دیگری که در منقبت تعقل و دانش در اسلام آمده است (اطلبو العلم ولو بالصین) حتی نگاه کردن به روی عالم از روی محبت نیز عبادت است پیامبر اسلام برتری عالمان بر جاهلان را چون برتری ماه شب چهارده بر دیگر ستارگان می دانست در دین اسلام هرگز آنان که می دانند و آنان که نمی دانند یکسان نیستند. امام صادق نیز فرمودند: روزی که عالم و عابد در پیشگاه خداوند به ایستد به عابد نیکوکار گفته شود داخل بهشت شود و به عالم گفته شود توقف کن آنانرا که از تربیت نیک تو استفاده کرده اند شفاعت نما. از پیامبر اسلام نیز نقل شده است که فرمودند: اگر عالمی یاطالب علمی از یک ده یا شهر اسلامی عبور کند خداوند چهل روز عذاب از قبور آنها بردارد هر چند از یک طرف وارد و از طرف دیگر خارج شود و از طعام و آب آنها هم نخورد. همانطور که گفته شد در سوره علق که جز نخستین آیات قرآن است قلم و دانش به عنوان جوهر اصلی اسلام مطرح شده اند. پیامبر وقتی دو گروه را در مسجد مشاهده می کردند که گروهی مشغول عبادت بودند و گروهی مشغول مباحثه و مناظره علمی به نزد گروه دوم می رفت و همنشینی آنان را برگروه عبادت کنندگان ترجیح می داد و می فرمود : ( بالتعلیم ارسلت) ( من برای تعلیم فرستاده شده ام)حضرت علی (ع) فرمودند: در شرف علم همین بس که هرکه ندارد ادعا کند و اگر به او نسبت دهند خرسند شود ودر پستی جهل همین بس آن که دارد از آن بیزاری جوید و چون به او نسبت دهند خشمگین گردد و فرمودند چهار چیز است که بشر را بالا می برد علم،احسان،بردباری و بخشندگی. و ارزش هر فرد را در مقدار دانایی او می دانست(بحارالانوار ، ج۱ ،ص ۸۲۲) در روایتی از پیامبر نقل شده است که ایشان فرمودند: آسمان ها و زمین های هفتگانه با اهلش و فرشتگان مقرب شب و روز بر سه دسته طلب آمرزش می کنند علما، طالبان علم و عمل کنندگان و فرمودند : من سه چیز را دوست دارم : مسجد رفتن، مجلس علما و نماز میت ابن باوبه حدیث مفصلی نقل می کند که ما قسمتی از آن را به مناسبت مقام نقل می کنیم : امام علی (ع) در مسجد فرمود : پیش از اینکه مرا نیابید هر چه می خواهید بپرسید مردی از آخر مسجد برخاست و از لا به لای جمعیت عصا زنان آمد نزدیک عرض کرد : یا امیر المومنین مرا به کاری راهنمایی کن که اگر انجام دهم خداوند از آتش نجاتم دهد. فرمود : ای مرد گوش بده و درست بفهم و یقین کن قوام دنیا به عالم سخنوری است که علمش را به کار بندد. همچنین از پیامبر حدیثی است که می فرماید :
(ان فضل العالم علی العابد کفضل الشمس علی الکلواکب)(بحار الانوار ،ج۲،ص۱۹) به درستی که برتری عالم بر عابد همچون برتری خورشید بر سایر سیارات است. حضرت عیسی (ع) نیز فرمودند : هر که علم دارد و عمل کند و به دیگران هم بیاموزد در آسمانها بزرگ شمرده می شود(مشکینی ، پیشین، ص ۱۶۶) امام صادق (ع) نیز فرمودند : دشمنی زیانبخش تر از نادانی یافت نشود. حضرت علی (ع) در مورد مزایای دانش و علم فرمودند : علم هفت مزیت دارد، هفت مزیت بر مال دارد، علم میراث پیغمبران است و مال میراث فرعونها علم از بخشش و انفال کسر نمی شود مال کسر می شود علم نگهبان عالم است و مال خود محتاج نگهبان است. علم در کفن هم همراه است و مال نیست، مال به دست کافر و مومن هر دو می رسد، و علم مخصوص مومنان است. عالم در امر دین مورد حاجت همه ی مردم است و توانگر مورد نیاز عموم نیست علم صاحبش را در عبور از پل صراط نیرو می دهد ولی مال ناتوان می کند. امام صادق (ع) در مورد ذات علم فرمودند :دو گرسنه هرگز سیر نشوند : گرسنه علم و گرسنه مال(همان، ص ۹۰)
امام محمد باقر (ع) نیز از پیامبر اسلام نقل فرمود : ( ان معلم الخیر یستعرفه له دواب الارض و حیتان البحر و کل ذی روح فی الهواء و جمیع اهل السماء و الارض و ان العالم والمتعلم فی الاجر سواء یاتیان یوم القیامه کفر سی رهان یزدحمان) .به درستی که برای آموزگار خوبی ها جنبندگان زمین و ماهیان دریا و جانداران فضا و همه آسمانیان و زمینیان طلب مغفرت می کنند و به درستی که یاد دهنده و یاد گیرنده دارای پاداشی یکسان اند روز قیامت همچون دو اسب مسابقه دوشادوش یکدیگر می آیند. حضرت علی (ع) خواب عالم را برتر از عبادت عابد می دانستند و از همه بی ارزشتر را کسی می دانستند که از همه نادانتر بود زیرا ارزش هر کس را به قدر دانش او می دانستند ( قیمه کل امر مایحسن) پیامبر اسلام فرمودند : ( استر شدوا العقل تر شدوا و لا تعصوه فتندموا) از خرد راهنمایی بخواهید تا هدایت شوید و نافرمانی آن نکنید که پشیمان خواهید شده و در جای دیگر فرمودند : هر که دنیا خواهد تجارت کند. هر که آخرت خواهد زهد ورزد و هر که دنیا و آخرت خواهد علم آموزد(مشکینی، پیشین، ص ۱۶۹) و در جای دیگر فرمودند : سه کس در قیامت بسان پیغمبران شفاعت می کنند، عالم، خدمتکار [ با ایمان و مومن] و فقیر شکیبا(همان ، ص ۱۱۳) امام صادق (ع) نیز فرمودند : ( کثره النظر فی العلم یفتح العقل ) بسیار نگریستن در دانش عقل را می گشاید. پیامبر اسلام در مورد دانشمندان و عالمان لزوم احترام و اکرامشان فرمود : هر کس به علما اهانت کند دین را از دست می دهد(مشکینی ، پیشین ، ص ۲۱۶) و وظیفه اصلاح عموم را از وظایف علما معرفی می کند و می فرماید: عوام امت مرا جز خواص اصلاح نکند پرسیدند خواص چه کسانی هستند فرمود: علما،علما طبیب های خلق اند چون پزشک که خود مریض باشد(همان ، ص ۱۸۴)
پس مهمترین عامل در امر قضا داشتن علم و آگاهی در امور مربوط به داوران است چون امر قضا ریشه در شریعت دارد آگاهی از امور شرعی مربوط به قضاوت لازم است. حال سوالی که مطرح می شود در مورد میزان این آگاهی است. بطور کلی علم ذکر شده بار فقاهتی دارد و منظور علوم دینی است که یکی از شرایط داوران ذکر شده است و مراد فقها از این علم اجتهاد است زیرا خداوند در قرآن می فرماید : ( و من لم یحکم بما انزل الله فاولئک هم الفاسقون)(مائده ،۴۷) هر کس به آنچه نازل شده حکم نکند فاسق است. از این آیه به خوبی فهمیده می شود که برای امر قضات دانستن حکم خداوند شرط است. امام صادق (ع) نیز می فرماید : ( القضاء اربعه ثلاثه فی النار و واحد فی الجنه رجل قضی بحور و هو یعلم فهو النار و رجل قضی بجور و هو لا یعلم انه قضی بجور فهو فی النار، و رجل قضی بالحق و هو لایعلم فهو فی النار و رجل قضی بالحق و هو یعلم فهو فی الجنته)
قضات چهار دسته هستند دسته اول آنهایی هستند که به جور و ستم حکم می کنند در حالی که می دانند در آتش هستند .دسته دوم گروهی هستند که آنها هم به جور و

مطلب مرتبط :   پایان نامه درمورد انتقاد اجتماعی

دیدگاهتان را بنویسید

بستن منو