منابع پایان نامه ارشد درمورد علامه طباطبایی

منابع پایان نامه ارشد درمورد علامه طباطبایی

دانلود پایان نامه

ما در این رساله تنها به تناسب بین آیات درون یک سوره و تناسب بین سور می‌پردازیم.  

1-3-3-1- تناسب آیات درون سوره
مسئله همبستگى و تناسب میان آیات قرآن، رفته رفته توسعه یافته، از محدوده ارتباط برخى آیات و سوره‌ها فراتر می‌رود و به پیوستگى نظاموار که بیانگر نظمى منطقى میان تمامى آیات یک سوره است اطلاق می‌گردد.
در این مناسبت، هر یک از سوره هاى قرآن به مثابه مقاله اى مستقل است، که از مقدمه، متن و نتیجه تشکیل شده است و موضوع و غرضى واحد را دنبال می‌کند. مطالب موجود در برخى سوره‌ها که به ظاهر پراکنده و گسسته می‌نمایند، با توجه به غرض اصلى سوره، انسجام و ارتباط می‌یابند. این گونه از مناسبت، امروزه به نظریه «وحدت موضوعی سوره هاى قرآن» شهرت یافته است. نظریه یاد شده در حقیقت، از اقسام مناسبات است.
تفصیل این بحث را ذیل هدفمندی سوره‌ها میآوریم.
1-3-3-2- تناسب سور
یکی از جلوه های تناسب و ارتباط در ساختار قرآن کریم، مناسبت‌های موجود میان سوره های آن است. این موضوع از سوی بسیاری از مفسران و پژوهشگران علوم قرآن بررسی و پی گیری شده و حجمی از تفاسیر و کتاب‌های علوم قرآن را به خود اختصاص داده است. تفاسیری مانند: مجمع‌البیان، تفسیر کبیر فخر رازی، نظم الدرر فی تناسب الآیات و السور، المنار، تفسیر مراغی، الاساس فی التفسیر و شماری دیگر که از روابط میان سوره‌ها سخن گفته‌اند.
کتاب‌های جداگانه ای نیز در این باره نگاشته شده است؛ همچون البرهان فی مناسبه ترتیب سور القرآن از ابوجعفر بن زبیر و تناسق الدرر فی تناسب السور از جلال‌الدین سیوطی.
در سده های اخیر نیز شماری از مفسران به این بحث همت گماشته و حتی برخی از آن‌ها محور کار خود را همبستگی آیات و سور قرار داده‌اند که در این میان می‌توان به آلوسی، سید قطب، علامه طباطبایی، حجازی، شلتوت، مراغی، زحیلی و حوی اشاره نمود.
در مقابل این گروه بسیاری از مفسران، به نحو شایسته، بدین مبحث نپرداخته و حتی اعتنایی به آن نداشته‌اند و یا به انکار این مناسبت‌ها پرداخته‌اند و آن‌ها را قلم فرساییهایی بیهوده و تکلف آمیز قلمداد کرده‌اند؛ از جمله استاد آیت الله معرفت که این گونه تناسب‌ها را بی فایده و رنج آور خوانده می‌نویسد:
«هیچ تناسب معنوی میان سوره‌ها با یکدیگر وجود ندارد و هرگز ترتیب موجود بین سوره‌ها توقیفی نیست، بلکه این کار به دست صحابه از روی برخی مناسبت‌ها – مثلاً بزرگی و کوچکی سوره‌ها و از این قبیل انجام گرفته است».
بی هیچ ابهامی روشن است که اعتقاد به وجود تناسب میان سوره‌ها منوط است به پذیرش نظریه توقیفی بودن ترتیب ان‌ها در مصحف، بر همین اساس همواره کسانی از تناسب سور سخن گفته که به توقیفی بودن چینش همه آن یا دست کم اکثریت قریب به اتفاق شان اعتقاد داشته‌اند زیرا فقط با این فرض است که می‌تواند از وجود مناسبت‌های واقعی سخن گفت. در هر صورت محققانی که در این باره قلم زده‌اند ابتدا بر این نکته پای فشرده‌اند که نظر به اعتقادشان دائر بر توقیفی بودن ترتیب سوره‌ها به وجود ارتباط میان آن‌ها قائل شده‌اند.
اما در مقابل نظریه توقیف در ترتیب سور، «نظر ورای اکثر علما اجتهاد در ترتیب سور است» زرقانی می‌نویسد: «در ترتیب سور توقیفی از جانب پیامبر وجود نداشته بلکه رای صحابه به سوره‌ها چنین نظمی بخشیده است»
در این زمینه طرفداران اجتهادی بودن ترتیب سور نظر خود را به دلایلی روشن متکی میدانند این ادله اجمالاً به قرار زیرند:
1ـ قاطعانه‌ترین دلیل که در این زمینه هست اختلاف مصاحف نخستین در ترتیب سوره‌هاست. این اختلاف در سطح مصاحف علی بن ابی طالب:، عبدالله بن مسعود، ابی بن کعب، ابن عباس امام صادق قابل رویت است.
2ـ انتساب جمع فعلی به عثمان که در تاریخ و روایت از شهرت قابل تأملی برخوردار است. ابن کثیر می‌گوید: «ترتیب سوره های قران از امیرالمؤمنین :عثمان بن عفان است.»
3ـ علاوه بر این‌ها مسئله عدم هماهنگی ترتیب کنونی سوره‌ها با ترتیب نزول آن‌ها می‌تواند به عنوان علامتی برآورد شود که اجتهادی بودن ترتیب سور را تاکید کند.
ادعای تناسب میان سوره‌ها در ترتیب مصحفی بسیار دشوار می‌نماید و مورد انتقاد گروه زیادی از دانشمندان علوم قرآن قرار گرفته است؛ حق آن است، تناسب سوره‌ها در نزول طبیعی سوره‌ها که در مدت 23 سال رسالت پیامبر اکرم9 به تدریج و ترتیبی خاص بوده است به اثبات نزدیک‌تر است.
بدین معنا که پروردگار سوره و یا آیاتی از یک سوره را نازل می‌فرمود و به دنبال آن چالش‌ها و مخالفت‌هایی صورت می‌گرفت و بالاخره در مقابل پیام جدید از خود واکنش نشان می‌دادند که این واکنش‌ها در آیات نازلهی بعدی چه به شکل ادامه‌ی سوره یا سوره های جدید پاسخ داده می‌شد. از آن گذشته خود پیامبر در مقام مبلغ آیات مواجه با مشکلاتی می‌شد یا آنکه آمادگی‌های ویژه پیام را لازم داشت که این موضوع ضرورت نزول سوره و یا آیات را موجب می‌شد.
به عبارت دیگر فرایند نزول آیات و سور ناظر به یکدیگر و ناظر بر تحول دینی جامعه بوده است.
بنابراین در تفسیر به ترتیب نزول است که انسان رابطه و تناسب میان سوره‌ها را در می‌یابد و از رهگذر همین ارتباط بخش‌هایی از مرادهای نهفته در سوره‌ها و آیه های قرآن را کشف می‌کند.
1-4- هدفمندی سوره‌ها

مطلب مرتبط :   فکر و اندیشه

بستن منو