منابع پایان نامه ارشد درمورد علامه طباطبایی

منابع پایان نامه ارشد درمورد علامه طباطبایی

دانلود پایان نامه

 

همان سان که کتاب تکوین و آفرینش را هدف و غایتی است، نزول قرآن و کتاب تشریع را نیز غایت و هدفی است که از مرتبت «علی حکیم» بسط و تنزیل یافته تا به فهم انسان در آید و آن غایت و هدف برآورده گردد.
درآیات قرآن اهداف متعددی برای نزول این کتاب مقدس بیان شده است، اما به نظر می‌رسد قرآن یک هدف اصلی دارد و دیگر اهداف در پرتو آن هدف شکل گرفته‌اند، چیستی آن غایت و هدف را خداوند در شماری از آیات قرآن کریم بیان نموده است: (ذَلِکَ الْکِتَابُ لا رَیْبَ فِیهِ هُدًى لِلْمُتَّقِین)، (… قَدْ جَاءَکُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَکِتَابٌ مُبِینٌ*یَهْدِی بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَهُ سُبُلَ السَّلامِ …)، آری هدایت به راه مستقیم، هدف اصلی قرآن است.
هدف‌داری و غایتمندی قرآن، ساختار نظام‌مند لفظی و معنایی را برتافته است، چرا که از متن گسسته و نامنظم، هدف و غایتی سر نمی‌زند؛ اما این نظام هندسی معنادار و هدفجو را، می‌باید در کلیت پیکره قرآن سراغ گرفت و یا اینکه می‌توان در درون اجزا و بخش‌های کوچک‌تر، چون سوره‌ها و آیات نیز جستجو کرد؟
می‌دانیم که قرآن مجموعهی واحدى است که همهی اجزایش یک هدف و احد را دنبال می‌کنند و این هدف که همان انسان سازى و هدایتگرى است در تک تک حروف و کلمات این کتاب مقدس جارى و سارى است. هدایتگرى قرآن در گزینش واژگان، چینش کلمات، جایگاه آیات در سوره‌ها کاملاً مشهود است و اراده واحد و حکیمانهاى در ساماندهى آن‌ها نقش داشته است. اگر قرآن داراى یک هدف کلى است هر یک از سوره هاى قرآن نیز باید بخشى از این هدف را تأمین کنند و رابطه اى معنادار و هماهنگ با هدف کلى قرآن داشته باشند. بدینسان می‌بینیم که پذیرش هدفمندى قرآن به طور طبیعى ما را به سوى هدفمندى سوره سوق می‌دهد و این سؤال را در برابر ما قرار می‌دهد که اگر هدف کلى قرآن هدایت است سوره «بقره» یا «آل عمران» یا «ناس» و… چه بخشى از این هدایتگرى را بعهده دارند؟ هدف ویژه هر سوره چیست و هر سوره در کلیت خود در صدد بیان چه پیامى است؟ اینجاست که به طور منطقى بحث هدفمندى سوره‌ها مطرح شده و پاسخ شایسته خود را طلب می‌کند.
بنابراین اگر کسى در صدد انکار هدفمندى سوره‌ها بر آید در آغاز باید در هدف مندى قرآن تردید کند و آنگاه از پذیرش نظریه «وحدت غرض سوره هاى قرآن» سر باز زند. طرفداران نظریه نیز ناچارند که قبل از هر چیز به عنوان یک اصل، موضوع هدفمندى قرآن را بپذیرند. در واقع پایه هدفمندى سوره‌ها پذیرش هدفمندی قرآن است.
نظریه «وحدت غرض آیات سوره های قرآن» که اصطلاح رایج‌تر از همان بحث هدفمندی سوره‌ها می‌باشد و مراد ما از ان، همان وحدت هدف یا غرض است، از مباحثی است که در سال‌های اخیر مورد توجه خاص برخی قرآن‌پژوهان و علاقه‌مندان به معارف اسلامی قرار گرفته است؛ اما از آنجا که چارچوب و مرزهای آن به درستی تبیین نشده مخالفت‌های بسیاری را برانگیخته است.
بنابراین تبیین معنای دقیق «وحدت غرض سوره‌ها» به عنوان یکی از مقدمات تصوری این نظریه باید مورد توجه و عنایت قرار گیرد. آنچه در این مجال مورد نظر است چیزی فراتر از تناسب و ارتباط آیات است و آن وحدت غرض است. در واقع «وحدت هدف سوره» به دنبال یافتن پاسخ برای این پرسش مهم است که: آیا مجموع آیات سامان یافته در یک سوره، هدف خاص و معینی را دنبال می‌کند و یا هر سوره مشتمل بر آیاتی است که هر چند در بین برخی از آن‌ها تناسب وجود دارد؛ اما در مجموع درس‌های پراکنده ای را تشکیل می‌دهند که چه بسا تناسب شایان توجهی میان آن‌ها نباشد؟
دکتر عبدالله محمود شحاته در تعریف این نظریه می‌نویسد:
«وحدت غرض سوره های قرآن کریم به این معنی است که باید پیام سوره‌ها را اساس فهم آیات آن سوره تلقی کرد؛ از این رو لازم است غرض سوره به عنوان محور و مدار فهم آیاتی مدّ نظر باشد که پیرامون همان غرض نازل شده‌اند.»
از عبارت یادشده می‌توان نتیجه گرفت که از نظر دکتر شحاته، وحدت غرض سوره یعنی؛ کشف وحدت جامع و حاکم بر هر سوره که مفسر در پرتو آن می‌تواند به مقاصد و محتوای سوره دست یابد.
بنابراین لازمه طبیعی اعتقاد به وحدت غرض سوره‌ها این است که به ارتباط سامان مند و منطقی آیات با یکدیگر معتقد باشیم؛ به گونه ای که بتوان در یک نمودار درختی همه آیات را از طریق محورها و عنوان‌های فرعی به یک عنوان و غرض اصلی اتصال داد.
به عبارت دیگر، وحدت غرض سوره‌ها تنها بر این نکته تأکید دارد که آیات به ظاهر پراکنده هر سوره یک هدف مشخص را دنبال می‌کنند که در پرتو آن از نظمی معجزه آسا و ارتباط سازوار و منطقی برخوردار می‌شود.
اگر نظریه «وحدت غرض سوره‌ها» به بار نشیند و سیمای آن از پس زنگار شبهات رخ نماید، آثار و برکات آن در همه مباحث قرآنی اعم از علوم قرآنی و کتب تفسیری آشکار خواهد شد.
از دیر باز هر محققی که از دریچه تناسب آیات به سوره های قرآن نگریسته و ارتباط آن‌ها را در مجموع سوره درک کرده است با شور و شعف بسیاری از اهمیت والای این علم سخن گفته است.
از متأخرین نیز علامه طباطبایی بر این نکته اصرار دارد که هر سوره تنها مجموعه ای از آیات پراکنده و بی ارتباط نیست، بلکه وحدتی فراگیر بر هر سوره حاکم است که پیوستگی آیات را می‌رساند. ایشان در مقدمه هر سوره، اهداف و غرض اصلی سوره را بر شمرده است و بسیاری از برداشت‌های تفسیری خود را بر پایه غرض اصلی سوره بنا کرده است.
خلاصه آن که گر چه پیشینیان به اهمیت و ارزش تناسب و ارتباط آیات پی برده بودند، اما قرآن‌پژوهان متأخر ضمن تأکید بر روابط آیات، آن را از منظر جدیدی نگریسته و اعلام کرده‌اند که هر سوره دارای محور و غرض واحدی است که در نشان دادن به هم پیوستگی آیات نقش بسزایی دارد، و اولین وظیفه هر مفسر پیش از ورود به تفسیر آیات، به دست آوردن و کشف روح حاکم بر سوره‌هاست، تا در پرتو قرآن بتواند به مقاصد و جزئیات سوره دست یابد.
همان‌طور که در باور نگارنده تفسیر «المیزان»، پیش زمینه و یا کلید فهم سوره‌ها و رهیافت به معنا و مفهوم یکایک آیات هر سوره تبیین غرض و موضوع سوره است. پس بر مفسر قرآن است تا در مرحله نخست، غرض سوره را کشف و شناسایی کند تا مبنا و بستری برای فهم معارف سوره و سمت و سو دهنده تفسیر آیات آن باشد.
1-4-1-‌ وحدت غرض یا وحدت موضوع ملاک وحدت سور
برای اثبات وحدت سور گفته می‌شود برخی از سوره‌ها نظم موضوعی دارند؛ در نظم موضوعی یک موضوع محور سخن قرار می‌گیرد، که با عنوان وحدت موضوعی یاد می‌شود. در تعریفی دیگر وحدت موضوعى بدین معنا آمده که هر سوره یک یا چند محور موضوعى محدود و کلّى دارد که تمام آیات سوره به گونه‏اى منشوروار در جهت آن موضوع یا موضوعات در حرکت‏اند. برخى آن را گونه‏اى از تفسیر موضوعى مى‏دانند که به دنبال هدف اساسی سوره است و این هدف اساسی، همان محور موضوعى سوره است.
برخی دیگر نیز از نظم غرضی و هدایتی تبعیت می‌کنند و در نظم هدایتی یک موضوع محور سخن قرار نمی‌گیرد، بلکه رسیدن به یک هدف مد نظر است نه این که ابعاد یک موضوع مشخص را مطرح کند، که به وحدت غرض معروف است.
علی رغم نظر ما و آنچه در هدفمندی سوره‌ها توضیح داده شد برخی از مفسران برای ایجاد انسجام و وحدت میان آیات سوره‌ها ملاک موضوع را پذیرفته‌اند و قائل به وحدت موضوعی هستند، اگرچه قائلان به این نظریه از هدف سوره به عنوان عامل وحدت، سخن می‌گویند لکن موضوع سوره را مقصود آن میدانند اما نظر صحیح آن است که انسجام مجموعه از غرض و مقصود آن شناخته می‌شود.
به عبارت دیگر، موضوع، معیار وحدت سوره نیست؛ زیرا کمتر سوره ای می‌توان یافت که دو یا چند موضوع متنوع در آن وجود نداشته باشد. وقتی ما سوره‌های قرآن را با یک نگاه اولیه و اجمالی می‌نگریم، مشاهده می‌کنیم که روند چینش آیات در یک سوره به شکل پراکنده است و در یک سوره موضوعات متفاوتی مطرح شده است.

مطلب مرتبط :   نوجوانی و اوایل بزرگسالی

بستن منو