منبع تحقیق درباره سازگاری فردی و اجتماعی

منبع تحقیق درباره سازگاری فردی و اجتماعی

دانلود پایان نامه

 

2-2-3-8- اجتماعی شدن
مفهوم اجتماعی شدن بازگو کنندهی تمامی تجربیاتی است که از طریق آن اعضای جوان و تازه وارد جامعه، فرهنگ جامعهی خویش را میآموزند و این وقتی است که از دیدگاه جمعی به این مفهوم نگاه میکنیم. اما اگر از دیدگاه فردی به این مفهوم نگاه کنیم، میتوانیم بگوییم از طریق اجتماعی شدن، انسان آمادگی رفتاری را در رابطه با زندگی گروهی کسب میکند. به زبان دیگر، اجتماعی شدن فرآیندی است که انسانها از طریق آن اعتقادات، گرایشها، ارزشها، هنجارها و عادات را از فرهنگ اخذ میکنند. این فرآیند همچنین به فرد امکان میدهد تا شخصیت ویژهای را برای خویش کسب کند. هر فرد دانشها، اعتقادات، ارزشها، هنجارها و انتظارات جامعهی خویش را از طریق فرآیند اجتماعی شدن کسب مینماید. به طور کلی میتوان جامعه را در تمامیت خویش، عامل اجتماعی شدن دانست (محسنی، 1385: 120). اجتماعی بودن، یکی از منسجمترین و دیرینهترین ویژگیهای شناخته شده انسان بوده و به عنوان یک اصل بدیهی در علوم اجتماعی پذیرفته شده است. هر فردی در ارضاء نیازهای مختلف زیستی و اجتماعی خود، با محدودیتهای قانونی، عرفی و اخلاقی جامعه مواجه میشود و در حدود این روابط آشکار و پنهان اجتماعی است که نیازها تحقق مییابند. بدین لحاظ برای رسیدن به امیال و دستیابی به اهداف مشخص باید رفتار اجتماعی مناسب و شیوهی ارتباط صحیح با دیگران را آموخت و خود را با جامعه هماهنگ و سازگار ساخت. با توجه به آنچه مطرح شد میتوان گفت، رفتار اجتماعی کنش متقابل دو یا چند فرد است؛ گاه این کنش یک سویه است و در آن یک موجود زنده به وسیلهی موجود زندهی دیگر تحریک میشود و گاه دو سویه است، یک موجود زنده، موجود زندهی دیگر را تحریک میکند و به نوبهی خود به وسیلهی رفتاری که در موجود دیگر بهوجود میآید، تحریک میشود. (اینکس و رنک، 2006).
زندگی در یک جامعهی انسانی که بر اساس مجموعهای از چهارچوبهای ارزشی مشخص و انتظارات و توقعات خاص شکل گرفته است، مستلزم رسیدن به درجهای از سازگاری اجتماعی است. بدون داشتن این نوع سازگاری، بسیاری از نیازهای انسانی تأمین نمیگردد. علاوه بر آن به علت عدم امکان انطباق با شرایط و موقعیتهای مختلف، فرد از سوی جامعه به شدت طرد میگردد و تعاملات اجتماعی وی کاهش مییابد. تجربههای اجتماعی لذتبخش، خصوصا در طول اولین سالهای شکلگیری زندگی به تضمین پیشرفت نگرشهای اجتماعی مثبت کمک میکند. اگر فردی از برخوردهای اجتماعیش لذت ببرد، میخواهد آنها را دوباره تکرار کند. در غیر این صورت وی تمایل خواهد داشت، از مردم کنارهگیری کند و خود را از تجربههای یادگیری باارزش محروم کند (هارلوک، 1898؛ ترجمهی پرویز شریفی درآمدی و محبوبه حاجنوروزی، 1390: 278).
نوجوانی دوران حساسی است که سازگاری اجتماعی افراد در این دوره دستخوش تحولات عاطفی، جسمانی و ذهنی فوقالعاده شدیدی میشود و هنوز به طور کامل رشد نیافته است. به همین علت ممکن است تأخیر در بلوغ عاطفی به دنبال خود چالشهای اجتماعی و مشکلات جدی در روابط بین فردی برای نوجوانان به وجود آورد. بنابراین یکی از تکالیف مشکلساز رشد و تکامل نوجوانی، مربوط به سازگاری اجتماعی است. این سازگاریها عبارتند از: سازگاری با اعضای خانواده، سازگاری با گروه همسالان، سازگاری با بزرگسالان خارج از محیط خانواده و محیط مدرسه و سازگاری با شغل. از آنجاییکه نوجوان تمایل دارد خود را از تأثیر خانواده جدا کند، در این دوره سازگاری با مدرسه، همکلاسیها، دوستان و اطرافیان دارای اهمیت زیادی است (فولادچنگ، 1385). زیرا سازگاری اجتماعی فرد را قادر میسازد تا از راه اصلاح محیط یا رفتار خویش به ایجاد تعادل بین خود و محیط بپردازد. علاوه بر این سازگاری اجتماعی هم شامل فرآیند انطباق فرد با شرایط موجود و هم شامل فرآیند تغییر محیط برای انطباق با نیازهای فردی است و این عوامل، باعث کاهش تنشهای وارده از محیط به فرد میشود که در صورت کاهش این ناراحتیها، نوجوانان با آرامش بیشتر به تکالیف درسی پرداخته و این خود موجبات عملکرد تحصیلی مناسب را به وجود میآورد. بنابراین دانشآموزانی که سازگاری اجتماعی بالایی دارند، از عملکرد تحصیلی بالاتری نیز برخوردار هستند. دانشآموزان سازگار با توجه به ویژگیهایی از جمله داشتن انتظار از خویشتن در محدودهی امکانات و توانایی، شناسایی اهداف زندگی و رویکرد واقعبینانه نسبت به آنها، اهداف تحصیلی مناسب و در حد توان خود را انتخاب میکنند و نهایت تلاش خود را در جهت رسیدن به این اهداف، به کار گرفته و در زمینهی تحصیلی موفقیتهایی کسب میکنند. معلمان و مجریان، به این توافق رسیدهاند که در برنامههای مقطع دبیرستان باید عوامل مهمی که در ارتباط با سازگاری شخصی و اجتماعی هستند، مد نظر قرار گیرند (ابطحی و ندری، 1390).
شخصیت دانشآموزان، از نظر بهتر شدن یا بدتر شدن به راحتی تحت تأثیر موقعیتهای کلاس و مدرسه قرار میگیرد، بنابراین مدرسه یکی از عوامل اساسی اجتماعی کردن کودک میباشد، زیرا در این مکان هست که تأثیر متقابل رفتار کودک با گروه همسن و همچنین تأثیرپذیری از معلم به وقوع میپیوندد. از آنجاییکه معلم اولین بزرگسالی است که خارج از محیط خانوادهی کودک، نقشی اساسی در زندگی او ایفا میکند و در بعضی موارد مانند جانشین والدین کودک عمل میکند، به عنوان شخصی اجتماعی، که نیاز به سازگاری با تغییرات جهان دارد، میتواند با به کارگیری نگرشها و روشهای مؤثر در برخورد با محیط، راهنمایی ارزشمند برای دانشآموزان باشد. معلم در به فعلیت رساندن استعدادهای بالقوهی دانشآموزان و یادگیری آنها مؤثر است و از لحاظ رفتاری میتواند باعث ترک پاسخهای نامناسب در کودکان شود. روشهای تدریس معلمان، نوع کتابهای درسی و نحوهی رفتار آنها نه تنها بر روی پیشرفت تحصیلی دانشآموزان تأثیر عمیق میگذارد، بلکه روی سازگاری عمومی، سازگاری اجتماعی و شخصیت آنها نیز تأثیرگذار است (مبلغی، 1387: 45).
از دیدگاه آبراهام و ورگس (1986) سازگاری اجتماعی به عنوان یکی از انواع سازگاری به معنای تطابق با مقتضیات اجتماعی، رعایت اصول و قوانین جامعه و کارآیی در تماسهای اجتماعی است. دینگرا، منهس و تاکور(2005) سازگاری را فرآیندی پیوسته میدانند که طی آن فرد، رفتار خود را با هدف ایجاد رابطهای بسنده و مؤثر با محیط و انسانها تغییر میدهد. از دیدگاه آنها اساس سازگاری اجتماعی، به وجود آوردن تعادل بین درخواستهای خود و انتظارات اجتماع است که میتواند بر تمام ابعاد زندگی فرد تأثیر گذارد. سازگاری اجتماعی در اصطلاح عمومی به توانایی فرد برای اجرای نقش مطابق با انتظارات اجتماعی به حساب میآید.
سازگاری اجتماعی به پذیرش و انجام رفتار و کردار مناسب و موافق محیط و تغییرات محیطی اشاره دارد و مفهوم متضاد آن ناسازگاری است. یعنی نشان دادن واکنش نامناسب به محرکهای محیط و موقعیتها، به نحوی که برای خود فرد با دیگران یا هر دو زیانبخش باشد و فرد نتواند انتظارات خود و دیگران را برآورده سازد (شاو و همکاران، 2013). مطالعات متعدد ثابت کردهاند، یک ارتباط قوی بین والدین و شایستگی اجتماعی فرزندانشان وجود دارد. در شکلگیری سازگاری اجتماعی عواملی، چون شرایط تربیتی، ارزشها و اعتقادات حاکم بر فرد و جامعه، همسالان، خانواده و آموزش و پرورش مؤثر هستند. در دوران کودکی و نوجوانی، به دلیل اینکه ارتباط با همسالان افزایش و وابستگی به والدین کاهش مییابد، سازگاری اجتماعی از اهمیت ویژهای برخوردار است. سازگاری ضعیف اجتماعی یکی از عواملی است که باعث به وجود آمدن 20% تا 10% مشکلات روانی- اجتماعی در افراد زیر 18 سال میشود. عدم سازگاری اجتماعی یکی از شاخصهای مهم در بیماری اسکیزوفرنی نیز است و در واقع یک شاخص آسیبپذیری برای افراد جوانی است که در معرض خطر ژنتیکی برای اسکیزوفرنی هستند. این مؤلفه همچنین یکی از عواملی است که باعث وابستگی به مواد در نوجوانان و جوانان میشود (سیدنی و همکاران، 2000). مطالعات زیادی نشان داده است که، بین سازگاری اجتماعی افراد و عوامل محیطی، اجتماعی و تربیتی مانند باورها، اعمال مذهبی و مقابلهی مذهبی رابطهی معناداری وجود دارد. چنانکه در پژوهشها نشان داده شده است ایمان و اعتقادات دینی، سلامت روان و سازگاری افراد را بهوسیلهی ممانعت از انجام اعمال بزهکارانه و ضد اجتماعی و ارتقاء روحیهی همدلی و روابط اجتماعی افزایش میدهد (خدایاری فرد، رحیمینژاد و عابدینی، 1386). به اعتقاد پژوهشگران، تعداد زیادی از مشکلات تربیتی در نوجوانان و به خصوص نوجوانانی که دچار بلوغ زودرس میشوند به دلیل شایستگی اجتماعی کم یا سازگاری اجتماعی ضعیف به وجود میآیند و این موضوع میتواند در سلامت روان آنها اختلال ایجاد کند (منسا و همکاران، 2013). یا و همکاران (2012) اظهار میکنند که شایستگی اجتماعی، از ابعاد مربوط به شخصیت، روابط انسانی و معیارهای اجتماعی ترکیب شده است.” بنابراین سازگاری اجتماعی و شناسایی ویژگیهای آن، یکی از موضوعات مهم در زمینهی بررسی نوجوانان به شمار میرود که کمبود آن میتواند پیامدهای زیانباری مانند مشکلات شخصیتی، عاطفی و اختلالات رفتاری و بزهکاری را به دنبال داشته باشد” (فریدنبرگ و لوئیس، 1993به نقل از نادری، پاشا و مکوندی، 1386: 8).
نتایج پژوهشهای مختلف حاکی از آن است که، سازشیافتگی اجتماعی تحت تأثیر تفکر مبتنی بر حل مسئلهی اجتماعی است، به عبارتی دیگر غنیسازی محیط اجتماعی از لحاظ مهارتهای حل مسئله میتواند سبب شکلگیری سازگاری اجتماعی شود. از طرفی دیگر، الگوهای نادرست در پردازش اطلاعات اجتماعی، راهبردهای حل مسئلهی اجتماعی و استدلال اجتماعی در ایجاد ناسازگاری اجتماعی نقش عمدهای ایفا میکنند. بر این اساس سعی میشود با استفاده از انواع مداخلات مبتنی بر توانش اجتماعی مانند مهارتهای اجتماعی اینگونه مشکلات رفع شوند (میلر، اشمیت و والنکرت، 2008).
عوامل متعددی در سازگاری فردی و اجتماعی افراد، نقش دارند که نظریهها و دیدگاههای متعدد تربیتی، روانشناختی و جامعهشناختی بر آنها تأکید کردهاند. ایواتا و همکاران (2000) در مروری جامع، عوامل مؤثر در سازگاری اجتماعی را به شش دستهی عمده تقسیم میکنند که هریک از آنها نیز به عوامل جزئیتر تقسیم شدهاند این عوامل عبارتند از:
1) محرومیتهای جسمانی ناشی از نقص عضو، تغذیهی نادرست و بد، محرومیت از خواب و خستگی روانی، فرآیندهای عاطفی آسیبزا و آسیبهای مغزی.
2) عوامل روانی- اجتماعی- محیطی، نظیر تغییرات سریع و مهم اجتماعی، بیکاری، جنگ، بلایای طبیعی، از هم پاشیدگی کانون خانواده و فقر و اعتیاد.
3) عوامل تربیتی نظیر الگوهای نادرست خانوادگی، فقدان رابطهی والد و کودک، طرد کردن فرزندان، حمایت افراطی، محرومیتهای عاطفی، خودمختاری بیش از حد کودک، انتظارات و خواستههای غیر واقعبینانهی والدین و کمبود ارتباط.
4) فشارهای ناشی از زندگی جدید صنعتی مانند رقابت های ناسالم، تقاضاهای شغلی و تحصیلی و پیچیدگیهای زندگی جدید.
5) عوامل ارثی و ژنتیکی مانند اختلالات جسمی، روانی و عاطفی و ارثی که زمینه را برای رفتارهای بزهکارانه و ناسازگاری اجتماعی فراهم میکنند.
سازگاری اجتماعی در دختران و پسران متفاوت است. با توجه به اینکه دخترها هویت زنانه و پسرها هویت مردانه پیدا میکنند، دخترها در روابط دوستیشان انحصاری هستند. زیرا بیشتر از پسرها انتظار صمیمیت دارند و دوستانشان بیشتر شبیه خود هستند. به علاوه دخترها بیشتر در روابطشان، پرخاشگری بروز میدهند ولی پسرها به صورت مستقیم پرخاشگری میکنند (هارتاپ، 1996).
2-2-3-9- مبانی نظری سازگاری اجتماعی
2-2-3-9-1- نظریهی پردازش اطلاعات اجتماعی
از جمله نظریههایی که سازگاری اجتماعی را بررسی میکند، نظریهی پردازش اطلاعات اجتماعی داج (1986) و کریک و داج (1994) است. این دیدگاه نشان میدهد که کودکان چگونه اطلاعات اجتماعی را کدگذاری و تفسیر و پاسخهای متناوب را تولید و ارزیابی میکنند. مدل داج بر این ساز وکار استوار است که شناخت اجتماعی، رفتارهای اجتماعی را هدایت میکند (داج و پرایس، 1994). بنابراین پردازش اطلاعات اجتماعی، روشی برای رمزگردانی و بازیابی دادههای اجتماعی است که باعث هدایت رفتار اجتماعی در فرد میشود (بنت، فرینگتون و هوسمن، 2005). در مدل پردازش اطلاعات اجتماعی یکی از مهمترین تغییرات تحولی، گسترش پایگاه اطلاعات اجتماعی کودک است، به این معنی که کودک با افزایش سن موقعیتهای اجتماعی بیشتری را تجربه میکند، بنابراین در گسترهی دانش اجتماعی او نیز تغییراتی به وجود میآید (کریک و داج، 1994).
2-2-3-9-2- مراحل مدل پردازش اطلاعات اجتماعی
بر اساس این مدل، پاسخهای کودک در هر موقعیت اجتماعی، الگویی برای کارکرد شناختی اوست. این الگو دارای شش مرحلهی متوالی است که همهی آنها در راستای هم قرار دارند.
رمزگردانی سرنخهای اجتماعی: در نخستین مرحلهی پردازش اطلاعات اجتماعی، کودک اشارات اجتماعی در محیط را از طریق حواس دریافت، رمزگردانی و پردازش میکند.

مطلب مرتبط :   دانلود پایان نامه ارشد درمورد خانوارهای روستایی

بستن منو