منبع تحقیق با موضوع فروغ فرخ زاد

منبع تحقیق با موضوع فروغ فرخ زاد

دانلود پایان نامه

کارگر از قید این اساس دلآزار» (یا حقی، 1374: 105)  

به طور کلی، کثرت حوادث سیاسی از یک سو و وجود آزادیهای نسبی از دیگرسو باعث غنیتر شدن اشعار سیاسی این دوره شد. شاعران در مقابل حوادث سیاسی از خود عکس العمل نشان داده، به موازات مبارزههای اجتماعی به صورت فعّال به طرح و تجزیه و تحلیل مسائل روز در اشعار خود پرداختند و علاوه بر اشعار اعتراضآمیز سیاسی، به علت بروز مشکلات متعدد اجتماعی، از قبیل کمبود نان، گسترش فقر، بیکاری و… اشعار اعتراضآمیز اقتصادی، در شعر شاعران مورد توجه قــــرار گرفت.
در این میانه دختری نیز در میدان بود؛ اما خارج از میدان سیاست. در فضای زندگی خانوادگی، در حال رشد و نمو بود. فروغ بیاعتنا به مسائل سیاسی کشور زندگی میکرد و دو گوهر ارزشمند عشق و شعر چون موجی، آرامآرام در اندیشهی او شکل میگرفت که بعدها بر شدّت آن امواج افزوده میشد. دختری 13 و 14 ساله که دغدغهی اصلی او ساختن غزل بود، تا بتواند احساسات تند خویش را بر روی کاغذ آورد. «وقتی سیزده یا چهارده ساله بودم خیلی غزل میساختم و هیچ وقت آنها را چاپ نکردم. وقتی غزل را نگاه میکنم و با وجود این که از حالت کلی آن خوشم میآید به خودم میگویم: خوب خانم، کمپکلس غزل سرایی، تو را هم گرفت.» (فروغ، نقل از پوران فرخزاد1381: 14) دختری که شیفتهی اشعار رمانتیک بود. در 14سالگی، مهدی حمیدی، شاعر ایدهآل او بود و در همین دوران بود که ازدواج کرد. در چنینی فضایی بود که شاعران، آزادانه به بیان اعتراض خود میپرداختند. « نیما یوشیج، بنیانگذار شعر نو، در ایران خود را در اشعار مختلفی همچون خانوادهی سرباز، کارشبپا و شبقورق، به زندگی طبقات پاییندست و کارگر جامعه توجه نمودهاست. او در اعتراض به فقر جامعه، در شعر کارشبپا، گوشه ای از زندگی مرد روستایی را نشان میدهد که تازه زنش مرده است و دو بچهاش در خانه تنها ماندهاند و در کپهی آن ها مشت برنجی نیست » (درستی،1381: 179)
حمید بهرامی در اعتراض به زندگی فقیران و مشقّتهای آنان، شعر مادر را میسراید « این شعر از زبان مجاهدی محکوم به اعدام، خطاب به مادرش سروده شدهاست. مجاهد در ابتدا از مادرش میخواهد که دیگر چشم به راه او نباشد و سپس از ایام کودکی خود یاد میکند و از زندگی سخت فقرا و ناتوانان مینالد.» (همان، 180)
«این وضع تا دههی سی ادامه داشت و با شروع نهضت ملی، مردم ایران برای ملی شدن نفت به رهبری دکتر مصدق و به دنبال آن قیام سی تیر در حمایت از دکتر مصدق و مخالفت با نخست وزیر قوام، دوباره رونق گرفت و در نهایت، تمامی این شور و ذوق ها با کودتای 28 مرداد فرو نشست.» (درستی، 1381: 67) و فصل جدیدی در حیات سیاسی و اجتماعی ایران آغاز شد که تأثیر زیادی بر ادبیات اعتراض و شعر اعتراضی شاعران گذشت.
3-2-2- کودتای 28 مرداد 1332
«زمزمه های مربوط به ملی کردن صنعت نفت از سال 1328 هـ.. ش. شروع شد تا این که در سال 1329 با قانون ملی شدن صنعت نفت، روابط ایران و برتیانیا به تیرگی گرایید و در ماههای بعد حالت خصمانه پیدا کرد.» (همان:68) « مبارزهی میان ایران و انگلستان در اواسط سال 1952 م.(1331هـ .ش) به بن بست رسید چرا که علی رغم تمام فشارهای وارده، انگلستان موفق به برکناری دکتر مصدق نشد و علت عمدهی این امر آن بود که نمایندگان مجلس شورا، سناتورها و شخص شاه از رویارویی علنی با تودهی مردم واهمه داشتند. » (ابراهامیان، 1382: 24)
«دولت برتیانیا برای درهم شکستن نهضت ملی مردم ایران، خرید نفت از ایران را تحریم کرد و دولت مصدق را از نظر اقتصادی تحت فشار قرار داد. دولت شوروی نیز به علت عدم تمدید امتیاز شیلات شمال، سیاست دوستانهای در قبال دولت مصدق اتخاذ نکرد. » (همان:25)
« ایالات متحده امریکا نیز به علت ترس از کمونیسم به سمت برتیانیا تمایل پیدا کرد و در نتیجه، دولت ایران در این مبارزه تنها مانده و از حمایت هیچ یک از قدرتهای بزرگ، برخوردار نشد.» (درستی، 1381: 69)
حتّی اختلافات داخلی نیز بر شدّت یافتن بحران کمک میکرد. «در صبح روز 28 مرداد عوامل سیا، جامعهی بزرگی از مردم فقیر، ورزشکاران زورخانهای و زارعین املاک سلطتنی را به خیابانها کشانده و بدون این که کسی مزاحمشان شود، خیابانهای تهران را فتح و دفاتر نشریات و احزاب وابسته به جبهه را اشغال کردند. نظامیان هم به تظاهرکنندگان پیوستند و با سردادن شعار مرده باد مصدق و زنده باد شاه، به طرف خانهی نخستوزیر و رادیو حرکت کردند.» (موحّد، 1378،جلد2: 736)
مجموعه علل یاد شده در کنار منافع و حمایت درباری و اختلافات داخلی، دست به دست هم داد تا در 28 مرداد سال 1332 هـ . ش. دولت مصدق با کودتایی که به وسیله ی سرویس مخفی انگلیس، طراحی شده بود، ساقط شود.
«کابینهی مصدق هنگامی از عمق بحران مطلع شد که دیگر اختیار از دستش خارج شده بود. خانهی شماره 109 خیابان کاخ – منزل تخست وزیر – به اشغال مهاجمان درآمد و به آتش کشیدهشد. مصدق و چند نفر از اعضای کابینه، به خانهی مجاور پناهندهشدند و این گونه دولت ملّی با یک شورش خیابانی ساقط شد.» (چگینی، 1389: 27)
«دولت کودتا در 28 شهریور 1332 در تهران، قرار داد نفت را با کشورهای غربی امضاء کرد و شرکتهای امریکایی و بریتانیایی، بالاترین سهم را تصاحب کردند. امضای این قرارداد، مصادف با کشف شبکههای نظامی حزب توده و بازداشت بیش از 600 افسر درجهدار عضو آن بود. 25 تن از افسران به جوغهی اعدام سپردهشدند. این وقایع، محیط ارعاب و وحشت بینظیری ایجاد کرد که جرأت نفس کشیدن را از همه سلب کردهبود. » (مهدوی،1373: 230)
« شاعران که پیش از کودتا خود را در قبال مردم مسئول میدانستند؛ اما از این به بعد از تمام قید و بندها رها شده و گوشهی عزلت اختیار کردند و بیشتر به بیان حالات روحی و روانی خود پرداختند. شاعران این دوره سخنگوی انسانی است ایرانی، با شخصیتی دورنگرا، اندکی اخمو، از نظر تاریخی شکستخورده و معترض، این انسان در جامعهی کودتازده و در محیط خفقان استبدادی، به دنبال پناهگاهی میگردد و عمدتاً چنین پناهگاهی را در روی آوردن به معشوق میبیند و برخی از شعرای این دوره تجارب عاشقانهی خود را در قالب اشعار بیان نموده و از پرداختن به مسائل اجتماعی پرهیز میکنند. » (درستی،1381: 71)
« به علت همین شکستها، چشم اندازهای آینده در منظر مردم، هر دم مخوفتر و ترسناکتر مینمود که نتیجهاش نوعی احساس تردامنی، بیپناهی و سرگشتگی و خودکشی بود و روی آوردن به اشعار رمانتیک، نزدیکترین محمل آرام کردن عصیانها وخیامانهترین پاسخ به بیپناهی بود. پس به مرور سیاست در نشریات کم عمقتر و مبتذلتر شد و میل به لذتجویی عمیقتر و گسترده شد و دامن شعر را فراگرفت. » (لنگرودی، 1387،جلد2: 20) در چنین شرایطی بود که فروغ با اتشار سرودهای نخستین خود، پای در میدان شعر گذاشت که با توجه به فضای حاکم بر جامعه، اشعارش به سرعت مورد توجه قرارگرفت « حضور فروغ در سال 1333 با انتئشار مجموعهی اسیر، حادثهای در شعر زنانهی ایران بود .مجموعهی اسیر حاصل تنش احساسات و هیجانهای دختری نوجوان در جامعهی سنتی و کودتا زدهای بود که میل به لذتجویی در پیکرهی آن گسترده شده بود. فروغی که ارزشهای سنتی و اجتماعی و مرزبندیهای سنتی را نادیده گرفت و با ذهنی سرکش از عشقی ممنوع در جامعهای اخلاقگرا و سنتی از تجربههای عاطفی زنانه سخن گفت.» (زواریان،1385: 22)
برای نخستین بار به علت خفقان موجود در جامعه و روی آوردن مردم و روشنفکران به سوی احساسات درونی، شاعری این شهامت را یافتهبود تا اعتراضات عاشقانه و فیمینیسمی خود را که بازتاب زندگی شخصی بود، در قالب شعر اعتراض بر صفحهی کاغذ بیاورد.
در این دوره شاعرِ ناامید، همه چیز را سیاه میبیند و از سیاست بیزار است و «تودهی روشن فکر شکستخورده، شعر سیاه سرکشانه را میپسندید.» (لنگرودی،1387،جلد2: 22) در این میانه شعر سیاه، بیش از هر شعر دیگری جلوهگری کرد. « شعر سیاه به شعری اطلاق میشود که احساسات و افکار منفی انسان را بیان میکند و بخشی از مفهوم وسیع ادبیات سیاه است. گونهای از ادبیات که چنین ویژگیهایی دارد. 1- نگاه بدبینانه به انسان 2- نفی ارزشهای الهی و انسانی 3- نفی هرگونه حرکت، شور، التهاب و آرمانخواهی 4- یأس و بدبینی و سرخوردگی از جامعه 5- مرگ اندیشی و انزوا طلبی 6- توصیف ابتذال و جنبههای مثسمئز کنندهی وجود انسانی » (صفایی،همکاران،10:1389)
« حمید زرین کوب در این باره مینویسد: عدهای از شاعران این شیوه، خاصّه از سالهای 1332 و 1333 به بعد، الگوی کارشان شعر تولّلی است. یعنی از یک طرف بیان مرگ و وحشت گور و تنهایی و غربت در آن موج میزند و از سوی دیگر شهوت و گناه و وسوسههای شیطانی گناه آلود. محمد علی اسلامی ندوشن، حسن هنرمندی، نصرت رحمانی و فروغ فرخ زاد شاخصترین افراد این جریان شعری هستند. » (همان: 10)
شعر سیاه در واقع اعتراضی است بر جامعهی کودتازدهی ایران که گذشته از سکوت، راه اعتراض را، سرودن اشعار رمانتیک با درون مایههای نا امیدی و مرگ و یأس دانستهاند که بخش قابل توجهی از اشعار اعتراضی فروغ را اشعار سیاهی دربرمیگیرد که معلول خفقان موجود در جامعهی کودتازده است. از سویی دیگر، همین سکوت روشنفکران و بیتفاوتی مردم در جامعه و روی آوردن آنان به مسایل و موضوعات غیر سیاسی، فروغ را واداشت تا در دو مجموعهی پایانی خویش، با اضهار ندامت از سرودن اشعار رمانتیک نخستین خود، در ابعادی گسترده، روشنفکرنمایان و غفلت و بیخبری و بیتفاوتی مردم را در مقابل زبان اعتراض خویش قرار دهد.
« در نیمهی دوم دههی سی، اقتصاد ایران به کمک آمریکا به ثبات و رونقی میرسد، ساواک به عنوان ارگانی سرکوبگر و مخفوف در اسفند سال 1335 رسماً آغاز بهکار میکند، شبکهی نظامی و حزب توده کشف و عدهای از افسران اعدام میشوند… پس به مرور در سطوح بالای روشنفکری، جامعهگرایی ساده و احساساتی جایش را به تردید عمیق و پیچیده میدهد و اینان نیز در برخورد با حکومت پر از راز با رمز و کنایه سخن میگویند.» (لنگرودی،1387،جلد23:2 ) در این دوره است که نیما در شعری چون سیولیشه در اعتراض به فضای تیره و تار حاکم بر اجتماع، بیهودگی تلاش سیولیشه را که خود نماد هر انسان شبگریز و آزادیخواهی میتواند باشد، در قالب شعری نمادین به تصویر میکشد.
در این کران ساحل و به نیمه شب
نک می زند
سیولیشه روی شیشه
به او هزار بارها

مطلب مرتبط :   شبکه های اجتماعی

Close Menu