مقاله رایگان با موضوع 
شرکتهای تجاری

مقاله رایگان با موضوع شرکتهای تجاری

دانلود پایان نامه

ه کلیات عقد رهن پرداختیم در این فصل ضمن بیان شرایط و آثار عقد رهن ، در خصوص قبض مال مرهونه که یکی از شرایط اختصاصی عقد رهن است بحث نموده و نظرات فقها را در خصوص تاثیر قبض در این عقد بیان نمودیم. و در بخش دوم ، پس از بررسی ماهیت این اموال به امکان به رهن گذاری این اموال پرداختیم .

بخش اول
جایگاه حقوقی اموال اعتباری و عقد رهن

از آنجایی که موضوع بحث ما در خصوص امکان سنجی رهن برخی از مصادیق اموال اعتباری می باشد. لذا ابتدا توضیح کوتاهی در مورد اموال اعتباری بیان نموده و سپس به بیان مصادیق آن می پردازیم.
نویسندگان تعریفی در خصوص اموال اعتباری بیان نکردند و تنها مصادیق آنرا برشمردند. اما آشکار است که منظور از اموال اعتباری، اموالی هستند که خود آنها ارزشی ندارند بلکه در بردارنده نوعی اعتبار و مال می باشند که گاه دارای ارزش مالی زیادی نیز می باشد، یعنی این قانون گذار است که به آنها مالیت داده است. از جمله این اموال می توان به سهام، سهم الشرکه و پول اشاره نمود.ما در بخش اول ابتدا به کلیاتی در خصوص اموال اعتباری و عقد رهن میپردازیم.

فصل اول: موضوع شناسی(سهام شرکتها و پول)
در قانون تجارت سهم تعریف شده است. هر چند این تعریف مصون از انتقاد نمانده است. اما مفهوم سهم الشرکه بیان نشده است. و بین حقوقدانان نیز در مورد مفهوم آنان اتفاق نظر وجود ندارد. ما در این فصل ابتدا دیدگاه حقوقدانان را در خصوص مفهوم سهام و سهم الشرکه بیان نموده و به نقد آنها میپردازیم و سپس پیشینه و مفهوم پول را بیان میکنیم.
مبحث اول: مفهوم سهام و سهم الشرکه
آشکار است که روشن شدن مفهوم سهام و سهم الشرکه می تواند ما را در تبیین ماهیت آنها و همچنین امکان سنجی رهنشان یاری نماید، لذا در این مبحث به بیان مفاهیم سهام و سهم الشرکه می پردازیم.که در گفتار اول ابتدا مفهوم لغوی و ماهوی سهام و سپس مفهوم شکلی آنرا بررسی میکنیم و در گفتار دوم به مفهوم سهم الشرکه می پردازیم.
گفتار اول : مفهوم سهام
الف: مفهوم لغوی سهام
سهام جمع سهم است و سهم در لغت در معانی متعددی به کار رفته است:
1-سهم به معنای حصه و بهره و نصیب
2-سهم به معنای بیم و هراس و ترس، که در کلماتی نظیر سهمگین و سهمناک به این معنا بکار رفته است.
3-سهم به معنای تیری که به کمان پرتاب کنند(معین، 1364، 2/1959- عمید 1362، 2/1257).
تعریف لغوی دیگری که از سهم بیان شده عبارت است از: 1-حصه شریک در مال الشرکه2- سندی است عادی که حکایت از مالکیت حصهی معلوم در شرکت سهامی می کند( جعفری لنگرودی، 1385 ، 8226).
البته معنای اصطلاحی سهم نیز از معنای لغوی آن دور نیفتاده و بیشتر به معنی بهره و نصیب بکار می رود. چنانکه قانونگذار در مواد متعددی از قانون مدنی از جمله مواد 575،583، 594و894 در مباحث شرکت و ارث سهم را بدین معنا بکار برده است.
از طرفی سهم دارای یک مفهوم ماهوی و در برگیرنده کلیهی حقوق و تعهدات سهامدار در شرکت بوده، و دیگری مفهوم شکلی آن می باشد که همان سند قابل معامله ای است که حکایت از مشارکت شخص در شرکت دارد. قانونگذار ما این دو مفهوم را از یکدیگر جدا کرده است، حق شریک در شرکت، سهم و ورقه ای که بیانگر این حق است، ورقهی سهم خوانده می شود( ستوده تهرانی، 1375، 2/ 106).
ب: مفهوم ماهوی سهم
مادهی 24 لایحه قانونی اصلاح قسمتی از قانون تجارت مصوب 1347 سهم را چنین تعریف کرده است:« سهم قسمتی از سرمایه شرکت سهامی که مشخص میزان مشارکت و تعهدات و منافع صاحب آن در شرکت سهامی می باشد.» از این تعریف موارد زیر را می توان استنتاج نمود:
1-سهم قسمتی از سرمایه شرکت است.
2-سهم حقوق مساوی به دارندگان آن تفویض می کند.
3- سهم مشخص کننده میزان مشارکت سهامدار در شرکت است.
4-سهم مبین منافع و عواید سهامدار از سودی است که شرکت تحصیل می کند.
5-سهم تعیین کننده میزان تعهدات سهامدار در شرکت است .
قسمت اول مادهی مزبور بیانگر مفهوم ماهوی سهم یعنی شامل کلیهی حقوق و تعهدات سهامدار در شرکت است که به صورت مال ملموس و عینی وجود خارجی ندارد. بلکه مبین روابط حقوقی و اعتباری است که بین شرکت و سهامدار برقرار باشد. بنابراین رابطهی حقوقی بین شرکت و سهامدار در مفهوم ماهوی سهم متجلی می گردد.
عده ای معتقدند که تعریف قانونگذار متضمن این ایراد است که سهم را قسمتی از سرمایهی شرکت سهامی معرفی می کند، بنابراین هر کس دارندهی سهمی باشد از او بعنوان صاحب سهم یا مالک سهم تعبیر می شود و باید او را مالک قسمتی از سرمایهی شرکت سهامی بدانیم و این امر با ماهیت شرکت تجاری که دارای شخصیت حقوقی مستقل و دارایی اختصاصی است در تنافی است. زیرا مادهی 583 ق.ت برای همهی شرکت های تجاری یاد شده در قانون تجارت شخصیت حقوقی قائل شده است، حال آنکه در شرکتهای تجاری با تشکیل شرکت همهی سرمایه در مالکیت شرکت قرار می گیرد و رابطهی مالکیت شرکا با آوردهی خود به طور کلی قطع می شود و نه تنها حق مالکیتی بر آن ندارند، بلکه هیچ حق عینی نیز نسبت به سرمایهی شرکت ندارند، در حالیکه تعریف مذکور در مادهی 24 لایحهی قانونی اصلاح قسمتی از قانون تجارت موید این معنی است که شرکا در کنار شرکت در سرمایه شرکت سهیم و شریک می باشند( باریکلو، 1385، 50).
حقوقدانان نیز هر کدام سهم را به گونه ای تعریف نمودند:
یکی از نویسندگان سهم را نشانگر یک قسمت از کل سرمایه شرکت می داند که صاحب سهم از منافع آن استفاده کرده و به میزان سهم خود در تعهدات شرکت شریک بوده و به همان میزان در ادارهی شرکت وحضور در مجامع عمومی و انتخاب هیأت مدیره و بازرسان و رسیدگی به ترازنامه و نیز شرکت در مجمع عمومی فوق العاده و اظهار نظر در دستور جلسهی مجمع مشارکت می نماید(کاتبی، 1375، 60).
یکی دیگر از حقوقدانان در تعریف سهم نوشته است« بطور کلی سهم دو معنی دارد، یکی حقوقی که شریک در شرکت دارد و به این ترتیب شریک در دارایی شرکت است ودیگر برگ بهاداری است که نه تنها این حق را تأیید می کند بلکه نماینده آن است»( ستوده تهرانی، 1375، 2/107).
در واقع تعریف اول مربوط به خود سهم است و تعریف دوم مربوط به ورقهی سهم بوده و سهم را از جنبهی شکلی آن تعریف نموده است، همانطور که قانونگذار در مادهی 24 به همین شیوه ابتدا سهم را تعریف و سپس ورقهی سهم را تعریف نموده است. حقوق دان مذکور در جای دیگر سهم را به عنوان سندی که معرف یک قسمت از سرمایهی شرکت است معرفی می کند( همان).
به نظر می رسد هر دو تعریف دارای همان ایرادی است که در مورد مادهی 24 بیان کردیم چرا که ایشان در تعریف اول به صراحت صاحب سهم را شریک در دارایی شرکت معرفی کرده اند و در تعریف دوم نیز بطور تلویحی و ضمنی آنرا پذیرفته اند.
یکی دیگر از نویسندگان سهام را به معنای حصهی مشارکت هر شریک در هر نوع مشارکت در دارایی مشترک می دانند و بیان می کنند:« برای مثال حصهی وارث در ماترک یا دارایی شریک در ملک مشاع و حقوق و تعهدات شرکا در شرکت، همگی تحت عنوان سهم قابل شناسایی هستند، لکن هنگامی که اصطلاح سهم در حقوق شرکتهای تجاری مدنظر باشد، معنایی خاص را افاده می کند که یکی از وجوه ممیز شرکتهای سهامی از شرکتهای غیر سهامی محسوب می گردد، چرا که در این حوزه از حقوق، سهم به معنای بخشی از سرمایه شرکت سهامی است که در مقابل سهم الشرکه به عنوان بخشی از سرمایهی شرکتهای غیر سهامی به کار می رود»( پاسبان، 1385، 268). در حقوق فرانسه سهم دارای دو مفهوم است: مفهوم اول آن عبارت است از حقی که شریک در شرکت دارد و مفهوم دوم آن ورقه ای است که حق مزبور در آن نوشته شده است( اسکینی، 1380، 2/62).
در نظام حقوقی اردن( العکیلی، 2002، 230) و لبنان ( دویدار، 1995، 499) نیز سهم عبارت از حق شریک در شرکت سهامی است، که به صورت بیع یا رهن یا دیگر ماهیتهای حقوقی می توان در آن تصرف نمود.
در حقوق تجارت انگلستان سهم به منفعت یک سهامدار در شرکت سهامی معادل مبلغی پول به خاطر هدف ناشی از مسئولیت در درجهی اول و ثانیاً به خاطر منفعت ناشی از آن تعریف شده است.
هم چنین مطابق قانون شرکت های تجاری 1948 انگلستان، سهم، به قرارداد دو جانبه ای که بین شرکت و سهام داران منعقد شده، تعریف شده به گونه ای که یکی از ارکان اولیهی اساسنامه های شرکت، سهم است، به هر حال سهم، نمایان گر مبلغی پول با حقوق و تعهدات متعلق به آن از سوی قانون شرکت های تجاری و اظهارنامه و اساسنامه شرکت های سهامی تعریف شده است.( 245، 1977 ،Charles worth & cain ).
برخی حقوقدانان انگلیسی سهم را معرف و مشخص کننده منافع شریک در شرکت تعریف نموده اند این تعریف از تعریفی که قاضی فارول(farwell) در دعوای B-ralands trastee علیه steel Bros&cooltd در سال 1901 میلادی بیان کرده است، آشکار می شود، قاضی یاد شده اظهار داشته بود:« سهم منفعت شریک در شرکت است که با مبلغی پول،در درجهی اول از لحاظ مسئولیت و در درجهی دوم از نظر منفعت، ارزیابی می شود، بلکه همچنین ترکیبی است از پیمان های دو طرفه که طبق مادهی 16 قانون شرکتهای تجاری 1862 [مادهی 14 قانون شرکتهای تجاری 1985] بین تمامی شرکا بسته می شود، این قرارداد که ضمن اساسنامه آورده می شود یکی از اجزای اصلی سهم است، سهم مبلغی پول، آن طور که خواهان پیشنهاد کرده، نیست ، بلکه منفعتی است که به وسیلهی پول ارزیابی می شود و موجد حقوق گوناگون از جمله حق نسبت به مبلغی پول به مقدار کمتر یا بیشتر است که ضمن قرارداد مذکور آمده است(Kenneth smith & Denis j .keena-106 .(
بنابراین با توجه به مطالب ذکر شده می توان مفهوم ماهوی سهم را چنین بیان کرد که سهم عبارت از آن قسمت از سرمایه شرکت سهامی است که بیانگر حقوق و تعهدات سهامدار در شرکت بوده و شریک بر اساس آن، حق استفاده از درآمد شرکت و حضور و دادن رأی در مجامع عمومی را تا زمان بقای آن خواهد داشت.
ج: مفهوم شکلی سهم
مفهوم شکلی سهم همان سند قابل معامله ای است که حکایت از مشارکت شخص در شرکت داشته و بنام ورقهی سهم یا برگ سهم آمده است، به موجب قسمت اخیر مادهی 24 لایحهی قانون اصلاح قسمتی از قانون تجارت،« ورقهی سهم، سند قابل معامله ای است که نماینده تعداد سهامی است که صاحب آن در شرکت دارد».
یکی از حقوقدانان معتقدند که:« سهام شرکتها نیز حاکی از مال هستند و خود مال نیستند هر چند که قابل مبادله هستند، زیرا اگر دربارهی این سهام کمی دقیق شویم می بینیم که هدف مالی در ماوراءاین سهام قرارد دارد یعنی در خارج لاشهی سهم، شرکت سرمایه ای دارد و در برابر سهامداران، تعهداتی به عهده گرفته است و به موجب آن تعهدات، منافعی را بین شرکا و سهامداران تقسیم می کند، این مطالب و این فعالیتها، واقعیتهایی هستند در پشت پرده سهام شرکت، که به خاطر آن واقعیتها این سهم مبادله می شوند نه بخاطر لاشهی کاغذی که نام آن سهم است( جعفری لنگرودی ، 1380، 42).
ایشان در برداشت از مفهوم سهم، سهم را به معنای شکلی آن گرفته و به مفهوم ماهوی آن توجه ننموده است. زیرا در دو مورد ایشان از سهم با عنوان”لاشه کاغذی” یاد نمودند.
قابل ذکر است که بند 2 مادهی 1قانون تأسیس بورس اوراق بهادار مصوب 1345 ، سهام با نام شرکتهای سهامی عام را جزء اوراق بهادار قابل داد و ستد در بورس آورده است .
با توجه به اهمیت ورقهی سهم و بالاخص سهم بی نام نمی توان به طور کلی مفهوم شکلی سهم را نادیده گرفت، بخصوص که راه مطمئن جهت توقیف سهام بی نام، اخذ ورقهی سهام از دارنده و سپردن آن به حافظ است چرا که کسی که ورقهی سهم در دست اوست مالک آن شناخته می شود و با استفاده از این ورقه میتوان حقوق وابسته به سهام را در شرکت اعمال نماید.
مفهوم شکلی سهم ممکن است به صورت ورقهی سهم یا گواهی نامهی موقت سهم ظاهر گردد که گواهی نامهی موقت سهم در بدو تشکیل شرکت صادر می گردد. مطابق مفاد مادهی 27 لایحه قانونی اصلاح قسمتی از قانون تجارت، تا زمانی که اوراق سهام صادر نشده است، شرکت باید به صاحبان سهام، گواهی نامهی موقت سهم بدهد که معرف تعداد و نوع سهام و مبلغ پرداخت نشده آن می باشد، این گواهی نامه در حکم سهم است.

مطلب مرتبط :   منابع پایان نامه درمورد رضایتمندی از زندگی

گفتاردوم: مفهوم سهم الشرکه
در قانون تجارت سهم الشرکه تعریف نشده است، بنابراین در این خصوص باید به نظر حقوقدانان رجوع نمود. یکی از حقوقدانان سهم الشرکه را چنین تعریف کرده است: « سهمی که هر شریک از سرمایه دارد و به موجب آن در شرکت با مسئولیت محدود شریک است، سهم الشرکه نامیده می شود» ( عبادی، 1375، 148).
برخی چنین بیان می کنند:« آوردهی نقدی یا غیر نقدی هر شریک را در شرکتهای با مسئولیت محدود سهم الشرکه می نامند، در واقع سهمی که هر شریک در سرمایهی شرکت دارد، سهم الشرکه نامیده می شود» ( راشدی اشرفی، 1387، 55).
همانطور که ملاحظه می شود سهم الشرکه از نظر این عده از حقوق دانان به آورده شریک به شرکت و یا به سهمی که هر شریک از سرمایه شرکت دارد تعبیر شده است ولی باید توجه داشت که پس از تشکیل و ظهور شخصیت حقوقی شرکت، مالکیت سرمایهی شرکت متعلق به شرکت است و شرکا نسبت به سرمایهی آن حق عینی مالکیت ندارند، در واقع با تشکیل شرکت تجاری و بروز شخصیت حقوقی آن، کل آورده شرکا در مالکیت شرکت قرار می گیرد و از آن پس بعنوان سرمایه و اموال شرکت تلقی می شود و بدیهی است شرکا حق عینی مالکیت خود نسبت به آورده خویش را از دست می دهند و تنها شرکت است که نسبت به این اموال حق عینی مالکیت دارد.
عده ای دیگر از حقوق دانان از منظر دیگر سهم الشرکه را تعریف نموده اند و معتقدند، سهم الشرکه حقی است که در ازای آوردن حصه به شرکتهای اشخاص به شریک تعلق گرفته است، به تعبیر دیگر در ازای آورده به شرکت، شریک دارای حقی می شود که در شرکتهای اشخاص سهم الشرکه و در شرکتهای سهامی، سهم گفته می شود ( اسکینی، 1384، 106).
یکی از حقوقدانان سهم الشرکه را به سهمیه تعبیر کرده که بیانگر« حصهی هر یک از شرکا از کل سرمایه است بدون آن که اوراق سهامی در برابر آن صادر شده باشد»( کاتبی، 1375، 60). بعضی دیگر مجموع حقوق شریک در شرکتهای تجاری را سهم الشرکه دانسته اند( کاویانی، 1386، 247).
از مجموع این نظریات نتیجه گرفته می شود که سهم الشرکه در بیان حقوقدانان در دو مفهوم به کار رفته است:
1-سهم الشرکه به معنای آورده شریک به شرکت که پس از بروز شخصیت حقوقی شرکت، حق عینی شریک، نسبت به آورده از بین می رود و از آن پس شرکت، مالک آن است و نسبت به آن حق عینی دارد.
2- سهم الشرکه به معنای حقوق و مزایای شریک که در قبال آورده وی به شرکت به شریک تعلق می گیرد، بنابراین به نظر ما سهم و سهم الشرکه با اینکه از نظر لفظی متفاوت هستند ولی از نظر ماهیت و آثار و امتیازات یکسانند، شریک در ازای آوردن حصه به شرکت دارای حقوق و مزایا و تعهداتی می شود که در شرکتهای سهامی سهم و در شرکتهای غیر سهامی سهم الشرکه گفته می شود، با این تفاوت که سهم گرایش به استقلال دارد و در بازار بورس سهام به عنوان مال تجاری

مطلب مرتبط :   دانلود پایان نامه درمورد معادلات همزمان

دیدگاهتان را بنویسید

بستن منو