منابع پایان نامه ارشد درمورد علامه طباطبائى

منابع پایان نامه ارشد درمورد علامه طباطبائى

دانلود پایان نامه

 

هنوز هیچ گام مشخصى براى تبیین مبانى نظریه و پیامدها و چالش‌های آن برداشته نشده بود و از همه مهم‌تر اصول علمى دستیابى به اهداف و اغراض سوره‌ها منقح نگشته بود. با نگارش هم زمان دو تفسیر ارزشمند در جهان اسلام یعنى «المیزان فى التفسیر القرآن» (1375 هـ) و «فى ظلال القرآن» (1374) توسط دو مفسر زمان شناس یکى از شیعیان و دیگرى از اهل تسنن این نقیصه تا حدى بر طرف شد.
علامه محمد حسین طباطبائى (1402 ـ 1321 هـ.ق) نخستین مفسر شیعى بود که در تفسیر خود به اهداف و مقاصد سوره‌ها و بلکه به ساختار سوره‌ها توجه کرد. وى با گشودن فصلى در ابتداى هر سوره با عنوان (بیان) هدف و غرض اصلى سوره را بیان می‌کرد؛ و در لابلاى تفسیر خود مبانى نگرش ساختارى به قرآن را استوار نموده و روش‌های راه‌یابی به اهداف سوره‌ها را گوشزد کرد. آنگاه آیات را بر اساس ساختار پذیرفته شده تفکیک کرد و به تفسیر آن‌ها پرداخت. در ابتداى هر دسته از آیات غرض آن‌ها را بیان نموده و نحوه ارتباطشان آن‌ها را با هدف اصلى سوره ذکر می‌کرد.
سید قطب (1386 ـ 1326 هـ) نیز از کوششى چشمگیر و نظریاتى نافذ در تبیین پیام‌ها و اهداف سوره هاى قرآن کریم در تفسیر خود بهره‌مند بوده و قبل از آغاز به تفسیر هر سوره، نقطه نظرها و پیام‌های سوره را به گونه اى مطرح می‌ساخت که خواننده از لابلاى آن وحدت پیام و یکپارچگى پیکره و اندام سوره‌ها را کشف کنند وى پس از آنکه چکیده اى از مفاهیم سوره را بیان می‌کرد اهداف و مقاصد سوره را ذکر نموده و اجزاى آن را بهم ربط می‌داد.
کار سترگ علامه طباطبائى و سید قطب آثار مثبت نگرش هدفمند به سوره‌ها را نشان داد و تأثیر شگرف مطالعه ساختارى سوره را در کشف نکات بدیع و کارآمد را به همگان اثبات کرد.
در سال‌های پایانى قرن چهاردهم و بیش از دو دهه که از قرن پانزدهم می‌گذرد هر روز توجه بیشترى به این نظریه معطوف شد به گونه اى که در این سال‌ها بیش از 25 دوره تفسیر کامل بر اساس این نظریه نگاشته شده است.
به عبارتى در سال‌های اخیر تقریباً هر سال یک تفسیر جدید بر مبناى هدفمندى سوره‌ها به رشته تحریر در آمده است که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از: التحریر و التنویر، الاساس فى التفسیر، تفسیر القرآن الکریم، من وحى القرآن، صفوه التفاسیر، تفسیر کاشف، من هدى القرآن، التفسیر المنیر فى العقیده و الشریعه و المنهج، التفسیر الوسیط للقرآن الکریم، تفهیم القرآن، ایسر التفاسیر و التفسیر البنائی.
بدین ترتیب قرن پانزدهم شاهد استقبال گسترده قرآن‌پژوهان به نظریه هدفمندى سوره‌ها بوده است به گونه اى که هم اکنون یکى از بخش‌های ثابت اکثر تفاسیر شیعه و سنى را «بررسى اهداف و مقاصد سوره‌ها» تشکیل می‌دهد.
استقبال بى نظیر مفسران به این روش تفسیرى از یک سو و سخنانى که در موافقت و مخالفت با این روش تفسیرى بر زبان‌ها رانده شده است از سوى دیگر، ضرورت توجه جدى به بررسى مبانى، پیامدها و چالش‌های هدفمندى سوره‌ها را روز به روز ملموس‌تر می‌کرد.
1-4-3- بستر و پایه نظریه وحدت غرض آیات سوره‌ها
وحیانى بودن ساختار سوره‌ها
یکى از بحث‌هایی که با تناسب آیات و نظریه هدفمندى سوره‌ها، ارتباط اساسى دارد و از مبانی آن به شمار می‌آید، بحث توقیفى بودن یا اجتهادى بودن چینش آیات در سوره است. به گونه اى که برخى از قرآن‌پژوهان معتقدند که اگر کسى به اجتهادى بودن ساختار سوره هاى قرآن گرایش داشته باشد دیگر مجالى براى پذیرش نظریه هدفمندى سوره‌ها یا هر گونه تناسب دیگر بین آیات قرآن نخواهد داشت زیرا در این صورت نظم فعلى آیات را محصول تلاش و اجتهاد صحابه می‌داند و طبیعى است که چنین کارى نمی‌تواند از اشتباه یا کج‌سلیقگی به دور باشد. از این رو دیگر نوبت بررسى حکمت‌ها و ظرافت‌های ارتباط بین آیات نمی‌رسد. در ارتباط تنگاتنگ نظریه هدفمندى سوره‌ها با اثبات وحیانى بودن ساختار آن‌ها باید گفت علاوه بر اقتضای اصل بر توقیفی بودن، حکم عقل بر مستند بودن نظم موجود به خدا در راستای هدایتگری قران و ده‌ها آیه قرانی که به الهی بودن ان اشاره دارد، اکثر عالمان قرآنى از فریقین، بر این نظرند که چینش آیات قرآن در سوره‏ها، نه به اجتهاد و سلیقه‏ى یاران و شاگردان پیامبر9؛ بلکه به اشارت و دلالت آن حضرت بوده که او خود نیز از غیب و وحى الهى فرمان مى‏گرفته است؛ و روایات متعددى سخن یاد شده را تأیید مى‏کنند.
‌ 1-4-4- ویژگی‌های نظریه هدفمندی سوره‌ها
طرفداران این نظریه ـ با هر تعبیرى که از آن یاد کرده باشند ـ معتقدند که نگرش جامع گرایانه به سوره هاى قرآن و گرایش به وحدت هدف در آن‌ها از ویژگی‌ها و چارچوب خاصى برخوردار است که هر گونه پذیرش یا انکار نظریه باید با توجه به این ویژگی‌ها صورت پذیرد.
1- فراتر بودن نظریه هدفمندى سوره‌ها از «بحث تناسب آیات»
برخى از پژوهشگران معاصر تصور کرده‌اند که نظریه «هدفمندى سوره‌ها» چیزى در حد مباحث مطرح شده ذیل عنوان «معرفه مناسبات الآیات» در کتب علوم قرآنى است
در حالى که تناسب آیات با هدفمندى سوره دو بحث کاملاً جداگانه است.
مبحث تناسب آیات درباره «پیوستگى و ناپیوستگى دو آیه یا چند آیه در کنار چند آیه دیگر» سخن می‌گوید و تلاش می‌کند تا عدم ارتباط معنایى آیات هم جوار را در سایه اسبابى همچون تنظیر، تمثیل، تضاد، استطرداد، حسن تخلص، اقتضاب و حسن مطلع توجیه کنند. اما نگرش جامع گرایانه به سوره‌ها درباره پیوستگى و مناسبات میان همه آیات یک سوره از آغاز تا پایان است و نه فقط پیوستگى آیات هم جوار. از این رو این نظریه درجه تکاملى بحث مناسب به شمار می‌رود.
در نظریه هدفمندى آیات نه تنها به ارتباط آیات هم‌جوار توجه می‌شود بلکه به چگونگی ارتباط آن‌ها با غرض و محور اصلى سوره نیز کاملاً توجه می‌گردد و مفسر پیش از پرداختن به تفسیر آیات در آغاز نظام کلى و نماى عمومى ساختمان را ترسیم می‌کند و روابط آیات را با یکدیگر در پرتو غرض اصلى سوره کشف می‌نماید. در این صورت ممکن است دو آیه یا دو گروه از آیات هم‌جوار به ظاهر هیچ ارتباطى با یکدیگر نداشته باشند و هیچ یک از اسباب معنوى تناسب آیات نتواند گسیختگى ظاهرى آنان را توجیه کند اما نگرش جامع گرایانه به سوره به لحاظ ارتباطى که با هدف و غرض اصلى سوره دارند ارتباط آن‌ها را محکم و وثیق بداند.
2- کشف کردنى بودن هدف سوره نه وضع کردنى
یکى از نکات بنیادین در درک هدفمندى سوره این است که هدف اصلى سوره هاى قرآن «کشف کردنى» است نه «وضع کردنى» و هدف اصلى سوره تنها با توجه به همه شواهد و قرائن موجود در محتواى سوره و بررسى امورى همچون شأن نزول سوره، فضاى نزول سوره، آیات آغازین و پایانى، واژه هاى کلیدى و غیره قابل شناسائى است.
لازمهی آنکه غرض سوره کشف کردنی باشد این است که بپذیریم هر سوره از ابتداى نزول داراى غرض مشخصى بوده است و آیات و نکات مطرح شده در سوره بر اساس آن هدف اصلى ترتیب یافته‌اند و وظیفه مفسر کشف و راه یابى به این نکته محورى است و بنابراین هیچ کس با حدس و گمان و بر اساس پیش فرض‌های قبلى نمی‌تواند براى سوره هاى قرآن هدف و غرض دلخواه را وضع کند و آیات را به هر طریق ممکن بدان مرتبط نماید.
3- متنافی نبودن وحدت هدف با تعدد موضوعات

مطلب مرتبط :   پایان نامه با موضوع رئالیسم جادویی

بستن منو