منابع پایان نامه ارشد درمورد علامه طباطبایی

منابع پایان نامه ارشد درمورد علامه طباطبایی

دانلود پایان نامه

 

30-3- محتوای سوره 205
30-4- ارتباط سوره به ترتیب مصحف 206
30-5- ارتباط سوره به ترتیب نزول 207
نتیجهگیری و پیشنهادها……………………………………………………………………………………………………211
کتابنامه 212
فصل اوّل: کلّیات
1-1- مقدّمه
قرآن کریم معجزه الهی آخرین پیامبر آسمانی، کلام پروردگار و گنجینهای تمام نشدنی است که با هدف و رسالت هدایت و تربیت عملی مخاطبان، نازل شده است، مجموعهای از سورهها و آیات که هر کدام مصادیق گفتاری تربیتی است و اجزایی برای آن هدف کلی و کلان شمرده میشود. حال انسان جستجوگر برای دستیابی به معارف این کتاب و درک بهتر حقایق آن و رسیدن به مراد خدا، نیازمند آن است که بداند غرض و مقصود هر یک از سور که چیزی فراتر از تناسب و ارتباط آیات است، چیست؟ به عبارتی یکی از ابعاد شگفت انگیز قرآن کریم، تناسب آیات آن با یکدیگر است که هر خواننده متفکری با قرائت قرآن و دقت در آیات یک سوره، چه کوچک و چه بزرگ به نظم و ارتباط شگفت انگیز آن پیمی‌برد، گرچه یک جا نازل نگشته و به صورت پراکنده با فاصله‏های زیاد یا کم، نازل شده باشند؛ اما با دقتی که دانشمندان- به ویژه در عصر اخیر- در محتوای سرتاسر هر سوره انجام داده‏اند به این نتیجه رسیده‏اند که هر سوره، هدف خاصی را دنبال می‏کند که جامع میان آیات هر سوره است و وحدت سیاق سوره را تشکیل می‏دهد و همچنین باعث تعاقب و ارتباط سور در ترتیب نزول شده است و در نتیجه میتواند ما را به منظور خدای متعال نزدیک گرداند.
گرچه پیشینیان به اهمیت و ارزش تناسب و ارتباط آیات پی برده بودند، اما قرآن‌پژوهان متأخر جون علامه طباطبایی ضمن تأکید بر روابط آیات، آن را از منظر جدیدی نگریسته و اعلام کرده‌اند که هر سوره دارای غرض واحدی است که در نشان دادن به هم پیوستگی آیات آن نقش بسزایی دارد، و اولین وظیفهی هر مفسر پیش از ورود به تفسیر آیات، به دست آوردن و کشف روح حاکم بر سوره‌هاست، تا در پرتو آن بتواند به مقاصد و جزئیات سوره دست یابد.
اگر نظریه «وحدت غرض سوره‌ها» به بار نشیند و سیمای آن از پس زنگار شبهات رخ نماید، آثار و برکات آن در همهی مباحث قرآنی اعم از علوم قرآنی و کتب تفسیری آشکار خواهد شد. اما علی رغم نظریه «وحدت غرض سوره‌ها» برخی از مفسران برای ایجاد انسجام و وحدت میان آیات سوره‌ها ملاک موضوع را پذیرفته‌اند و قائل به وحدت موضوعی هستند، اگرچه قائلان به این نظریه از هدف سوره به عنوان عامل وحدت، سخن می‌گویند لکن موضوع سوره را مقصود آن میدانند اما نظر صحیح آن است که انسجام مجموعه از غرض و مقصود آن شناخته می‌شود.
به عبارت دیگر، موضوع، معیار وحدت سوره نیست؛ زیرا کمتر سوره ای می‌توان یافت که دو یا چند موضوع متنوع در آن وجود نداشته باشد.با توجه به مطلب فوق متوجه می‌شویم که وحدت موضوعی در تمام سوره‌های قرآن قابل اثبات نیست.
یکی دیگر از جلوه های تناسب و ارتباط در ساختار قرآن کریم، مناسبت‌های موجود میان سوره های آن است. این موضوع از سوی بسیاری از مفسران و پژوهشگران علوم قرآن بررسی و پی گیری شده و حجمی از تفاسیر و کتاب‌های علوم قرآن را به خود اختصاص داده است.
بی هیچ ابهامی روشن است که اعتقاد به وجود تناسب میان سوره‌ها منوط به پذیرش نظریه توقیفی بودن ترتیب آن‌ها در مصحف است، بر همین اساس همواره کسانی از تناسب سور سخن گفته که به توقیفی بودن چینش همه آن یا دست کم اکثریت قریب به اتفاق شان اعتقاد داشته‌اند زیرا فقط با این فرض است که می‌تواند از وجود مناسبت‌های واقعی سخن گفت.
اما در مقابل نظریهی توقیف در ترتیب سور، نظر و رأی اکثر علما اجتهاد در ترتیب سور است. وبزرگانی چون:آیتالله خویی، معرفت و… بر این نظرند که نوع قرار گرفتن سور هیچ جنبه توقیف شرعی نداشته، به همین خاطر هیچ اصالتی برای تناسب‌های ادعا شده قائل نیستند.
ادعای تناسب میان سوره‌ها در ترتیب مصحفی بسیار دشوار می‌نماید و مورد انتقاد گروه زیادی از دانشمندان علوم قرآن قرار گرفته است؛ حق آن است، تناسب سوره‌ها در نزول طبیعی سوره‌ها که در مدت 23 سال رسالت پیامبر اکرم9 به تدریج و ترتیبی خاص بوده است به اثبات نزدیک‌تر است.
برای رسیدن به جدول قابل اعتمادی از ترتیب طبیعی نزول سوره‌ها و آیات، تلاش‌های فراوانی توسط مسلمانان و مستشرقان، صورت گرفته است. طبق آخرین مطالعات و تتبع در منابعی که به ذکر ترتیب نزول به طور مسند یا غیر مسند پرداخته‌اند جداول مسند، غیرمسند و ترکیبی ارائه گردیده که قابل توجه است ولی ما تنها جدولی از روایات مسند را که بیشترین اعتماد بر آن وجود دارد، آورده ایم.
نوشتارى که پیش روى شماست، در دو فصل تنظیم شده است؛ که در فصل اول آن مطالبی اساسی پیرامون مفهوم شناسی ازجمله: غرض، هدف، تناسب و…، علم مناسبت، اهمیت و پیشینه و اقسام آن، نظریهی هدفمندی سورهها و ارائهی جدولی از ترتیب نزول سورهها بیان شده است. در فصل دوم، هر سوره به صورت یک نوشتار و هر نوشتار به شرح ذیل تدوین گردیده است:
در ابتدا شناسهی هر سوره آورده شده است که در آن به نام یا نامهای سوره، جایگاه سوره در چینش مصحفی و تنزیلی، مکی و مدنی بودن آن و تعداد آیات سوره پرداخته شده است. در مرحلهی بعد اقوال مفسرانی که در تفاسیر خود به غرض و مقصد سورهها اشاره نمودهاند بیان شده است و در قسمت بررسی و جمعبندی مقصود، دیدگاههای مختلف، بررسی شده و سعی بر آن شده است که بهترین دیدگاه با توجه به سیر نزولی آیات و موافق با مراد خداوند برگزیده و ارائه گردد. در مرحلهی سوم، به محتوای سورهها توجه نمودهایم و همانند قسمت غرض پیش رفته و در قسمت بررسی و جمعبندی محتوا، دیدگاهی که به سازوارگی و پیوند میان آیات توجه نموده است را برگزیده و آن را به عنوان محتوای شایسته ارائه نمودهایم و در مرحلهی پایانی در دو قسمت، ارتباط مصحفی سورهها و ارتباط نزولی، دیدگاه مفسران را مطرح نموده و در بررسی و جمعبندی ارتباط سوره، ارتباطی متناسب با روند نزولی سورهها برگزیدهایم.
1-1-1- بیان مسأله
هنگامی که در نحوهی ترکیب آیات و سوره های قرآن تأمل می کنیم آن ها را یکپارچه و با مضمونی واحد نمی بینیم، اما این عدم یکپارچگی به معنای بریدگی مطالب نیست؛ بلکه ضرورت و ارتباطی ویژه آنها را گرد یکدیگر جمع کرده است. بدیهی است که با کشف پیوند میان آیات میتوان لطائف و نکات تفسیری بسیاری را دریافت و بر پندار گسیختگی قرآن خط بطلان کشید. از اینرو مفسران زیادی تلاش کردهاند تا میان بخش های مختلف آیات پیوند برقرار کنند. از آنجا که هر سورهی قرآن یک گفتار کامل تربیتی است، یافتن ارتباط میان بخش های مختلف این گفتار حکیمانه و شناخت و حکمت تقدم و تأخر آیات با دست یافتن بر عامل وحدت سوره ممکن است و در این خصوص با دقتی که دانش مندان به ویژه در عصر اخیر در محتوای سر تا سر هر سوره انجام داده‏اند به این نتیجه رسیده‏اندکه تناسب معنایی بین آیات مشاهده میشود، از سوی دیگر مستشرقان و قرآن پژوهان غربى و برخی از دانشمندان مسلمان بر این باورند که محتواى قرآن کریم عبارت از مطالبى است که با سبکى پریشان و گسیخته و بیگانه از یکدیگر فراهم آمده است و هر بخش از آیات یک سوره دربارهی موضوع مستقل وجداگانه اى است که هیچ ارتباطى با موضوع آیات مجاور ندارد و همین امر موجب سردرگمى و حیرت خواننده خواهد شد.
گرایش اینگروه از قرآن پژوهان مسلمان و غیر مسلمان به نظریه «گسیختگى معنائى سوره هاى قرآن»، نظریه «پیوستگى محتوایی سوره ها» را با تردید مواجه ساخته و پرسشهای جدى را در این زمینه بر انگیخته است.
براستى آیا مجموع آیات یک سوره وحدت خاص و مشخصى را دنبال مى کند یا هر سوره مشتمل بر درسهاى پراکنده اى است و هیچگونه تناسبى میان آنها وجود ندارد؟ اگر هر سوره اى داراى انسجام واحدى است کیفیت برتر این انسجام چگونه صورت می پذیرد!؟

مطلب مرتبط :   مقاله درباره محرومیت از حقوق اجتماعی

بستن منو