دانلود پایان نامه ارشد درباره تاریخ معاصر ایران

دانلود پایان نامه ارشد درباره تاریخ معاصر ایران

دانلود پایان نامه

از غلامعلی خان بعید بود که با آن زلفهای زیبا چنین عمل زشتی بکند .  

ناطق استاد با لال مادرزاد چه فرقی دارد ؟
□ تکرار
از بس وعده دادند و به وعده وفا نکردند چندی پیش وزارتخانه‌ای وعده کرد که دفتر ثبت وعده‌ها باز کند تا هر مقامی که وعده‌ای می‌دهد درست به وعده‌ی خود وفا کند. ولی چند روزی که گذشت از وعده‌ای هم که این وزارتخانه‌ داده بود دیگر خبری نشد و خلاصه این وعده هم از آن وعده‌ها بود .
4ـ موضوعات
ابوالقاسم حالت به معنی واقعی کلمه یک طنز پرداز اجتماعی ـ اخلاقی محسوب می شود. با تکیه و تفکر بر روی ترکیب اجتماعی ـ اخلاقی می توان به راحتی محورهای طنز حالت را بررسی و تبیین کرد. در واقع این سخن به آن معناست که هر امری، هر اتفاق و رویدادی که مرتبط و در پیوند با زندگی اجتماعی اقشار مردم باشد موضوع طنز حالت قرارگرفته است.
اساسا فلسفه ی تولید و خلق این آثار از سوی حالت از همان ابتدا نگاشتن طنز اجتماعی بوده است. در واقع او این مقالات و داستان ها را تحت عنوان طنز اجتماعی در روزنامهی کیهان می نگاشته است . بنابراین توجه او به مسائل اجتماعی و فرهنگی امری است کاملا طبیعی و قابل انتظار.
حالت درست مانند شهروندی که هر روز و هر لحظه در بطن و متن اجتماع حاضر است و با دقت و تیزبینی و بسیار موشکافانه به امور اطراف خود توجه دارد، رفتار می کند. با مطالعه ی این آثار او مخاطب در تمام عرصه های اجتماع عصر مؤلف خود را همراه و در کنار او می بیند.
در این آثار تمام مؤلفه های زندگی اجتماعی آن دوران خاص ـ سال های 1352 تا 1356 – مورد نقد و بررسی قرار گرفته است.
شاید در میان آثار مختلف طنز کمتر اثری بتوان یافت که تا این حد از تنوع و تعدد موضوع برخوردار باشد. البته این تنوع موضوع را در آثار منظوم حالت هم می توان مشاهده کرد. شاید علت اصلی این تنوع و تعدد موضوعات را بتوان حاصل تیزبینی، جزئی نگری و مهم تر از همه پیوند عمیق حالت با مردم دانست. به هر صورت توصیف و ذکر دقیق موضوعات مختلف در این آثار به حدی است که بحران های خاص آخرین سال های حکومت ستم شاهی پهلوی در آن به روشنی منعکس شده است و حتی در برخی موارد می توان اسناد زنده ی نابرابری و ظلم اجتماعی را از این طریق ارائه کرد.
همان طور که در فصل قبل هم ذکر شد حالت شاعر و نویسنده ای است برخاسته از مردم که همواره برای مردم می نوشته و می سروده است. همدردی او با افراد مختلف جامعه ی خود به قدری بوده که اقشار مختلف مردم به او اطمینان کرده و مشکلات و مسائل خود را از طریق نامه نگاری با او درمیان می گذاشته و در واقع وی را واسطه ای برای حل مشکلات خود می دانسته اند.
بزرگ ترین دغدغه ی فکری حالت در این آثار، رفاه و آسایش طبقات مختلف جامعه است ضمن اینکه نگاه او به طبقات پایین تر و افراد کم درآمد مردم عمیق تر و مسئولانه تر است. هر مشکل و کمبودی که در هر زمینه ای از زندگی این افراد وجود داشته موضوع طنز حالت قرار گرفته است. از مسأله ی عام و فراگیر گرانی و تورم گرفته تا کمبود امکانات شهری و … در این آثار مطرح شده است. همچنین مسائل خاص فرهنگی و اخلاقی نیز مطرح شده و مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. توجه مؤلف به مشکلات و کمبودهای جامعه تا حدی است که در اغلب مقالات یا داستان ها به بیش از دو یا چند مسأله اشاره می کند و بسیاری از مسائل طرح شده را به کرات تکرار می کند تا شاید از طریق این تکرار مکرر اهمیت و جایگاه خاص مسأله را یادآور شود.
شاید به عنوان دلیل این تنوع موضوعات بتوان اوضاع خاص آن زمان را هم در نظر گرفت. به هر حال این آثار متعلق به دوره ای است که از بحرانی ترین و سخت ترین دوران تاریخ معاصر ایران محسوب می شود. در واقع باید گفت که مشکلات و کمبودهای فراوان اجتماعی و فرهنگی در این دوران به قدری زیاده بوده که باعث تعدد و تنوع موضوع در این آثار شده است. خود حالت در این مورد می گوید: عاملی که بیش از هر چیزی به من قدرت ادامه ی کار می بخشید، فراوانی موضوع بود. سوژه های اجتماعی به قدری زیاد است که نویسنده، هیچ وقت چنته اش خالی نمی شود و برای موضوع لنگ نمی ماند.
او در ادامه ی همین صحبت نیز اشاره می کند به مشکلات و کمبودهای فراوان و به اصطلاح به فراوانی و پر رنگ بودن دردهای مردم، وی در پاسخ به کسی که می گوید: «تو خوب انگشت بر روی دردها می گذاری می گوید: « این هنر من نیست. خصوصیت دردهاست که از بس برجسته هستند خود به خود زیر انگشت می آیند.» بنابراین در چنان شرایطی و با وجود مشکلات فراوان در زندگی آحاد مردم به نظر می رسد که گفتن و نوشتن از درد مردم در میان نویسندگان و طنز پردازان رسالتی مسلم بوده است. رسالتی که حالت در انجام و ادای منصفانه ی آن به حق از موفق ترین افراد به شمار می رود.
اما از نظر سیاسی می توان با قاطعیت این نکته را بیان کرد که حالت به هیچ وجه طنز پرداز و نویسنده ی سیاسی نبوده است. اشاره های او به بعضی از رجال یا وقایع سیاسی عصر خودش که البته همواره غیر مستقیم و پیچیده در لفافه است به قدری کم رنگ و بی رمق است که شاید در بدو امر هیچ خواننده ای تعبیر سیاسی از آن نداشته باشد.
به هر حال این امر هم دلایل خاص خود را دارد که شاید بتوان اوضاع خاص و خفقان موجود در آن دوران را از مهم ترین این دلایل به شمار آورد ضمن اینکه باید گفت حالت از همان ابتدا هم هرگز تمایلات شدید و پررنگ سیاسی نداشته و وارد این عرصه ها نشده است.
نحوه ی طرح موضوعات و مسائل مطرح شده در این آثار به گونه ای است که در اغلب موارد به عنوان یک ویژگی و خصیصه ی سبکی انتخاب شده از سوی نویسنده به نظر می رسد. به طوری که چنان که در بالا هم گفته شد در اغلب مقالات بیش از دو یا چند مسأله طرح و پیگیری شده است. طرح مسائل هم به صورت مسأله در مسأله است یعنی مؤلف به عمد و برای ساختن طنز و همچنین پر رنگ تر جلوه دادن مسائل با ذکر مسأله ای خاص به یاد مسأله ی دیگر می افتد و همین طور تا آخر ادامه می دهد، بدیهی است که در تمام موارد مسائل مرتبط یا مشابه با یکدیگر نیستند و همین امر خود باعث طنز آمیز تر شدن مقالات می شود. اما در داستان ها اغلب طرح یک مسأله و مشکل خاص بهانه ای می شود برای ساختن داستان و بعد در لابه لای داستان به مسأله یا مسائل دیگری هم اشاره می شود، گاهی هم نقل قول خاطرات و مسائل پیش آمده برای عده ای جریان کلی داستان را رقم می زند. البته باید گفت که در میان داستان ها مواردی هم وجود دارند که صرفاً جنبه ی سرگرمی و طنز آفرینی محض را دارد و اشاره به مسأله یا مشکلی در جامعه هم ندارد.
در کل باید گفت که موضوعات مختلف مطرح شده در این آثار را می توان به دو بخش کلی موضوعات اجتماعی و موضوعات اخلاقی و فرهنگی تقسیم کرد.
در طنز هایی که موضوع اجتماعی دارند به مشکلات خاص معیشتی و اوضاع کلی و کمبودهای زندگی مردم اشاره شده است که در اغلب موارد مسئول این مشکلات و کمبودها دستگاه حاکم و ناکارآمدی بخش های دولتی و مسئولان مربوطه است. اما طنزهایی که در آن به مسائل و کمبودهای اخلاقی و فرهنگی جامعه پرداخته شده به مسائلی نظیر اعتقادات و اخلاق عمومی در میان مردم پرداخته است. در بیشتر موارد منشأ این مشکلات اقشار و طبقات مختلف خود مردم هستند و البته ضعف دستگاه حاکم، در این جا هم بی تأثیر نبوده است.
بدیهی است که در هر یک از این تقسیم بندی های کلی مسائل و موضوعات فرعی متعددی را می توان جا داد.
4 ـ 1 موضوعات اجتماعی
چنان که بارها گفته شد دغدغه ی حالت در زندگی شخصی و ادبی اش همواره مردم و درد مردم بوده است. با مطالعه ی زندگی خود حالت می بینیم که اگر او را در دسته ی مرفه جامعه قرار ندهیم لااقل می توانیم وی را از اقشار متوسط روبه بالا بدانیم، با این حال نگاه او به مسائل و مشکلات مردم نگاهی است سرشار از حس همدردی و نوع دوستی. او در مورد مشکلات مختلف جامعه چنان صحبت می کند که گویا خود از نزدیک این مشکلات را لمس کرده است. وجود اختلاف و شکاف عظیم در میان طبقات مختلف جامعه معضلی است که حالت بارها و بارها به آن اشاره کرده است. همین صحبت از اختلاف طبقاتی را می توان محور اصلی موضوعات اجتماعی به حساب آورد، اما به مشکلات دیگری که در واقع به نوعی می تواند منشأ این اختلاف طبقاتی تلقی شود هم در این آثار اشاره های فراوانی شده است.
بدیهی است که عنوان موضوعات اجتماعی بسیار کلی و گسترده است و می تواند شامل بخش های فرعی تری شود، به همین علت موضوعات اجتماعی را تحت پنج عنوان کلی، مسائل اقتصادی، مسائل اداری و دولتی، مسائل نظام درمانی، مسائل و مشکلات زنان و مسائل خاص شهر تهران تقسیم بندی نموده ایم، که مسلما هر یک از این عناوین نیز شامل زیر شاخه های جزئی تری هستند.
4 ـ 1 ـ 1 مسائل اقتصادی
یکی از اصلی ترین و محوری ترین مسائل و مشکلاتی که در دوران تألیف این آثار گریبانگیر مردم جامعه بوده است مسائل اقتصادی و مسأله ی تأمین معیشت افراد است. مؤلف نیز که از طرفی از عمق دردهای مردم آگاه است و از طرف دیگر خود نیز درگیر بعضی از این مشکلات بوده به مسائل اقتصادی توجه و نگاه ویژه ای داشته است و کمبودها و معضلات اقتصادی زندگی مردم را بازبانی طنز آمیز و در موارد بسیاری با حالتی کوبنده و تهکمی بیان کرده است.

مطلب مرتبط :   منبع مقاله درباره تدبر در قرآن

Close Menu