منابع پایان نامه ارشد درمورد ارتباط میان

منابع پایان نامه ارشد درمورد ارتباط میان

دانلود پایان نامه

 

1-3- تعریف علم مناسبت یا تناسب
«علم شناسایى عواملِ ترتیب و چینش آیات و سوره‌ها»، تعریفى است که بقاعى از علم مناسبات ارائه کرده است. در نظر سیوطى، مقصود از علم مناسبت، یافتن معنایى است که میان بخش‌های قرآن، ارتباط برقرار می‌کند. در تعریفی دیگر علم مناسبت، علمِ کشفِ ارتباط میانِ بخش‌هایی از قرآن که در ظاهر گسسته و بى ارتباط می‌نمایند یاد شده است.
1-3-1- اهمیت و ضرورت علم مناسبت و نقش آن در تفسیر قرآن:
دانشمندان بسیاری در زمینه اهمیت این علم سخن گفته‌اند که ما تنها به چندین مورد ان اشاره می‌کنیم.
سیوطى این علم را فنى ارزنده دانسته که به موجب آن، پیوند اجزاى سخن همانند بنایى مستحکم قوت می‌یابد، هرچند مفسران به سبب دقتى که در آن هست، کمتر به آن اهتمام ورزیده‌اند.
از فخر رازی نقل شده که قرآن همان گونه که از جهت فصاحت الفاظ و ظرافت معانى معجزه است، در نظم و ترتیب آیات نیز معجزه است. وى بر این باور است که بسیارى از لطایف قرآنى در تناسب میان آیات به ودیعت نهاده شده‌اند و در پرتو علم مناسبات آشکار خواهند شد.
پیش از سیوطى، زرکشى از علم مناسبت تمجید کرده و آن را علمى شریف دانسته است که موجب تقویت عقل بوده، ارزش سخن هر گوینده اى با این علم روشن می‌گردد.
علم مناسبات، پاره هاى هر کلام را با کلام دیگر، شناسایى می‌کند و به یکدیگر پیوند می‌زند و آن را به مجموعه اى بدل می‌کند که در حکم ساختمانى است، با اجزایى همخوان. این هم خوانی به مفسر کمک می‌کند تا رابطه اجزاى کلام را دریابد و به فهمى از پیوستگىِ مجموع کلام نزدیک‌تر شود. بى توجه به این ارتباط و اتساق، فهمِ معارف و حقایق قرآن میسر نخواهد شد.
صبحى صالح معتقد است: علم مناسبت و کشف ارتباط آیات، در بسیارى موارد مفسر را از پرداختن به سبب نزول بى نیاز خواهد کرد. دستیابى به لطایف تفسیرى و تبیینِ نادرستى برخى دیدگاه هاى خاورشناسان درباره قرآن، از دیگر کارکردهاى علم مناسبات تلقى شده است.
1-3-2- پیشینه علم مناسبت:
نزول آیات قرآن در طول بیش از 20 سال بر اساس حکمت‏ها و انگیزه‏هایى به شکل تدریجى و متناوب صورت گرفته است، که از جمله‏ى این اهداف: تثبیت قلب رسول اکرم 9 و استوار ساختن و ثبات بخشیدن به موقعیت روحى وى و تربیت مداوم و مستقیم امت اسلامى در رهگذر زمان و وقوع حوادث و پیش آمدهاست.علماى اهل سنت بر این سخن تقریباً اجماع دارند؛ و در منابع شیعه نیز این مطلب تایید شده است.
حال به واسطه‏ى این نزول تدریجى اینک با سوره‏هایى مواجه هستیم که از یک سو، آیات تشکیل دهنده‏ى آن‌ها به لحاظ زمان نزول گاه چندین سال با یکدیگر فاصله دارند! و از دیگر سو، ناپیوستگی‌هایی در بین آیات در بسیارى از سور، دیده مى‏شود؛ این پراکندگى‏هاى ظاهرى و ناپیوسته‌های معنایى و موضوعى، کار را بر بسیارى دشوار کرده، و موجب پیدایش نظریاتى متفاوت در نگرش به سوره‏هاى قرآن گشته است:
عده‏اى که عمدتاً خاورشناسان و محققان غربى هستند به غیر وحیانى بودن ترتیب آیات، گرایش یافته‏اند؛ و به همین جهت، نسبت‏هاى ناروایى بر قرآن کریم وارد نموده، و آیات موجود در یک سوره را فاقد هرگونه ارتباط و پیوستگى معرفى مى‏کنند این نا پیوستگی‌ها حتى کسانى را به پذیرش تحریف در قرآن، منحرف نموده است.
پاسخ طبیعى و معقول برخى از عالمان دینى در برابر این برداشت نادرست، تأمل و تلاش براى یکپارچه و منسجم نشان دادن مباحث و موضوعات در سور قرآن بود. اولین قدم‏ها در این راستا بیشتر براى هماهنگ کردن آیه یا آیاتى بود که با آیات پس و پیش خود، غریب و ناسازگارتر مى‏نمود که با پیدایش علم مناسبات همراه گشت.
سیوطى آغاز توجه به علم مناسبات را به شیخ ابوبکر نیشابورى (م. 324 ق) نسبت داده است. عبدالقادر جرجانى (م. 471 ق) بنیان‌گذار علم بلاغت، مباحث آغازین علم تناسب را در سایه نظم قرآن مطرح می‌کند. ابن العربى مالکى (م. 543 ق) پیوستگى میان آیات را در دو کتاب خود سراج المریدین و احکام القرآن نشان می‌دهد.
فخر رازی (م.606 ق)، بیشترین توجه را در حوزه تناسب آیات داشته و موارد متعددى از ترتیب، پیوستگى و روابط آیات را در تفسیر مفاتیح الغیب به تصویر می‌کشدعبدالواحد بن عبدالکریم زملکانى (م. 651 ق) از قرآن‌پژوهان قرن هفتم، تفسیر خود را با عنوان نهایت التأمیل فى اسرار التنزیل با توجه به علم مناسبت نگاشته است در همان قرن، ابن ابى الاصبع (م. 654 ق) بدائع القرآن و الکواکب الدریه فى نظم القواعد الدینیه را می‌نویسد و پیوستگى و نظم قرآن را بازگو می‌کند. ابن نقیب بلخى (م 698 ق) نیز در تفسیر بزرگ خود التحریر والتحبیر به پیوستگى آیات توجه می‌کند. پس از وى در قرن هشتم ابن زبیر غرناطى (م. 708 ق) البرهان فى مناسبه ترتیب سور القرآن را تألیف کرد. این کتاب مبنایى است براى قرآن‌پژوهانی که به علم مناسبات پرداخته‌اند. گسترش علم مناسبات در اواخر قرن هشتم، زمینه گشایش فصلى مستقل در علوم قرآنى را فراهم ساخت. بدرالدین زرکشى (م. 794 ق)، فصلى ویژه از کتاب البرهان را به این موضوع اختصاص داد.
سیوطى افزون بر کتاب الاتقان از دو تألیف دیگر خود با نام‌های تناسق الدرر فى تناسب السور و مراصد المطالع فى تناسب المقاطع یاد می‌کند که کتاب نخست به تناسب و ارتباط سوره‌ها اختصاص یافته و کتاب دوم از تناسب آغاز و پایان سوره‌ها بحث می‌کند.
برهان‌الدین ابراهیم بن عمر بقاعى (م. 885 ق) از مشهورترین دانشمندانى است که درباره علم مناسبات و استحکام آن سخن گفته است. وى در تفسیر خود نظم الدرر فى تناسب الآیات والسور به تبیین رابطه آیات و سوره‌ها پرداخته و راهى اغراق آمیز پیموده و پیوندهاى نامأنوس و تکلف آمیزى را باز می‌گوید که موجبِ انتقاد دانشمندان شده است.
نهرالنجاه فى بیان مناسبات آیات ام‌الکتاب از ساجقلى زاده مرعشى (م. 1150 ق) و جواهرالبیان فى تناسب سور القرآن از صدیقى غمارى، دو تألیف مستقلی‌اند که در قرن دوازدهم هجرى به رشته تحریر درآمده‌اند. در نهرالنجاه، پیوند آیات و در جواهرالبیان، تناسب و ارتباط سوره‌ها، پى جویى شده است.
برخى از کسانى که در دوره معاصر به طور گسترده بحث و بررسى تناسب را دنبال کردند و تألیفاتى در این زمینه ارائه داده‌اند عبارتاند از: محمد محمود حجازى در التفسیر الواضح و الوحده الموضوعیه فى القرآن الکریم، عبدالله درّاز در النبأ العظیم، شحاته در اهداف کل سوره و مقاصدها فى القرآن الکریم، صبحى صالح در مباحث فى علوم القرآن، شیخ محمد غزالى در نحوَ تفسیر موضوعى لسور القرآن الکریم، مناع القطان در مباحث فى علوم القرآن، کمال‌الدین طائى در موجز البیان، مصطفى مسلم در مباحث فى التفسیر الموضوعی، عبدالعلى بازرگان در نظم قرآن، سعید حوّى در الاساس فى التفسیر، معرفت در التمهید فى علوم القرآن، عبدالهادى فقهى زاده در پژوهشى در نظم قرآن، عباس همامى در چهره زیباى قرآن، سید محمد على ایازى در چهره پیوسته قرآن و محمد خامه گر در ساختار هندسى سورههاى قرآن.
1-3-3- اقسام مناسبت در قرآن:
درباره اقسام مناسبات در قرآن، آراى متفاوتى از سوى قرآن‌پژوهان، مطرح شده‌اند. جلال‌الدین سیوطى در کتاب تناسق الدرر فى تناسب السور، این مناسبات را 14 نوع مىشمارد.

مطلب مرتبط :   منبع مقاله درباره حفاظت از منابع طبیعی

بستن منو