منابع پایان نامه ارشد درمورد علامه طباطبایی

منابع پایان نامه ارشد درمورد علامه طباطبایی

دانلود پایان نامه

 

طرفداران «هدفمندى سوره‌ها» با پذیرش این واقعیت معتقدند که تنوع موضوعات سوره هیچ گونه تعارضى با وحدت هدف آن سوره ندارد بلکه جان سخن در این نظریه آن است که موضوعات به ظاهر پراکنده و نامتلاطم یک سوره در یک ارتباط منطقى و هدایت گرایانه به یک هدف اصلى مرتبط می‌شوند و این هدف که جان اصلى و روح حاکم بر آن سوره محسوب می‌شود به این موضوعات پراکنده اشراف داشته و همه را با یکدیگر هماهنگ می‌کند. بدینسان نگرش ساختارى به سوره هاى قرآن بدون اینکه قرآن کریم را از سبک و اسلوب ویژه‌اش خارج سازد گام مهمى براى فهم مقاصد قرآن و درک معارف و حقایق جدیدى از آن بر می‌دارد و انسجام درونى سوره را به نمایش می‌گذارد.
به عبارت دیگر هر سوره داراى یک هدف اصلى است و هر دسته از آیات به لحاظ تناسب معنایى و ارتباطى که با یکدیگر دارند بخشى از این هدف را پوشش می‌دهند و فصلى از سوره را به خود اختصاص می‌دهند و در نتیجه هر سوره از چند فصل مجزا تشکیل شده است این فصول در پرتو هدف اصلى سوره ارتباطى منطقى و ساختارى با یکدیگر دارند به گونه اى که می‌توان با یک نمودار درختى همه آیات را از طریق فصل‌ها و عناوین فرعى به یک موضوع اصلى متصل نمود.
4- اهداف سوره‌ها جزئى است نه کلى
از بعضى از مفسرانى که به نظریه هدفمندى سوره‌ها اعتقاد داشته و درصدد تفسیر قرآن با این نگرش بر آمده‌اند در عبارت پردازى اهداف سوره از عباراتى کلى و عمومى استفاده کرده‌اند. اما باید توجه داشت وقتى که مى گوییم «هر سوره هدفى دارد» منظورمان از هدف عبارات وسیع و گسترده اى که قابلیت اطلاق بر همه سوره هاى قرآن را دارند نیست؛ بلکه هدف خاص همان سوره مدنظر است. اهدافى که با کمک قیودِ محدودکننده از اهداف سایر سوره‌ها متمایز شده باشند و امکان ارزیابى صحت و سقم آن‌ها با کمک شاخص‌ها و ابزارهاى کشف اهداف سوره‌ها میسر باشد.
برای نمونه، اگر هدف سوره «قیامت» را توجه دادن انسان‌ها به روز قیامت عنوان کنیم از عبارت کلى استفاده کرده‌ایم که قابل انطباق بر اهداف اکثر سوره هاى آخر قرآن می‌باشد و این هدف کلى نه خاص یک سوره است و نه قابل ارزیابى.
5- منحصر به فرد بودن غرض هر سوره
علامه طباطبایی ضمن بیان علت تکرار بسم الله در آغاز سوره‌ها و به کار رفتن واژه سوره در آیات قرآن می‌نویسد: «از این آیات می‌فهمیم که هر یک از سوره‌ها طائفه‌ای از کلام خداست که برای خود و جداگانه وحدتی دارند، نوعی از وحدت که نه در میان ابعاض یک سوره هست و نه میان سوره ای و سوره‌ای  دیگر و نیز از اینجا می‌فهمیم که اغراض و مقاصدی که از هر سوره بدست می‌آید مختلف است و هر سوره‌ای غرض خاص و معنای مخصوصی را ایفا می‌کند غرضی را که تا سوره تمام نشود آن غرض نیز تمام نمی‌‌شود و بنابراین جمله «بسم الله» در هر یک از سوره‌ها راجع به آن غرض واحدی است که در خصوص آن سوره تعقیب شده است»
به عبارت بهتر، قرآن همچون مجموعه مقالاتی مختلفی است  که علیرغم اختلافشان غرض واحد و جامعی را تأمین می‌کنند. پس یکصد و چهارده سوره قرآن مجموعه گفتارهای مرتبط و در عین حال مستقل از یکدیگرند که هرکدام واجد انسجامی درونی و تأمین کننده غرض و مقصود مخصوص به خود می‌باشد. اما این غرض چگونه وبا چه ملاکی بدست میآید؟
1-4-5- ملاک دستیابی غرض
توجه به آثار ارزشمند پیوستگی آیات در پرتو روح حاکم بر سوره، اشتیاق به شناسایی غرض سوره‌ها را افزون می‌کند؛ اما باید توجه داشت که کشف غرض مشکل‌ترین بخش از کار در این زمینه است.
همان‌طور که گفته شد غرض اصلی سوره های قرآن «کشف کردنی» است نه «وضع کردنی» و چنین نیست که هر مفسری به دلخواه موضوعی را برای یک سوره تعیین کند و آیات را به هر طریق ممکن بدان مرتبط نماید، وظیفه مفسر و قرآن پژوه تنها کشف و راه یابی به این واقعیت است.
مفسران و قرآن‌پژوهان از روش‌های گوناگونی برای راه‌یابی به اهداف و مقاصد سوره های قرآن سود جسته‌اند. آنان از اموری همچون سیاق آیات، شأن نزول سوره، اسم سوره، واژه های کلیدی سوره، آهنگ آیات آغازین و پایانی سوره، مکی یا مدنی بودن سوره‌ها، اسماء الحسنی، حروف مقطعه و قصص قرآنی سوره به عنوان ابزارهایی برای کشف غرض اصلی سوره استفاده کرده‌اند. اما با توجه به بررسی روش‌هایی که مفسران برای «کشف غرض» به کار گرفته‌اند میزان کار آیی معیار سیاق، آیات ابتدا و انتهایی سوره و همچنین شأن نزول در فرآیند کشف غرض سوره مشخص‌تر می‌باشد.
در مورد سیاق گفته می‌شود، رایج‌ترین و مطمئن‌ترین روش برای کشف غرض یک سوره بررسی سیاق سوره و تکیه به معنای منطوقی آن است. سیاق در اصطلاح اهل ادب به طرز جمله بندی که برگرفته از چینش و نظم خاص کلمات است گفته می‌شود، به گونه ای که گاهی افزون بر معنای هر یک از کلمه‌ها و سپس معنای جمله، معنای دیگر را نیز برای جمله به همراه آورد. البته در بحث وحدت هدف در سوره‌ها، سیاق مجموع جملاتِ سوره مد نظر است و چه بسا اگر آن را روند کلی سوره بنامیم بهتر باشد.
سیاق سوره راهی منطقی است که گام به گام خواننده را به غرض اصلی سوره هدایت می‌کند و به راحتی چگونگی ارتباط آیات را با یکدیگر و با هدف اصلی سوره در یک نمودار محتوایی ترسیم می‌کند.
و در اهمیت و کارایی آیات صدر سوره و پایانی ان بیان می‌دارند که یکى از لطافت‌ها و ظرافت‌هایی که در آیات آغازین و پایانى سوره‌ها رعایت شده است، ارتباط معنادار و عمیق این آیات با غرض و مقصود اصلى سوره است. به گونه اى که در بسیارى سوره هاى قرآن بدون مطالعه سایر آیات و تنها با توجه به آیات ابتدایى و انتهایى سوره می‌توان به غرض و موضوع اصلى سوره پى برد. بلکه کاربردى کلیدى نیز در فهم مقاصد و مفاهیم سوره را به عهده دارند.
ارتباط آیات ابتدایى و انتهایى سوره با غرض اصلى آن از نکاتى است که مورد توجه و عنایت برخى مفسران از جمله علامه طباطبایى بوده است. اصولاً یکى از ویژگی‌های سور قرآن این است که هر غرضى را که اوایل سوره در نظر دارد، اواخر آن نیز همان غرض را می‌رساند.
بنابراین با تأمل در ابتدا و انتهاى بسیارى از سوره‌ها می‌توان غرض اصلى آن‌ها را شناسائى کرد و در صورتى که اجمالى در آن مشاهده شود با استفاده از سیاق سوره، با وضوح بیشترى به کشف پیام اصلى سوره نائل آمد.
و اما در ضرورت استفاده از شأن نزول آمده است: شناخت شأن نزول آیات و سوره‌ها، نیز نقش بسیار مهمی در فهم و درک معانی قرآن و کشف اغراض و اهداف سوره‌ها ایفا می‌نماید … به همین جهت است که مفسران اولین چیزی را که در تفسیر هر آیه در نظر گرفته بررسی می‌کنند، شأن نزول آن است. به اعتقاد بیشتر دانشمندان علوم قرآن «شناخت شأن نزول آیات» برای آگاهی از مدلول صحیح آیات و برطرف شدن شک و ابهام از چهره مفاهیم ظاهری آن‌ها ضروری است، و اگر کسی بخواهد مدلول صحیح آیات و مفهوم صحیح آیات را بدون «شناخت شأن نزول» باز یابد در حقیقت راهی ناقص را طی کرده است و گاهی ممکن است نتیجه ای معکوس و واژگونه عاید او شود.
از آنجا که کشف غرض هر سوره متوقف بر فهم معانی صحیح آیات است و با برداشت‌های ناقص و حدس و احتمال و ترجمه تحت‌اللفظی آیات نمی‌توان به غرض اصلی سوره رسید؛ بنابراین توجه به «شأن نزول» آیات کمک مهمی به کشف غرض سوره می‌نماید.
در نهایت می‌توان گفت مجموع روش‌ها و ابزارهای کشف غرض اصلی سوره همیشه یک نقطه مشخص را نشانه می‌رود و غرض انتخاب شده با همه آن‌ها سازگار است. از این رو نباید برخی از روش‌ها به کشف یک غرض و برخی دیگر به کشف غرض دیگری برسند؛ در غیر این صورت باید در واقع نمایی کشف خود شک کنیم، زیرا این نشانه‌ها تنها ارزش طریقی دارند و به هیچ وجه از خود اصالت نداشته و همگی در خدمت یک غرض هستند. از این رو، روح حاکم بر سوره در وجود همه آن‌ها نیز جریان دارد.
پس از سخن گفتن از وجود تناسب بین آیات، اشاره به غرض وحدت بخش سور و همچنین راهکار های دست یابی به ان، حال باید دید چگونه در پرتو این هدف، سوره ساماندهی شود؟
بهترین شیوهی ساماندهی سوره

مطلب مرتبط :   منبع تحقیق درمورد معیارهای اخلاقی

بستن منو