دانلود تحقیق با موضوع کرامت انسانی

دانلود تحقیق با موضوع کرامت انسانی

دانلود پایان نامه

 

روشن است که نظم جامعه جز در سایه همکاری و همدلی حاصل نمی‏شود و همکاری و همدلی مردم در صورتی ممکن است که شخص مدیر نخواهد خود را بر آنها تحمیل کند و یا فخرفروشی کند و خود را برتر از دیگران قلمداد نماید، همیشه مدیرانی موفق هستند که در عین قاطعیت متواضع و پر محبت‏باشند.
در حدیث دیگری از رسول خدا(ص) می‏خوانیم: «التواضع لایزید العبد الا رفعه فتواضعوا یرفعکم الله!; تواضع جز بزرگی بر انسان نمی‏افزاید پس تواضع کنید تا خداوند شما را بلند مقام سازد!».
گاه چنین تصور می‏شود که تواضع انسان را کوچک می‏کند در حالی که این یک برداشت‏سطحی و نادرست است، همواره می‏بینیم افراد متواضع در جامعه مورد احترام و دارای عظمت و شخصیت هستند و تواضع بر منزلت آنها می‏افزاید.
از احادیث اسلامی استفاده می‏شود که تواضع شرط قبولی عبادات و طاعات است، از جمله در حدیثی از امام صادق(ع) آمده است: «التواضع اصل کل خیر نفیس و مرتبه رفیعه… و من تواضع لله شرفه الله علی کثیر من عباده… و لیس لله عز و جل عباده یقبلها و یرضیها الا و بابها التواضع، و لایعرف ما فی معنی حقیقه التواضع الا المقربون المستقلین بوحدانیته، قال الله عز و جل و عباد الرحمن الذین یمشون علی الارض هونا و اذا خاطبهم الجاهلون قالوا سلاما…; تواضع ریشه هر کار نیک و با ارزش است و مقام والایی است… و هر کس برای خدا تواضع کند خداوند او را بر بسیاری از بندگانش شرافت می‏بخشد… و هیچ عبادتی برای خدا مورد رضا و قبول نخواهد بود مگر اینکه باب آن تواضع است و حقیقت تواضع را جز مقربانی که مستقل در وحدانیت‏خداوندند درک نمی‏کنند، خداوند عز و جل می‏فرماید: بندگان خداوند رحمان کسانی هستند که در زمین با تواضع راه می‏روند و هنگامی که جاهلان آنها را(با سخنان نامناسب) خطاب کنند، به آنها سلام می‏گویند(و با بی اعتنایی می‏گذرند).»
این سخن را با حدیثی که از حضرت مسیح(ع) نقل شده است پایان می‏دهیم. فرمود: «بالتواضع تعمر الحکمه لابالتکبر، کذلک فی السهل ینبت الزرع لا فی الجبل!؛ به وسیله تواضع، مزرعه علم و دانش آباد می‏شود نه با تکبر، همان گونه که زراعت در زمین نرم و هموار می‏روید نه بر روی کوه!»
کوتاه سخن اینکه: تواضع هم در زندگی علمی و فرهنگی انسان اثر می‏گذارد(چرا که افراد متکبر به خاطر تکبرشان از رسیدن به حق محجوبند) و هم در زندگی اجتماعی(چرا که افراد متواضع از محبوبیت فوق‏العاده‏ای در اجتماع بهره می‏گیرند و همه مردم برای آنها احترام خاصی قائلند) و هم در رابطه انسان با خدا مؤثر است چرا که روح عبادت، تواضع و کلید قبولی آن فروتنی است.
در مورد نشانه‏های تواضع نیز روایات جالبی در منابع اسلامی وارد شده است، در حدیثی از امام علی بن ابی طالب(ع) می‏خوانیم: «ثلاث هن راس التواضع: ان یبدء بالسلام من لقیه، و یرضی بالدون من شرف المجلس، و یکره الریا و السمعه; سه چیز است که سرآغاز تواضع است: نخست اینکه انسان هر کس را ببیند ابتدا به او سلام کند و در پایین مجلس بنشیند و تظاهر ریا و سمعه را ناخوش دارد.»
در بعضی از روایات نشانه‏های دیگری نیز بر آن افزوده شده است، از جمله: ترک «مراء» و «جدال‏» یعنی انسان به خاطر برتری‏جویی با دیگری بحث نکند و دیگر عدم علاقه به اینکه مردم او را بستایند.
4-1-5-1- تعریف تواضع
«تواضع‏» از ماده «وضع‏» در اصل به معنی فرونهادن است، این تعبیر در مورد زنان باردار که مولود خود را به دنیا می‏آورند به عنوان وضع حمل گفته می‏شود و در مورد خسارت و زیان کرد و کمبود تعبیر «وضیعه‏» به کار می‏رود و هنگامی که به عنوان یک صفت اخلاقی گفته می‏شود مفهومش این است که انسان خود را پایین‏تر از آنچه موقعیت اجتماعی اوست قرار دهد، به عکس تکبر که مفهومش برتری‏جویی و قرار دادن خویشتن برتر از موقعیت فردی و اجتماعی اوست.
بعضی از ارباب لغت «تواضع‏» را به معنی «تذلل‏» تفسیر کرده‏اند و منظور از تذلل در اینجا خضوع و فروتنی و تسلیم است.
مرحوم نراقی در «معراج السعاده‏» در تعریف تواضع می‏گوید: «تواضع عبارت است از شکسته نفسی که نگذارد آدمی خود را بالاتر از دیگری ببیند و لازمه آن کردار و گفتار چندی است که دلالت‏بر تعظیم دیگران و اکرام ایشان می‏کند».
تعبیر به «فروتنی‏» در فارسی دقیقا همین معنا را می‏رساند و این مساله از خلال گفتار و رفتار انسانها نمایان می‏شود.
در حدیثی از امام علی بن موسی الرضا(ع) می‏خوانیم، سؤال کردند: «ما حد التواضع الذی اذا فعله العبد کان متواضعا؟ فقال: التواضع درجات منها ان یعرف المرء قدر نفسه فینزلها منزلتها بقلب سلیم لایحب ان یاتی الی احد الا مثل ما یؤتی الیه، ان رای سیئه دراها بالحسنه، کاظم الغیظ، عاف عن الناس، و الله یحب المحسنین; حد تواضع که اگر انسان آن را انجام دهد متواضع محسوب می‏شود چیست؟ فرمود: تواضع درجات و مراحلی دارد: یکی از مراحل آن این است که انسان قدر و موقعیت نفس خویش را بداند و در همان جایگاه با قلب سلیم(و پذیرش درونی) جای دهد، دوست نداشته باشد کاری در باره کسی انجام دهد مگر همانند کارهایی که در باره او انجام می‏دهند(همان گونه که انتظار احترام از دیگران دارد باید دیگران را محترم بشمارد و هر کاری را از سوی دیگران دون شان خود می‏شمرد در باره دیگران دون شان بشمر.)»
هرگاه بدی از کسی ببیند آن را با نیکی پاسخ دهد، خشم خود را فروبرد، از گناهان مردم درگذرد و آنها را مورد عفو قرار دهد، خداوند نیکوکاران را دوست دارد.»
آنچه در این روایت پرمحتوا آمده، در واقع نشانه‏های تواضع است که از طریق آن می‏توان به تعریف تواضع نیز آشنا شد.
در حدیث دیگری از امام باقر(ع) می‏خوانیم: «التواضع الرضا بالمجلس دون شرفه و ان تسلم علی من لقیت و ان تترک المراء و ان کنت محقا; تواضع آن است که به کمتر از جایگاه شایسته خود در مجلس قانع باشی و هرگاه کسی را ملاقات کردی در سلام پیشی بگیری و جر و بحث را رها کنی هر چند حق با تو باشد.»
حقیقت این است که تعریف تواضع از نشانه‏های آن جدا نیست; چرا که یکی از بهترین راه‏های تعریف یک موضوع، ذکر نشانه‏های گوناگون آن است(دقت کنید.)
4-1-5-2- تواضع و کرامت انسان!
معمولا در این گونه مباحث‏بعضی راه افراط را در پیش می‏گیرند و بعضی راه تفریط، مثلا بعضی تصور می‏کنند حقیقت تواضع آن است که انسان خود را در برابر مردم خوار و بی مقدار کند و اعمالی انجام دهد که از نظر مردم بیفتد و نسبت‏به او سوء ظن پیدا کنند، آن گونه که در حالت‏بعضی از صوفیه نقل شده است که هنگامی که در یک منطقه به خوشنامی معروف می‏شدند مرتکب اعمال زشت و قبیحی می‏شدند تا از نظر بیفتند، مثلا به بی بند و باری در عبادات و خیانت در امانت مردم معروف شوند و مردم آنها را رها کنند و شاید این کار را نوعی تواضع و ریاضت نفس می‏پنداشتند.
اسلام اجازه نمی‏دهد کسی به نام تواضع، خود را تحقیر کند و در نظرها سبک و موهون سازد و کرامت انسانی خویش را پایمال کند، مهم این است که در عین تواضع، شخصیت اجتماعی انسان ضایع نشود و خوار و ذلیل و بی مقدار نگردد. اگر تواضع به صورت صحیح انجام شود نه تنها چنین اثری نخواهد داشت‏بلکه به عکس ارزش او در جامعه بالاتر می‏رود. به همین دلیل در روایات اسلامی از امیرمؤمنان علی(ع) آمده: «بالتواضع تکون الرفعه; تواضع انسان را بالا می‏برد!»
مرحوم «فیض کاشانی‏» – رضوان الله علیه – تحت عنوان غایه الریاضه فی خلق التواضع می‏گوید: این فضیلت اخلاقی مانند سایر صفات اخلاقی دارای طرف افراط و تفریط و حد وسط است، حد افراط «تکبر» و حد تفریط «پذیرش ذلت و پستی‏» و حد وسط «تواضع‏» است. آنچه صفت فضیلت محسوب می‏شود و قابل ستایش است همان کوچکی کردن بدون پذیرش پستی و ذلت است، سپس به ذکر مثالی در اینجا می‏پردازد. می‏گوید: کسی که سعی دارد بر اقران و امثال خود برتری جوید و آنها را پشت‏سر اندازد متکبر است و کسی که خود را بعد از آنها قرار می‏دهد متواضع است، ولی اگر پاره‏دوزی بر دانشمند بزرگی وارد شود او از جای خود برخیزد و او را به جای خود بنشاند و کفش او را بردارد و پیش پای او جفت کند و تواضعی در(حد یک عالم بزرگ) نسبت‏به او روا دارد، این تواضع نیست، نوعی تذلل محسوب می‏شود، این امر قابل ستایش نیست، چیزی شایسته ستایش است که در حد اعتدال باشد و حق هر کس را نسبت‏به او ادا کند، در برابر عالم به گونه‏ای و در برابر افراد دیگر به گونه دیگر.
من لانَ عودهُ کثُفَت أغصانهُ.0(حکمت 214، ص397شهیدی،ص1183فیض الا سلام، ص507 صبحی صالح)
کسی که درختش (شخصیّتش) نرم و بی عیب باشد، شاخ و برگش فراوان گردد.
آب رحمت بایدت رو پست شو
وانگهان خور خمر رحمت مست شو
(بیت 1940، دفتر 2، ص 487)

مطلب مرتبط :   مقاله درمورد مهارت های تفکر انتقادی

Close Menu