دانلود پایان نامه درمورد قانون اساسی جدید

دانلود پایان نامه درمورد قانون اساسی جدید

دانلود پایان نامه

در چنین شرایطی جریان دیگری در جهان اسلام شکل گرفت که به جای بازگشت به سلف و گذشتگان، و یا نگاه به غرب برای تجدد و رشد جامعه اسلامی، اصول و مبانی اساسی اسلام را مد نظر قرار داد. به این معنا که آنچه راه برون رفت از انحطاط و عقب ماندگی است، بازگشت است، اما نه بازگشت به عملکرد گذشتگان و قرائت صحابه یا تابعین و تابعین از دین، بلکه بازگشت به اصول و مبانی اسلام و استفاده از عنصر عقل و اجتهاد. به همین سبب است که حسن البناء بنیانگذار حرکت اخوان المسلمین مصر می‌گوید: «اسد آبادی فقط یک فریاد هشدار برای مشکلات است و شیخ محمد عبده فقط یک معلم و فیلسوف و رشید رضا فقط یک تاریخ نویس و وقایع نگار است»  

می توان گفت، مهمترین تأثیر را بر بیداری اسلامی معاصر این گروه به عهده داشته است. افرادی همانند ابوالاعلی مودودی با نظریه جاهلیت و تشکیل حکومت اسلامی زمینه‌های این قرائت را فراهم کردند. سید قطب بی آن که همانند سلفیون، سایر مسلمانان را تکفیر کند، با تأثیر از سید ابوالاعلی مودودی در نظریه جاهلیت، جامعه غرب را جامعه جاهلی معرفی کرد. به گفته سید قطب جامعه توسعه یافته جامعه‌ای نیست که در نقطه اوج تولید مادی است، بلکه جامعه توسعه یافته جامعه‌ای است که از نظر اخلاقی در اوج باشد. جامعه‌ای که از نظر علم و فناوری در اوج است، اما در اخلاقیات در حضیض ذلت قرار دارد، عقب مانده است، در حالی که جامعه‌ای که اخلاقی است ولی از نظر علم و تولید مادی رشدی ندارد، پیشرفته است.
در این فضا مودودی، با ترسیم مشکلات بنیادین تمدن غربی و مدرنیزم، به چارجویی برای جامعه اسلامی می‌پردازد و نظام اسلامی را ترسیم می‌کند که پاسخ گوی تمامی نیازهای انسانها است.
ویژگی‌های اصول گرایی اسلامی جدای از آنچه ذکر شد، اعتقاد به ظرفیت اسلام برای ارایه برنامه برای تمامی ابعاد زندگی انسان است، که بخشی از آن نیز زندگی سیاسی و اجتماعی است. اعتقاد به قدرت تفوق ناپذیر اسلام در حل مسایل سیاسی اجتماعی در واقع کانون محوری اندیشه اصول گرایی اسلامی است. و این نکته‌ای است که در سابقه بیداری اسلامی مشاهده نمی‏شود.
ویژگی دیگر اصول گرایی اسلامی، ورود عنصر اجتهاد، عقلانیت مبتنی به وحی ـ نه عقلانیت ابزاری غربی ـ است. اخذ اصول از منابع اسلامی و سپس اجتهاد در این اصول بر مبنای معیارهای اسلامی از این گرایش نشأت می‏گیرد.
همچنین اصول گرایی اسلامی بر خلاف مراحل گذشته، در روش نیز متحول شد. روش مبارزه، محصول این نگاه فکری است که در اندیشه اخوان المسلمین مصر به ویژه در دوره سید قطب به اوج خود می‌رسد.
از سوی دیگر ویژگی دیگر این اندیشه، اعتقاد به تشکیل حکومت اسلامی است. چه این که تنها در این صورت است که امکان حضور دین در تمامی لایه‌های زندگی فردی و اجتماعی انسان ممکن می‌شود. گرایش اصلاح در نگاه اصول گرایی اسلامی از این نظر چندان ارزش ندارد که همواره دولتها گرایش به محافظه کاری و حفظ وضعیت موجود دارند و از طرف دیگر گاه آنچنان زیرساختهای حکومتی با آموزه‌های اسلامی در تعارض است که بدون تغییر آنها نمی توان نظام ارزشی جدیدی را برجامعه حاکم کرد.
در این میان بی شک امام خمینی نقش بی بدیلی در شکل گیری موج چهارم بیداری اسلامی ایفا کردند. در نگاه امام نیز غرب ستیزی، عنصر اجتهاد، حضور دین در تمامی عرصه‌های زندگی فردی و اجتماعی، قدرت دین در تشکیل حکومت و نظریه ولایت فقیه که همان استمرار حکومت نبوی است، و روش مرحوم امام ره که همان روش مبارزه است، نقشی کلیدی در ترسیم حدود و ثغور بیداری اسلامی بازی کرد.
نگاه کلان محور امام در مورد امت اسلامی و تلاش برای صدور انقلاب به سایر کشورهای اسلامی و همچنین توصیه‌های ایشان برای وحدت و یکپارچگی جهان اسلام، از ویژگی‌های اصول گرایی اسلامی ایشان است.
غرب ستیزی، استعمار ستیزی، مبارزه با استیلای تمدن و فرهنگ غربی نیز از ویژگی‌های این نظریه شمرده می‌شود که تمامی این محورها در جای جای سخنان و فرمایشات ایشان به چشم می‌خورد.
نکته دیگری که در مورد نقش حضرت امام در بیداری اسلامی نباید فراموش شود. این واقعیت است که امام خمینی تنها مصلحی در جهان اسلام است که جدای از نظریه، توانست در مقام عمل نیز موفق باشد. هیچ یک از اندیشمندان گذشته نتوانستند بر مبنای اندیشه خود، حکومتی تشکیل دهند، اما حضرت امام، که بیش از 50 سال در حوزه نظریه پردازی و مبارزه تلاش کرده بودند، توانستند، آرمان بزرگ نهضت بیداری اسلامی را که همان تشکیل حکومت اسلامی بود را جامه عمل بپوشانند.
2.2. جریان سکولار
جریان‌های سکولار قرائتی سکولار و دموکراسی خواهانه از تحولات جهان اسلام ارایه کردند. در این نگاه، بیداری اسلامی، «بهار عربی» نام گرفت.
بر اساس این خوانش، تحولات جهان اسلام شباهت بی مانندی به تحولات کشورهای وابسته به بلوک شرق در اواخر قرن گذشته داشت. به عبارت دیگر، همان گونه که در سال 1989 کشورهای تحت نفوذ کمونیسم، برای دموکراسی خواهی علیه نظام‌های موجود قیام کردند، و به سوی نظام دموکراسی از نوع غربی پیش رفتند، کشورهای اسلامی نیز چنین حرکتی را از سال 2011 شروع کردند که به سرنگونی دولت‌های خود کامه انجامید، اما در این که چرا کشورهایی از قبیل لیبی، مصر، تونس و… هنوز نتوانسته‌اند در مسیر دولت سازی بر اساس الگوی غرب، اقدام کنند، هنوز پاسخ دقیقی ارایه نشده است.
هرچند سرمنشأ چنین اندیشه‌ای توسط نظریه پردازان غربی برای تصدیر انقلاب‌های منطقه ارایه گردید، اما، در میان جریان‌های سکولار و ناسیونالیستی در جهان عرب نیز هوادارانی یافت. در جمهوری اسلامی ایران نیز این نظریه به عنوان رقیب بیداری اسلامی، توسط برخی مطرح گردید.
البته نباید فراموش کرد که جریان‌های سکولار در انقلاب‌ها و تمردهای مردمی نقش فعالی داشته اند. به عنوان نمونه احزاب لائیک و سکولار تونس مانند حزب «الشعب» در تحولات تونس نقش ایفا کردند و حتی پس از آن که حزب اسلام گرای «النهضه» در این کشور به پیروزی رسید، این حزب کوشید با احزاب سکولار موجود در مجلس، تعامل کند. قدرت این جریان‌ها در کشوری مانند تونس هنگامی مشخص می‌شود که به اعتراضات و واکنش‌های موجود مردمی و مجلسی در این کشور پس از ترور «البراهمی» رییس حزب الشعب توجه شود که در پی آن 60 تن ازنمایندگان مجلس نیز استعفا دادند و به متحصنین معترض به ترور البراهمی پیوستند. حتی در جریان تدوین قانون اساسی جدید تونس، احزاب چپ، سکولار و لاییک کوشیدند که شرع مقدس اسلام حضور پررنگی نداشته باشد.
در کشور مصر نیز هرچند گروه‏ها و جریان‏های سکولار و لیبرال از ابتدای انقلاب در صفوف اسلام‏گرایان حضور داشتند، اما در اعتراضاتی که منجر به سقوط دولت مرسی شد، بیش از پیش قدرت خود را به نمایش گذاشتند. بخش عمده‏ای از معترضان مرسی به جز اسلام گرایان، جریان‏های سکولار بودند که به قانون اساسی مورد نظر اخوان المسلمین اعتراض داشتند و همچنین ازنفوذ و سیطره گروه‏های اسلامی و سلفی نگران بودند. این گروه‌ها که در قالب جبهه نجات ملی شکل گرفتند، نقش مؤثری در زمینه‌سازی کودتای ارتش در مصر ایفا کردند. این جبهه شامل 35 حزب و گروه که طیفی از احزاب لیبرال و سکولار تا احزاب چپ و ناسیونالیست است، می‌باشد. احزابی مانند «الدستور» به رهبری «البرادعی»، حزب «المؤتمر المصری» به رهبری «عمرو موسی»، حزب «مصر الحریه» به رهبری «عمرو حمزاوی» و احزاب چپی مانند «التحالف الشعبی الاشتراکی»، «الاشتراکیون»، «الجمعیه الوطنیه» و… در میان این ائتلاف دیده می‌شوند.
این گروه‌ها مشخصا به دنبال همان دموکراسی غربی، که شامل آزادی‌های مدنی، راندن دین به حوزه خصوصی، قرائت غیر دینی از حکومت و… هستند.
با توجه به آنچه گفته شد، هرگز نمی‏توان نقش و حضور گروه‏ها و جریان‌های سکولار را در تحولات جهان اسلام نادیده گرفت.
2.3. جریان سلفی
همان گونه که گفته شد، جریان سلفی با توجه به برخی شباهت‏ها، می‌کوشد فرایند بیداری اسلامی را به نفع خود مصادره کند و متأسفانه به سبب وجود احساسات پرشور دینی در میان توده‌های مسلمان در این حوزه موفقیت‌هایی را نیز به دست آورده است. جریان سلفی بر خلاف جریان‌های دیگر چون از یک سو دارای حمایت‌های مالی از سوی کشورهای مختلفی مانند عربستان و قطر است، و از سوی دیگر به سبب همسویی با برخی از سیاست‌های غرب، در متن تحولات بیداری اسلامی قرار دارد. جدای از کشورهایی که در آنها پدیده بیداری اسلامی به فعلیت رسیده است، مانند تونس، مصر، لیبی، و یمن، دیگر کشورهای اسلامی نیز از تأثیرات منفی جریان سلفی در امان نمانده‌اند که در رأس آنها می‌توان به لبنان و سوریه اشاره کرد.
در این میان هرچند ریشه اندیشه‌های سلفی در این مناطق از گذشته وجود داشته است، اما تحولات کشورهای دستخوش انقلاب تأثیر انکار ناپذیری در گسترش و تغییر روش این گرایش‌ها به وجود آورده‏اند.

مطلب مرتبط :   منابع تحقیق درمورد ویژگی ها

Close Menu