منابع پایان نامه ارشد درمورد جامعه‌پذیری سیاسی

منابع پایان نامه ارشد درمورد جامعه‌پذیری سیاسی

دانلود پایان نامه

 

اغلب پژوهشگران معتقدند که انقلاب اسلامی ایران حاصل ائتلاف مردمی بود. ائتلاف میان طبقه های متوسط سنتی (روحانیان، بازاریان) و طبقه‌های متوسط جدید (روشن فکران، دانشجویان) و کارگران و طبقه‌های پایین شهری به منزله «دژکوب» انقلاب عمل کردند.(جان فوران 1377: 83) که این ائتلاف جز در سایه رهبری مرجعیت که با رهبری امام خمینی (ره) تحقق پیدا کرد امکان پذیر نبود.
جمع بندی
در این فصل مبانی واسطه بودن مراجع میان مردم و حکومت مورد بررسی قرار گرفت در تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران هیچ گروه دیگری جز نهاد مرجعیت که متشکل از روحانیون و فضلای حوزه‌های علمیه است نمی‌تواند ادعا کند که واسطه میان مردم و حکومت بوده است.
مرجعیت به عنوان نهادی سیاسی و اجتماعی نقش واسطه گری میان حکومت و مردم را ایفا کرده است و در این واسطه بودن همه تلاش خود را به کار بسته تا منافع اسلام و مسلمین در جامعه محقق شود و برای اجرای احکام اسلام در جامعه از هیچ تلاشی فروگذار نکرده و در مواقع لزوم در مقابل حکومت وقت ایستادگی کرده است.
در سال‌های بین انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی ایران که بازه زمانی ای 100 ساله را در برمی‌گیرد احزاب سیاسی ظهوری کم رنگ داشته‌اند و در عین حال حکومت‌های استبدادی بر مردم حکومت می‌کردند و نهاد مرجعیت به عنوان متولیان دین در جامعه منبع رجوع مردم بوده‌اند. از نظر تشیع در زمان غیبت امام عصر(عج) مراجع تقلید به عنوان نمایندگان آنان‌ متولی رسیدگی به امور مذهبی مردم هستند. بنابراین مردم برای امور مذهبی خود یا همان تقلید باید به مرجع عادل رجوع کنند و از آنجا که مکتب تشیع در ذات خود دینی اجتماعی و سیاسی است و رسیدگی به امور مذهبی بدون رسیدگی به امور سیاسی و اجتماعی امکان ناپذیر است، در بسیاری از موارد مردم در امور سیاسی هم از مرجع تقلید خود تبعیت می‌کردند.
در وقایع مهم تاریخی مردم به مراجع مراجعه می‌کرده‌اند و آنها را منبع رسیدگی به امور خود می‌دانسته‌اند از سوی دیگر مراجع تقلید هم خود با استفاده از شبکه‌ی اجتماعی‌ای که از طریق روحانیون در اختیار آنها قرار گرفته بود خود در جریان امور مردم قرار می‌گرفته‌اند این رفت‌وآمدها به صورت مستقیم هم در مناسبت‌های مختلف مذهبی و اجتماعی مانند مراسم ازدواج یا عزا و … صورت می‌گرفت.
اغلب مراجع تقلید با توجه به اینکه دستگاه حاکم را فاقد مشروعیت لازم برای حکومت به مردم می‌دانستند از حضور مستقیم در حکومت و یا دخالت مستقیم در فعالیت‌های دولت جلوگیری می‌کردند اما وقتی ضرورت ایجاب می‌کرد و حقی از مردم ضایع می‌شد و یا احکامی از قوانین اسلام مورد خدشه وارد می‌شد با استفاده از ابزارهایی که در اختیار داشتند مانند فتوا، سخنرانی، بسیج مردم و … موضع صریح خود را اعلام می‌کردند.
البته باید توجه داشت که در این ارتباط مراجع تقلید بیشتر به عنوان نمایندگان مردم به دنبال استیفای حق آنها بودند و مطالبات حکومت را پیگیری نمی‌کردند و خواسته‌های حکومت طاغوت از نظر آنها پذیرفتنی نبود.
فصل چهارم
ابزارهای مرجعیت برای جامعه پذیری سیاسی مردم از مشروطه تا انقلاب اسلامی
مقدمه
نهادهای دینی در تاریخ معاصر ایران یکی از نهادهای اصلی جامعه‏پذیر کننده به شمار می‏آیند. این نهادها همواره در تحولات سیاسی ـ اجتماعی ایران با ابزارهایی که در اختیار داشتتند، نقش‏های بسزایی ایفا کرده‌اند، مرجعیت به عنوان نهادی دینی یکی از مهمترین نهادهای جامعه‌پذیر کننده مردم در ایران است.
بالاترین شیوه ارتباطی مردم با روحانیت از طریق مرجعیت دینی بوده است که با مراجعه به علمای دین برای تطبیق زندگی فردی و حتی اجتماعی با مبانی دینی صورت می‌گرفت و افراد و گروه‏هایی که در تماس با این نهاد بودند، در برهه‏های گوناگون در تحولات اجتماعی، سیاسی و اقتصادی تأثیرگذار بوده‏اند.
بنابراین، روحانیت از یک‏سو، از راه بیان احکام و دستورات اسلامی در قالب مرجعیت دینی و مذهبی با مردم در ارتباط بوده و سعی در جامعه‏پذیری سیاسی مردم داشته است و از سوی دیگر، مردم نیز برای تنظیم زندگی و روابط فردی و اجتماعی خویش به آنان مراجعه کرده، خواستار بیان احکام اسلامی بوده‏اند و پیوندی میان آنان برای همیشه برقرار شده است.
در سال‌های منتهی به انقلاب اسلامی ایران مرجعیت دینی وجهه‌ای کاملا سیاسی به خود می‌گیرد‌ تبلور این امر را می‌توان به روشنی در مورد امام خمینی(ره) مشاهده کرد ‌مرجعیت سیاسی شیعه در این سال‌ها با استفاده از ظرفیت مکتب تشیع به بازتولید مفاهیم دینی انقلابی می‌پردازد و با برداشتن مرزهای تصنعی میان دین و سیاست مردم را به عنوان کنشگرانی فعال وارد عرصه سیاست می‌کند.
در سال‌های بین انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی و در نبود نهادهای واسط بین حکومت و مردم و نهادهای آموزشی منسجم و یا احزابی که بتوانند آموزش‌های لازم را به مردم ارائه دهند نهاد مرجعیت به عنوان نهادی جامعه‌پذیر کننده نقش آموزش سیاسی و بسیج مردم برای مشارکت در صحنه‌های سیاسی را بر عهده داشت.
باورهای حاصل از جامعه پذیری نهاد مرجعیت به علت تفکیک ساختاری روحانیت از نهاد سیاست، با باورهای سیاسی هیات حاکم تعارض پیدا نموده و هر گاه مساله خاصی حادث می‌شد این تعارض علنی می‌گشت . نقش این تعارض در شکل گیری انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی قابل بررسی است، زیرا نتیجه آن بحران مشروعیت سیاسی و بروز انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامی بود .
نهاد مرجعیت برای جامعه‌پذیری سیاسی مردم به اقتضای شرایط سیاسی و اجتماعی از ابزارهای گوناگونی بهره می‌برده است؛ خطابه، فتوا، بیانیه، تجمعات سیاسی، شاگردپروری، کتاب، مهاجرت و نظریه‌پردازی ابزارهایی هستند که مرجعیت در طول تاریخ از آنها برای جامعه‌پذیری سیاسی مردم بهره برده است.
الف- جامعه‌پذیری سیاسی مردم از طریق خطابه
وعظ و بیان و خطابه و سخنوری، ازکارآمدترین مقوله‏هایی است که از دیر زمان، عرصه بحث و گفت و گو بوده و هست؛ اندیشمندان معاصر، آن را از دیدگاه‏های مختلف مورد بحث و بررسی قرار می‏دهند؛ گاهی از نظر ادبی و سخن‏شناسی، بافت ساختاری و ترکیب تکوینی، گاهی از نظر روان‏شناسی و مقدار و کیفیت تأثیر گذاری و ایجاد انفعال در مخاطب، به کرسی گفت و گو می‏نشانند گاهی از نظر اصول آموزش و تعامل تعلیمی و گاهی دیگر از نظر محاوره و گفت و شنود متقابل به بحث می‏کشند.
در اسلام خطابه و سخنوری یکی از راه‌های تبلیغ دین قلمداد می‌شود و به اندازه‌ای حایز اهمیت است که در یکی از مهمترین شعایر مذهبی ما یعنی در نماز جمعه گنجانده می‌شود.اهمیت خطابه به قدری است که کسی که به صحبت‌های دینی و موعظه‌های سیاسی امام جمعه گوش فراداده باشد نماز خود را دو رکعت می‌خواند به عبارتی تشریح وقایع سیاسی، اجتماعی و دینی جز یکی از مهمترین ارکان دین اسلام که نماز است در نظر گرفته می‌شود.

مطلب مرتبط :   منابع پایان نامه درمورد قانون مدنی ایران

بستن منو