مقاله رایگان با موضوع مفهوم زمان

مقاله رایگان با موضوع مفهوم زمان

دانلود پایان نامه

 

4-2-3.طرحوارهی چرخشی
گفتیم که آنچه باعث شکلگیری طرحوارهها میشود، تجربیاتِ فیزیکی و اجتماعیِ ما از جهان خارج است که ساختهایی را در ذهن به وجود میآورد که ما آنها را به زبان خود انتقال میدهیم. این تجربیات قلب استعارات مفهومی و انواع طرحوارههای تصویر را تشکیل میدهند(عموزاده،1391: 72). یکی از این تجربیات دیدن چرخش و حرکت دایرهوار پدیدهها حول یک محور است؛ مثلاً، سنگی که در آب میافتد از نقطهی فرو افتادن آن امواجی دایرهوار پدید میآیند، حرکت دایرهوار افلاک، حرکت چرخ که از هزارهی چهارم پیش از میلاد اختراع شده و همواره با سرنوشت بشر دمساز بوده است، حرکت دایرهوار(طواف) به دور اماکن مقدس، حرکت پرگار، حرکت صوفیان در سماع و حرکت دایرهوار در ورزش زورخانهای نمونههای عینی حرکت دایرهوار در تجربیات روزمره هستند. تجربهی حاصل از مشاهده و درک همین حرکتهای دایرهوار، طرحوارهی چرخشی را در ذهن انسان شکل میدهد. در زبان فارسی برای بیان مفاهیم انتزاعی متعدد و حتی متضاد از آن استفاده میشود.
جانسون نیز در کتاب خود(1987: 121) بر مبنای تجربهی توالی رویداد در جهان اطراف، طرحوارهای را تحت عنوان طرحوارهی چرخهای در زیر مجموعهی طرحوارهی مکانی-حرکتی مطرح میکند که دیدگاه او در زیر بهطور کامل شرح داده میشود.
ما جهان خارج و هر آنچه که در آن است مانند روز و شب، فصلها، دورهی زندگی که با تولد آغاز و با مرگ پایان مییابد و جز آن را همچون جریاناتی دورهای تجربه میکنیم. بقای ما در جهان وابسته به تعدادی چرخهی پیچیده و تکرار شونده همانند ضربان قلب، تنفس و گوارش است که بر هم اثرگذار هستند.
طبق تعریف جانسون یک چرخه، دایرهای زمانمند است که توسط مرحلهی آغازین شروع میشود، از طریق توالیِ وقایعی مرتبط، به پیش میرود و سرانجام در نقطهی شروع به پایان میرسد تا مجدداً چرخهی بعدی را آغاز کند.
به باور جانسون علاوه بر این چرخههای طبیعی، چرخههای قراردادی هم وجود دارد(مثل نامگذاری روزهای هفته) که گرچه ممکن است به چشم نیایند؛ اما وجود و استحکام و ثباتشان را هنگام تخطی از آن میتوان درک کرد(مانند کاهش روزهای هفته به پنج روز). این طرحواره در هریک از دو صورت خود، اصلیترین الگو برای درک مفهوم زمان محسوب میشود.
به نمونههایی از کاربرد طرحوارهی چرخشی در زبان فارسی میتوان اشاره کرد: بگرد تا بگردیم (مبارزه کردن)؛ دورت بگردم(اظهار محبت)؛ چرخ زندگی را گرداندن(برآوردن احتیاجات و نیازها)؛ دور کسی جمع شدن(پیوستن به کسی همراه با حمایت و پشتیبانی)؛ دور کسی خط کشیدن (نادیده گرفتن)؛ دنیا دور سر کسی چرخیدن (گیج شدن و نفهمیدن)؛ فردی را پیچاندن(کسی را تحت فشار قرار دادن)؛ در همه جا پیچیدن(منتشر شدن)؛ زبان نچرخیدن به چیزی(توانایی یا جرئت گفتن مطلبی را نداشتن)؛ روی یک پاشنه چرخیدن(گذشتن وضع به یک منوال)؛ کسی را پرگار کردن(سرگردان کردن کسی) و کار کسی پیچیدن(دشوار شدن).
4-2-3-1. سعدی
ابیات حاوی طرحوارهی چرخشی در یک چهارم غزلیات سعدی که محدودهی پژوهش ما را تشکیل میدهد، به لحاظ مفاهیم انتزاعی به کار رفته در سه گروه جای میگیرند:
الف) در این دسته از ابیات «به سراغ کاری نرفتن» و «رها کردن» مفهومی انتزاعی همچون «عشق» یا «ارتباط و همنشینی» در قالب طرحوارهی چرخشی البته با فعل منفی بیان شده است:
شاید که آستینت بر سر زنند سـعدی تا چون مگس نـگردی گرد شکردهانان (187/10)
هزار عهد بکردم که گرد عشق نگردم همی برابرم آیــــد خیال روی تـو هر دم(182/1)
هرکه را برگ بی مــرادی نـیـسـت گــو بـــرو گرد کــوی عشــــــق مگرد(466/9)
نگشت سعدی از آن روز گرد صحبت خلق کــه بــیوفایی دوران آسمـان بشناخت(550/6).
ب) در این گروه مفهوم «جستوجوی معشوق » در قالب حرکت دایرهوار بیان شده است:
عمرها از پی مقصود به جان گردیدیم دوست در خانه و ما گرد جهان گردیدیم(298/1). تا بدانی که به دل نقطهی پا بر جا بود که چو پرگار بگردید و بـــه سر بازآمد(474/7).
ج) دستهی سوم ابیاتی را شامل میشود که مفهوم «زمان» با استفاده از طرحوارهی چرخشی بیان شده است.کاربرد واژهی «دور» یا «دوره» مترادف با «زمان» یا «زمانه» و در کنار این دو واژه، بیانگر تلقی مفهوم انتزاعی «زمان» در قالب حرکت دایرهوار در زبان فارسی است.
بگرد بر سرم ای آسیای دور فلک به هر جفا که توانی که سنگ زیرینم(174/8)
ایـــــــن گرسنه گرگ بیترحم هم سیـر نـمـیشـود ز مــــــــردم
ابـنـای بـشـر مـثـال گـنــــدم وین دور فلک چـــــو آسیاب است(578/25)
هر جور که از تــــو بــر من آید از گـــــــردش روزگــــــــار دارم(442/2)
گر توان بود که دور فلک از سر گیرند تو دگر نـــــــادرهی دور زمانش باشی(282/6)
غم شربتی ز خون دلم نوش کرد و گفت: این شادی کسی که در این دور خرم است(2/542)
چو دور دور تو باشد مـــــــراد خلق بـده

مطلب مرتبط :   پایان نامه ارشد درباره جرایم سازمان یافته

بستن منو