مقاله درباره قدرت برتر منطقه ای

مقاله درباره قدرت برتر منطقه ای

دانلود پایان نامه

 

واقعیت این است که فشارهای آمریکا به ایران در زمینه پرونده هسته‌ای، چه از خلال آژانس و چه خارج از آن، صرفاً از نگرانی واشنگتن از دستیابی ایران به بمب اتمی ناشی نمی‌شود. گرچه تردیدی نیست که آمریکاییها و متحدانشان واقعاً از اینکه ایران فرضاً به سلاح هسته‌ای دست یابد بیم دارند و دلایل بسیار روشنی هم برای این نگرانی وجود دارد، ولی آیا اگر جمهوری اسلامی ایران مطابق با اظهارات ریاست محترم جمهوری اش به آنها تضمینی در خصوص انجام ندادن فعالیتهای نظامی اتمی بدهد، می توان به پایان مناقشه و بسته شدن پرونده هسته‌ای ایران در آژانس امید بست؟ پاسخ این پرسش بی تردید منفی است، زیرا مسئله هسته‌ای ایران در حقیقت بخشی از یک مسئله بزرگتر است، این مسئله بزرگ را با دو گزاره می توان توصیف کرد : ایران امروز مانعی در راه نظم آمریکایی نوظهور جهان مابعد جنگ سرد است و دیگر آنکه قدرت ایران بی وقفه در حال افزایش است. (پیشین، ص 70)
نتیجه حاصل از این دو گزاره، این خواهد بود که ایران با گذشت زمان به مانعی بزرگتر و باز هم بزرگتر در راه ایجاد جهان مطلوب آمریکایی مبدل خواهد شد. (پیشین)
در کنکاشی دقیق تر در متون متعلق به استراتژیستهای ایالات متحده، کاملاً مشهود است که برای هموار کردن مسیر ارابه تفوق بین‌المللی آمریکا، به عنوان امپراتوری جهان، واشنگتن می‌بایست تمام ملتهایی را که ظرفیت رهبری منطقه‌ای و جهانی در سابقه تاریخی خود- به عنوان توان ذاتی استراتژیک- دارند، از قدرت هماوردی با ایالات متحده محروم کند. کشورهایی که در سابقه تاریخی و فرهنگ و هویت ملی خود از ظرفیت رهبری منطقه‌ای و بلکه جهانی بر خوردارند، شامل کشورهایی می‌شوند که موقعیت ژئوپلیتیک نیز دارند. (پیشین)
موضع گیریهای آمریکا بر ضد ایران صاحب انرژی هسته‌ای، ناشی از چندین برداشت مشخص آمریکایی است، از منظر آمریکا، ایران به خاطر وسعت، جمعیت، هوشمندی و موقعیت ژئوپلیتیک، به طور بالقوه زیرساختهای قدرت برتر منطقه ای را دارد. لذا قدرت این کشور در صورت برخورداری از دانش هسته‌ای در منطقه تثبیت خواهد شد. از سوی دیگر، هر چند ایران در واقع حق برخورداری از دانش هسته‌ای را دارد، ولی صلاحیت دستیابی به چرخه تولید بومی سوخت را ندارد. (پیشین، ص 71)
مورد دیگر که فشارهای آمریکا بر ایران را توضیح می دهد، وضعیت اسرائیل در منطقه است. این کشور به عنوان متحد استراتژیک آمریکا، نقطه اتکا و پایه ثبات در منطقه شناخته می‌شود و هرگونه به چالش کشیدن قدرت این کشور، نظم و آرامش نسبی کنونی را به مخاطره خواهد انداخت. (پیشین)
همکاری روسیه با ایران ظرف سالیان طولانی مورد انتقاد شدید ایالات متحده آمریکا و اسرائیل بوده است. ایالات متحده و اسرائیل از اواسط سال 1994 به پیاده کردن جنگ اطلاعاتی و روانی گسترده به منظور بی‌اعتبار کردن همکاری روسیه و ایران پرداختند.
پس از امضای قرارداد تکمیل ساخت بلوک اول نیروگاه بوشهر در تهران، فشار بر روسیه تشدید شد. نمایندگان اکثریت جمهوریخواه کنگره آمریکا تهدید کردند در صورتی که مسکو از همکاری اتمی با تهران صرفنظر نکند، کمک به روسیه در چارچوب برنامه ”کاهش مشترک خطر“ را کاهش خواهند داد. دولت ایالات متحده در مورد خطر فروش فن‌آوریهای اتمی به ایران موضع مشابه با کنگره داشت لکن ”سیاست با انعطاف توأم با کمک به روسیه“ را پیاده می‌کرد. نمایندگان دولت از یک طرف اعلام می‌کردند که ایالات متحده نباید کمک به روسیه را کاهش دهد زیرا مبالغ اختصاص داده شده خرج نابودی زرادخانه اتمی شوروی می‌شود و از طرف دیگر دولت بیل کلینتون سیاست مشورت برای اقناع رهبری روسیه به دست برداشتن از همکاری اتمی با ایران را تقویت می‌کرد. بهر شکل ”موضوع ایرانی“ به یکی از موارد اصلی مورد بررسی در ملاقاتهای مقامات روسی و آمریکایی در سطوح مختلف تبدیل گشت. (خلوپکوف، آنتون، 2001)
در ایام مذاکرات روسیه و ایران، نمایندگان ایالات متحده در سطوح رسمی و غیررسمی از این موضوع ابراز نگرانی می‌کردند که تجهیزات اتمی روسیه به کشوری صادر می‌شود که بنظر آنها بطور مخفیانه مشغول ساخت سلاح اتمی است و تنها هدف از توسعه انرژی اتمی ایران بدست آوردن فن‌آوریهای لازم برای ساخت اینگونه تسلیحات است. در این رابطه بالاخص به ادعای وجود برنامه نظامی اتمی ایران و ناتوانی مالی کشور و همچنین ناتوانی رهبری روسیه از تأمین کنترل همه جانبه مواد شکاف یابنده و کارشناسان ناقل اسرار تولید سلاح اتمی توجه می‌شد.
جیمز ولسی مدیر سازمان سیا در تاریخ 26 سپتامبر 1994 در آستانه دیدار سران روسیه و ایالات متحده در واشنگتن اعلام داشت: ”ما به دقت مساعی ایران در جهت بدست‌آوردن فن‌آوریهای اتمی و موشکی از غرب برای ساخت سلاح اتمی خود را برغم عضویت در پیمان عدم اشاعه تسلیحات اتمی پیگیری می‌کنیم. ما معتقدیم که ساخت چنین سلاحی 8 تا 10 سال وقت خواهد برد و کمک خارجی برای رعایت این مدت زمان اهمیت تعیین کننده خواهد داشت. مساعی ایران بالاخص در جهت دسترسی غیرقانونی به مواد و فن‌آوریهای اتمی از منابع روسیه شدید بود. ایران همچنین سعی دارد برای تسریع شدید برنامه عملیات خود نمونه‌های آماده سلاح اتمی را بدست آورد“.(پیشین)
گزارشات واهی و غیرمستند مربوط به خرید کلاهک‌های اتمی از جمهوریهای شوروی سابق توسط ایران در طول دهه 1990 به کرات در روزنامه‌ها درج شد. برغم اینکه هیچ تأئید واقعی و مستندی از این شایعات موجود نبود ولی آنها باعث بروز جوّ نامساعد برای همکاری روسیه و ایران شدند.
ایالات متحده در چارچوب سیاست معطوف به منزوی ساختن ایران سعی داشت نه تنها از توسعه همکاری اتمی مسکو و تهران بلکه از صادرات تسلیحات متعارف به ایران جلوگیری کند. بیل کلینتون توانست در جریان دیدار یلتسین از واشنگتن در آخر سپتامبر 1994 موافقت وی برای پذیرفتن تعهد ”عدم امضای قراردادهای جدید فروش تسلیحات به ایران“ را کسب کند. (پیشین)
بسیاری از کارشناسان روس در آن روزها بر این باور بودند که همکاری اتمی دو کشور نیز دچار سرنوشت مشابهی خواهد شد. این مسئله در جریان ملاقات وارن کریستوفر وزیر امور خارجه ایالات متحده با آندری کوزیروف همتای روس وی در اواخر مارس 1995 در ژنو بررسی شد لکن طرفین به تفاهم نرسیدند. علاوه بر مسئله ایران، توسعه ناتو و اوضاع چچن مسائل دیگری بودند که به اندازه ایران، روابط دو کشور را متشنج می‌ساختند. بر این مبنا در چارچوب روابط روسیه و آمریکا مسائل مشکل زای متعددی علاوه بر ایران انباشته شده بود که حل و فصل جداگانه هر یک از این مسائل را دشوار می نمود.
وارن کریستوفر یک هفته پس از ملاقات با کوزیروف در جریان سخنرانی ”برنامه‌ای“ در مورد روابط با روسیه در دانشگاه ایندیانا که بطور مستقیم در ساختمان وزارت امور خارجه ایالات متحده پخش می‌شد اعلام داشت: ”روسیه همسایه ایران است اگر ایران با استفاده از دانش و تجهیزات روسی سلاح اتمی بسازد روسیه روزی که همکاری با این کشور تروریستی را آغاز کرده نفرین می‌کند. این بسیار خطرناک است نباید اجازه این را داد“. کریستوفر خودداری روسیه از همکاری اتمی با ایران و سطح شرکت آن در ملاقاتهای گروه هفت(جی 7) را با هم مرتبط کرده و اعلام نمود ”روسیه باید این موضوع را در نظر بگیرد که هیچ کدام از کشورهای پیشرفته صنعتی با ایران در موضوع اتمی همکاری نمی‌کند“.(پیشین)
ویلیام پری وزیر دفاع ایالات متحده در دیدار از مسکو در اواخر آوریل 1995 در تلاش برای توضیح موضع طرف آمریکایی در ملاقات با ویکتور چرنومردین نخست وزیر و پاول گراچف وزیر دفاع روسیه مسئله همکاری روسیه و ایران در زمینه انرژی اتمی را مطرح کرد.
اواسط سال 1995 اطلاعاتی در این مورد بدست آمد که نظامیان اسرائیلی راه قهرآمیز جلوگیری از تکمیل ساختمان نیروگاه اتمی را منتفی نمی‌دانند و نیز امکان وارد کردن ضربات موشکی و بمباران نیروگاه بوشهر بررسی می‌شود. همان زمان ایران برای اولین بار در مورد صادرات سیستم‌های ضدهوایی ”اس 300“ برای ایجاد سیستم ضدهوایی نیروگاه اتمی بوشهر به روسیه مراجعه کرد.
اوضاع روابط روسیه و آمریکا بالاخص پس از معلوم شدن محتوای پروتکل مذاکرات میخایلوف و امراللهی در ماههای مارس و آوریل 1995 رو به وخامت گرائید. موضوع همکاری در زمینه سانتریفیوژ بالقوه قادر به تولید اورانیوم غنی دارای کیفیت تسلیحاتی در پروتکل مذکور ، باعث شد موضع روسیه و وزارت انرژی اتمی آن که تا آن زمان از نقطه نظر همکاری با ایران بی‌عیب بود، در حد ملموسی آسیب پذیر شود.
ویشنفسکی رئیس نظارت فدرال امنیت اتمی و تشعشعی روسیه علیه صادرات فن‌آوریهای اتمی به ایران و نیز نمایندگان کمیسیون بین نهادی امنیت اکولوژیک شورای امنیت روسیه مانند منشیکوف و یابلوکوف علیه همکاری اتمی با ایران و همینطور کارشناسان دولتی روس تحلیل کننده اوضاع ایران و تائید کننده ساخت نیروگاه بوشهر، بشدت علیه صدور سانتریفیوژهای گازی اظهار نظر ‌کردند. نهایتا دولت روسیه تصمیم بلا قید و شرطی در مورد ختم مسئله سانتریفیوژ و عدم مذاکره با طرف ایرانی در این مورد اتخاذ کرد. این تصمیم به وزارت امور خارجه ایالات متحده اطلاع داده شد. (پیشین)
بررسی مسئله ساخت نیروگاه اتمی بوشهر تا ملاقات رؤسای جمهور روسیه و ایالات متحده در ماه می 1995 به تعویق انداخته شد. طبق برنامه می‌بایست بخش ملموس مذاکرات سران به بررسی همکاری اتمی روسیه و ایران اختصاص داده می شد.
قبل از ملاقات رؤسای جمهور، مواضع روسیه و ایالات متحده در مورد ”مسئله ایرانی“ بطور کامل متضاد بود. در گزارش سرویس اطلاعات خارجی که قبل از آغاز کنفرانس بررسی عملکرد و تمدید پیمان عدم اشاعه تسلیحات اتمی در آوریل 1995 منتشر شد گفته شده بود: ”تاکنون در ایران شواهد قانع کننده وجود برنامه اتمی نظامی هماهنگ و یکپارچه کشف نشده است. موقعیت کنونی توان صنعتی جمهوری اسلامی ایران بگونه ای است که بدون کمک از خارج قادر نیست مواد اتمی تسلیحاتی را تولید کند“.
برخلاف اظهارات مکرر نمایندگان روسیه درباره اینکه همکاری با ایران در زمینه انرژی اتمی به معنی اجرای تعهدات کشور مطابق با ماده چهارم پیمان عدم اشاعه تسلیحات اتمی است، موضع مسکو انعطاف پذیرتر بوده و روسیه آماده بود در این مورد به امتیازات جدی به ایالات متحده تن دهد. طرف روس در چارچوب آماده کردن مقدمات اجلاس سران اعلام داشت: آماده است به سازش با ایالات متحده تن داده و از برخی بندهای درج شده در موافقتنامه سال 1992 با ایران و پروتکل مذاکرات ژانویه 1995 دست بردارد. (پیشین)
مدودف دبیر مطبوعاتی رئیس جمهور روسیه نیز در آستانه اجلاس سران به ضرورت جستجوی راه حل قابل قبول برای طرفین اشاره کرده و اعلام داشت: ”برای برطرف کردن تردیدهای طرف آمریکایی در این مورد (ساخت نیروگاه اتمی در ایران) باید راه سازش جستجو شود“. مدودف ابراز امیدواری کرد که راه این سازش در ملاقات شخصی سران روسیه و ایالات متحده پیدا شود.
همزمان نمایندگان وزارت انرژی اتمی روسیه از امکان خودداری آن کشور از تعلیم کارشناسان ایرانی در دانشگاهها و انستیتوهای علمی پژوهشی روسیه، به استثنای تعلیم کارکنان نیروگاه سخن راندند. نماینده وزارت انرژی اتمی روسیه همچنین اعلام داشت: در نظر است اقدامات مربوط به کنترل ساخت نیروگاه اتمی از طرف جامعه جهانی تقویت و ”حداکثر سرگشادگی“ برای بازرسان تأمین شود. همزمان امکان تقویت سیستم محاسبه و کنترل مواد اتمی مورد استفاده در نیروگاه بوشهر نیز بررسی می‌شد. (پیشین)

مطلب مرتبط :   دانلود پایان نامه درباره برنامه هسته ای ایران

بستن منو