دانلود پایان نامه با موضوع شورای همکاری خلیج فارس

دانلود پایان نامه با موضوع شورای همکاری خلیج فارس

دانلود پایان نامه

 

این اصطلاح اشاره به تشدید و تعمیق روندهای همکاری سیاسی و یا اقتصادی در میان دولت ها یا دیگر بازیگران مناطق جغرافیایی خاص دارد، البته بیش از همه در چارچوب جریان های تجاری از آن سخن به میان می آید. دست کم در آغاز دهه ی 1980 اقتصاد جهان هرچه بیش تر حالتی سه قطبی پیدا کرده به گونه ای که بیش از 85 درصد تجارت جهان در سه منطقه تمرکز یافته است: شرق آسیا، اروپای غربی و امریکای شمالی. در عین حال این مناطق همان هایی هستند که تلاش هایی برای ایجاد گونه ای همگرایی منطقه ای در آن ها صورت گرفته است. تعمیق و گسترش همگرایی اقتصادی اروپا، افزایش وابستگی متقابل میان کشورهای امریکای شمالی (ایلات متحده، کانادا، مکزیک) و نیز تبدیل اتحادیه ی کشورهای جنوب شرقی آسیا (آسه آن) به اتحادیه ای اقتصاد نگرتر از دهه ی 1980 به این سو، نمونه هایی از همین روند است. در مقابل، سایر مناطق پی در پی سهم خودشان را در بازار جهانی از دست می دهند به گونه ای که تقریباً یک دهم حجم تجارت جهان متعلق به آنهاست. (علیرضا طیب، 1390: 25)
اساساً منطقه یک مفهوم مکانی است. منطقه بر اساس آمیزه ای از مجاورت جغرافیایی، تراکم تعاملات، وجود چارچوب های نهادی مشترک، و هویت های فرهنگی مشترک تعریف می شود. از لحاظ تجربی می توان با تکیه بر داده های مربوط به تعاملات دو جانبه مانند جریان های تجاری، شباهت ویژگی های بازیگران، و ارزش ها و تجربیات مشترک، مناطق را تشخیص داد. ولی باید در خاطر داشت که مناطق واحدهایی پویا هستند. آن ها بیش تر ساخته هایی فرهنگی، اقتصادی و سیاسی هستند که تعیّن مکانی دارند و سرشت و کارویژه های شان درگذر زمان دگرگون می شود و کم تر می توان آن ها را آجرهای سنجش پذیر سازنده ی نظم بین الملل به شمار آورد.
اصطلاح «منطقه گرایی» جنبه های پویای همکاری منطقه ای را که به صورت رشد تعاملات اجتماعی و اقتصادی و تقویت هویت و آگاهی منطقه ای تعریف می شود به خوبی بازگو می کند. منطقه گرایی نتیجه ی افزایش جریان کالاها، مردم و اندیشه ها در داخل واحدی مکانی است که به همین دلیل بر یکپارچگی و انسجامش افزوده می شود. منطقه گرایی می تواند «از پایین»(یعنی بر اساس تصمیمات شرکت ها برای سرمایه گذاری و تصمیمات افراد برای جابه جا شدن در داخل یک منطقه) پا بگیرد یا «از بالا»(یعنی حاصل تلاش های سیاسی دولت ها برای ایجاد واحدهای منطقه ای منسجم و تنظیم سیاست های مشترکی برای آنهاباشد).
در عمل، تمامی آنان که امروزه درباره ی منطقه گرایی قلم می زنند معتقد به رشد بارز این پدیده در قریب به تمامی بخش های جهان هستند. این روند که گاه از آن تحت عنوان «موج دوم» منطقه گرایی یاد می شود (موج نخست در دهه ی1960 پا گرفت) بر اساس عوامل متعدد و غالباً ناهمگونی تبیین می گردد. افول ادعایی چیرگی مادی ایالات متحده، پایان یافتن جنگ سرد، سربرآوردن منطقه ی آسیا-اقیانوس آرام، و تغییر سمت گیری راهبردهای توسعه در جهان سوم در جهت گسترش صادرات، همگی نظام بین الملل نامتمرکزتری پدید آورده اند. این نیز به نوبه ی خود استقلال عمل مناطق و بازیگران مسلط آن ها را تقویت کرده است. استدلال های جا افتاده ای که درباره ی خیزش منطقه گرایی ارائه می شود حداقل به برقراری موافقت نامه ی تجارت آزاد امریکای شمالی (نفتا)، تعمیق همگرایی در اتحادیه ی اروپا، و رشد وابستگی متقابل اقتصادی در شرق‌ آسیا اشاره دارد. در عین حال ممکن است همکاری منطقه ای به منزله ی عامل تعدیل کننده ی جهانی شدن نابرابر اقتصاد جهان ترویج شود. سرانجام چه بسا منطقه گرایی واکنشی در برابر دولت های مسلطی باشد که می کوشند با اعطای امتیازات ویژه به بازیگران محلی، آن ها را سیاهی لشکرخودسازند.
بحث اصلی درباره ی منطقه گرایی این است که آیا به اقتصاد جهانی و نظم جهانی قطبی شده تر یا همکارانه تری راه می برد. گرچه افزایش شمار موافقت نامه های تجارت ترجیجی موجب بالاگرفتن نگرانی های موجود از بابت پیامدهای آن ها برای نظام چند جانبه ی تجاری شده است ولی بیش تر ناظران این دو نظام را ضد هم نمی دانند. رابطه ی میان منطقه گرایی و یک نظام چند جانبه رابطه پیچیده ای است که با افزایش شمار و دامنه ی ابتکارات منطقه ای پیچیده تر می شود. شاید مبرم ترین مسئله ای که امروزه فراروی سیاست گذاران تجاری قرار دارد همین تضمین رشد همزمان منطقه گرایی و چند جانبه گرایی (منطقه گرایی باز)- به جای رشد جداگانه ی آن ها (منطقه گرایی بسته)-باشد.
ترتیبات همگرای منطقه ای اگر به خوبی ساختار یافته باشد به سه دلیل می تواند برای تقویت اقتصاد آزاد جهانی سودمند باشد. نخست، ترتیبات منطقه ای می تواند گاهی وابستگی متقابل میان شرکای تجاری را تقویت کند و بر میزان پذیرش مقررات بین المللی توسط حکومت های ملی و گروه های نفوذ بیفزاید. دوم، ترتیبات منطقه ای به طور کلی با چالش هایی روبه رو هستند که شبیه چالش های فراروی نظام تجارت چند جانبه است. از همین رو، مشکلات و راه حل هایی که در جریان مذاکرات منطقه ای تجربه می شود برای غلبه بر دشواری های مشابهی که در روندهای چند جانبه پیش می آید سودمند خواهد بود. سرانجام، افزایش سازوکارهای همکاری بین مناطق می تواند سنگ بنایی برای تقویت چند جانبه گرایی شود. هرچه همکاری میان آسیا، اروپا و امریکای شمالی به مثابه سه قطب تجارت بزرگ اقتصاد جهان تقویت شود احتمال بیش تری وجود خواهد داشت که اقتصاد جهان به جای پاره پاره شدن میان چندین اتحاد تجاری منطقه ای، در سطح جهان یکپارچه می شود. بدین ترتیب منطقه گرایی و چند جانبه گرایی می توانند مقوّم وپشتیبان،یکدیگرباشند.
ــ اتحادیه ی اروپا؛ اتحادیه ی آفریقا، جامعه ی عرب؛ اتحادیه ی کشورهای جنوب شرقی آسیا؛ جهانی شدن(علیرضا طیب،1390: 12).
2-5-تاریخچه منطقه گرایی :
طی سال‌های گذشته بحث‌های زیادی درخصوص منطقه و روندهای منطقه‌گرایی در روابط بین‌الملل آغاز شده است . منطقه (Region) به فضای خاص جغرافیایی اطلاق می‌شود که از یک سلسله پدیده‌های مشابه و عوامل پیوند‌دهنده فرهنگی ، قومی ، مذهبی ، نژادی ، اقتصادی ، سیاسی ، امنیتی و اجتماعی برخوردار است . روند رشد و تکامل منطقه‌گرایی (Regionalism) در دهه‌های ۸۰ و ۹۰ موجب رشد ابعاد مختلف سیاسی ، اقتصادی و فرهنگی مناطق مختلف شد . در این بین پایان جنگ سرد و فروپاشی بلوک شرق به مثابه یکی از دلایل رشد منطقه‌گرایی ، باعث شد که سطح تحلیل به‌ویژه در عرصه مناسبات بین‌المللی ، از دولت- ملت به اتحادیه و بلوک‌های سیاسی ، اقتصادی و تجاری منطقه‌ای تغییر پیدا کند .   
ادبیات مربوط به سیستم های منطقه ای در دهه 1960 میلادی در رشته روابط بین الملل گسترش یافت . اما در دهه های بعد تا فروپاشی شوروی دردهه 1990 میلادی برای مدتی طولانی کم توجهی به این ادبیات صورت می گرفت .  پس ازفروپاشی نظام بین الملل دو قطبی بار دیگر توجهی خاص به مبحث سیستم های بین المللی و منطقه ای صورت گرفت . همان گونه که باری بوزان بیان داشته است علت این کم توجهی یا بی توجهی اولیه این بود که جنگ سرد موجب توجه زیاد به سطح نظام جهانی و بی توجهی به تنوعات در میان سیستم های گوناگون منطقه ای شده بود . البته یک دلیل این امر نیز ابهام های اساسی در این ادبیات بود . در هر حال با پایان جنگ سرد اقبال جدیدی نسبت به سیستم های منطقه ای صورت گرفت . در مجموع می توان به دو رویکرد یا نظریه عمده در مورد سیستم های منطقه ای اشاره کرد . رویکرد اول منطقه را به مثابه الگوهای روابط یا اندرکنش ها درون یک عرصه جغرافیایی خاص می داند که میزان خاص از  قاعده مندی و شدت را به نمایش می گذرد ، به حدی که دگرگونی در یک نقطه از سیستم بر نقاط دیگر نیز تاثیر می گذارد . رویکرد دوم با عنوان رویکرد سازنده گرائی منطقه را به عنوان یک کیان اجتماعی می داند که به سبب اینکه دولتها خود را به عنوان بازیگرانی که در یک عرصه مشترک با یکدیگر زندگی می کنند و دارای آینده مشترکی هستند تصور می نمایند معنا واهمیت می یاید . سیستم های منطقه ای فهم هائی از خود هستند که به طور دسته جمعی ایجاد شده اند .
تأسیس نظام های منطقه ای و گروه بندی کشورها با اهداف اقتصادی ، نظامی و سیاسی از سال 1945 یعنی بعد از جنگ جهانی دوم آغاز شده ، هر چند همکاری های اقتصادی ، به مراتب ساده تر و سهل الوصول تر از همکاری های سیاسی و نظامی است . امروزه جهان شاهد اتحادها و ائتلافهای فضایی – منطقه ای متعددی است که به دنبال تجربه های اروپایی (اتحادیه اروپا) شکل گرفته است . برای نمونه در مقیاسهای کلان ، به اتحادیه های آفریقا ، اقیانوس کبیر ، اقیانوس هند و کشورهای مشترک المنافع شوروی پیشین ، در مقیاس متوسط اتحادیه نفتا در آمریکای شمالی ، سارک در جنوب شرق آسیا و اتحادیه عرب و در مقیاس کوچک به شورای همکاری خلیج فارس و اتحادیه شرق آفریقا اشاره کرد (حافظ نیا ، 1383 : 63 – 64) .
در هزاره سوم ، آهنگ جهانی شدن سریعتر از گذشته در مسیر ادغام سیاسی ، فرهنگی و اقتصادی دنیا در حرکت است و دولتها برای تقویت قدرت چانه زنی سیاسی و رقابت پذیری اقتصادهای ملی خود ، در فرآیند جهانی شدن به گروه بندی های منطقه ای پناه آورده اند (امیدی ، 1388: 13).
از دهه 1980 ، تلاش های گوناگونی در گوشه و کنار جهان ، از جمله آمریکای شمالی ، آمریکای مرکزی و جنوبی، حوزه کارائیب ، آسیا و حتی در ممالک اسلامی در جهت همگرایی های منطقه ای به چشم  می خورد. سازمانهای تشکیل شده مانند اتحادیه اروپا (EU) ، بازار مشترک آمریکای جنوبی (MERCOSUR)،  سازمان همکاری  اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEK) و … جدا از موفقیتهای اقتصادی ، در پیشبرد اهداف سیاسی اعضاء و همکاریهای منطقه ای نیز  موثر بوده اند .
منطقه گرایی معادل کلمه لاتین رژیونالیسم است که از لغت region به معنای منطقه و پسوند ism که به معنای گرایش و اعتقاد ترکیب شده است . مراد از این اصطلاح در ادبیات روابط بین الملل ، تشکیلات و اجتماعاتی است که مرکب از حداقل سه واحد سیاسی باشد (کاظمی ، 1370 : 103 ) در ادبیات روابط بین الملل ، رژیونالیسم هنگامی کاربرد دارد که دولتهای واقع در یک منطقه جغرافیایی که دارای علایق مشترک هستند از طریق سازمانهای منطقه ای با یکدیگر همکاریهای نظامی ، سیاسی و اقتصادی داشته باشند  (علی بابایی ، 1372 : 132)
در ادبیات روابط بین الملل و جغرافیای سیاسی ، منطقه به عنوان پیوستگی متقابل تعدادی از کشورها اطلاق می شود که از جهت جغرافیایی و فرهنگ متجانس می باشند. به عبارت دیگر ، تعدادی از کشورها از طریق تأسیس یک نهاد منطقه ای و همکاری در حوزه های مختلف به ایجاد و گسترش هویت مشترک مبادرت  می نمایند  (امیدی ، 1388: 20) .
 2-5-1- منطقه گرایی معمولاً به سه صورت تجلی می یابد
الف : سیستم های اتحاد نظامی مانند ناتو و … .
ب : اتحادیه های اقتصادی مانند اتحادیه اروپا و … .
ج : گروه بندیهای سیاسی از قبیل اتحادیه عرب و …  . 
 از لحاظ تاریخی ، منطقه گرایی را می توان به دو نوع مشخص « سنتی » و « مدرن » تقسیم نمود . هر یک از این انواع ، دارای ویژگیهای خاص خود می باشند . یکی از مهمترین ویژگیها این است که در منطقه گرایی سنتی ، اصرار خاصی بر بعضی اهداف و عمدتاً ناشی از گزارشهای امنیتی بود (مانند پیمانهای ورشو ، ناتو ، سنتو و … که بیشتر با رویکردهای امنیتی و نظامی تشکیل شده بودند) ولی در منطقه گرایی مدرن ، اهداف و فرآیندها چند بعدی هستند مانند توطعه اقتصادی ، تجاری ، امنیتی ، زیست محیطی و اجتماعی (مانند اتحادیه اروپا ، آ.سه.آن ، مرکوسور ، نفتا و … ) . (آقابخشی ، 1364 ؛ 205) 
در ادبیات سیاسی ، منطقه گرایی با مفهوم همگرایی مترادف شده است . همگرایی به معنی ترکیب و ادغام اجزاء در یک کل یا یکسان سازی سیاستهای اقتصادی و سیاسی است . همگرایی هم در سطح یک کشور معنی می دهد و هم در یک منطقه بین تعدادی از کشورها . در داخل کشور ، به معنی ادغام بخش های مختلف کشور است و در منطقه به معنی ادغام سیاستهای تجاری ، اقتصادی و سیاسی کشورهای آن منطقه . همگرایی را می توان به صورت یک هدف یا روند در نظر گرفت . ولی در دنیای واقع ، همگرایی یک روند یا طیف است که حد پایین آن به مفهوم ادغام اقتصادی و حد بالای آن به مفهوم اتحاد سیاسی و در پیش گرفتن سیاست خارجی و امنیتی مشترک است  (امیدی ، 1388 ، 23 – 24) .

مطلب مرتبط :   خرید و دانلود پایان نامه مبارزه با قاچاق

بستن منو