جانشینی پیامبر

جانشینی پیامبر

دانلود پایان نامه

 

فصل سوم
نگاهی به زندگانی امام علی(ع)
3-01 تأملی بر زندگی حضرت
3-1-1 حیات حضرت
علی بن ابی‌طالب (۱۳ رجب سال سی‌ام عام‏‌الفیل – ۲۱ رمضان سال ۴۰ هـ.ق)، امام اول تمامی فرقه‌های شیعه – که آن ها از وی با عنوان امام علی (ع) یاد می کنند – و خلیفه چهارم از خلفای راشدین ، پسر عمو و داماد حضرت محمد پیامبر اسلام(ص) است. وی همسر فاطمه (س) و پدر حسن ، حسین (ع)و زینب وام کلثوم است. مساله حق وی در خلافت پس ازحضرت محمد(ص)، منجر به شکاف اصلی میان مسلمانان و تقسیم آنان به دو گروه شیعه و سنی شد.حضرت محمد(ص) در بازگشت از حجهالوداع عبارت «هر که من مولای او هستم، این(ع) علی مولای او است.» را به زبان آورد؛ اما مقصود این عبارت مورد اختلاف شیعه و سنی قرار گرفت. شیعیان بر این اساس معتقد به نصب امامت و خلافت در خصوص حضرت علی(ع) شدند و اهل سنت آن را به معنای دوستی و محبت حضرت علی (ع)تفسیر می‌کنند. پس از رحلت پیامبر و در ماجرای انتخاب جانشین او، جمعی از انصار در سقیفه ی بنی‌ساعدۀ گرد هم آمدند و بعد از مشورت با یکدیگر سرانجام تصمیم بر خلافت ابوبکر گرفتند. علی بن ابی‌طالب در ابتدا از بیعت با ابوبکر سرباز زد؛ ولی سرانجام پس از شش ماه با ابوبکر بیعت کرد. حضرت علی (ع)در دوران خلافت سه خلیفه ی اول در جنگ‌ها شرکت نمی‌کرد و جز در انتخاب خلیفه ی سوم فعالیت سیاسی نداشت. البته هر گاه خلفای سه گانه می‌خواستند، در امور دینی، قضایی و سیاسی به آنها مشورت می‌داد. پس از کشته شدن عثمان، او به عنوان چهارمین خلیفه مسلمانان برگزیده شد. دوران خلافت وی با جنگ‌های داخلی میان مسلمانان و شورش ایرانیان هم زمان بود. او سرانجام در مسجد کوفه به ضرب شمشیر یکی از خوارج به نام ابن ملجم مرادی به شهادت رسید آن حضرت را به دو کنیه «ابوالحسن و ابوالحسین »نامیده‏اند.حضرت امام حسن(ع) در حیات جد بزرگوارش پیامبر اکرم(ص) پدرش را با کنیه ابوالحسین وحضرت امام حسین(ع) او را با کنیه ابوالحسن مى‏خوانده‏اند. پیامبر نیز وى را با هر دو کنیه ‏امام خطاب مى‏کرده است.(امین عاملی؛ 1374 : 1/8)
مدت کمی پس از آمدن حضرت علی(ع) به مدینه، حضرت محمد (ص)به علی (ع)گفت که خداوند به وی فرمان داده‌است که دخترش فاطمه زهرا (س)را به ازدواج وی درآورد. با اینکه تعدد زوجات مجاز بود،علی(ع)در زمان حیات فاطمه (س)، با زن دیگری ازدواج نکرد. ازدواج حضرت علی (ع)با فاطمه(س)، دارای اهمیت معنوی خاصی برای تمام مسلمانان است. زیرا به عنوان ازدواجی میان مهمترین شخصیتهای مقدس در طرف پیامبرتلقی می‌گردد.حضرت محمد (ص)که تقریبا هر روز به دیدار دخترش می‌آمد، با این ازدواج به علی (ع)نزدیک تر گردید و یک بار به وی گفت که تو برادر من در این دنیا و آخرت هستی. پس از مرگ حضرت فاطمه(س)، حضرت علی(ع) با زنان دیگری ازدواج نمود و صاحب فرزندان بسیار دیگری شد،خانواده‌ای که از ازدواج این دو تشکیل شد، مکرراً از سوی حضرت محمد (ص) مورد ستایش قرار می‌گرفت و پیامیر (ص) از آن در واقعه‌هایی مانند رویداد مباهله و حدیث آل عبا ، به عنوان اهل بیت یاد کرد. در قرآن نیز در موارد متعددی مانند آیه ی تطهیر ، از اهل بیت به بزرگی یاد شده‌است. بر طبق منابع تاریخی قدیمی تر، حضرت علی (ع)در روز سیزدهم رجب و حدود سال ۶۰۰ میلادی در مکه متولد گردید. پدر وی ابوطالب و مادرش فاطمه بنت اسد است. منابع زیادی، خصوصا منابع شیعه نوشته‌اند که وی تنها کسی است که در خانه ی کعبه به دنیا آمد. علی از طرف پدر و مادر باحضرت محمد (ص)خویشاوند است. وقتی پدرحضرت محمد (ص)درگذشت، ابوطالب که عموی حضرت محمد(ص) بود، قیم وی گردید. وقتی که مادرحضرت محمد (ص)درگذشت، فاطمه بنت اسد نقش مادر را برایش داشت. مستشرقی می نویسد مسلمان بودن یا نبودن ابوطالب مورد بحث و مناقشه است و وی نمونه ی خوبی در بحث های دین شناسی پیرامون وضعیت افراد پرهیزگار درگذشته قبل از رسالت محمد (ص)است. فاطمه بنت اسد آشکارا اسلام آورد و مورد توجه حضرت محمد (ص)بود و گفته می شود اولین کسی است که ولایت حضرت علی (ع)را به رسمیت شناخت. زمانی که علی شش ساله بود، پدر او ابوطالب ، رئیس بنی‌هاشم ، دچار مشکل مالی گردید. محمد (ص)که خود در کودکی تحت سرپرستی ابوطالب قرار گرفته بود و در این زمان سنش از ۳۰ سال گذشته بود، برای سبک کردن بار عایله وی به او پیشنهاد کرد که سرپرستی حضرت علی (ع)را او بر عهده بگیرد. ابوطالب پذیرفت و علی از کودکی در خانه محمد (ص)و تحت نظر او قرار گرفت. حدیثی که پس از شجاعت و جنگ‌آوری حضرت علی (ع)در جنگ احد به حضرت محمد (ص) نسبت داده می‌شود، با این مضمون: «هیچ جوانمردی هم‌چون علی و هیچ شمشیری هم‌چون ذوالفقار نیست». اگثرمحققین واسلام شناسان، حضرت علی (ع)را دومین فرد مسلمان بعد از خدیجه می‌دانند. طبری با برشمردن روایت‌های مختلفی که به ترتیب حضرت علی(ع)، ابوبکر و زید پسر حارثه را اولین فرد مذکر اسلام‌آورنده معرفی می‌کنند، تصمیم نهایی در مورد هویت اولین فرد را به خواننده واگذار می‌کند. بر طبق برخی منابع(ابن سعد، طبقات الکبری؛ طبری، تاریخ الرسل و الملوک)ابوبکر اولین مردی بود که مسلمان شد این در حالی است که همین ادعا برای علی و زید بن حارثۀ هم وجود دارد . هنگامی که محمد (ص) اعلام دریافت وحی الهی نمود، حضرت علی(ع)، که در آن زمان ده ساله بود، به او ایمان آورد و مسلمان شد. طبق گفته مورخین قرون اولیه بعد از اسلام مانند ابن اسحاق و مورخانی چون ابن حزام حضرت علی (ع)اولین فرد مذکری بود که اسلام آورد. وقتی علی اسلام آورد، ابوطالب گرچه از پرستش خدایان دست نکشید، اما تصمیم علی را پذیرفت و به وی گفت چون حضرت محمد (ص)تو را به راهی جز درست کاری هدایت نمی‌کند، از محمد (ص)پیروی کن و به وی نزدیک باش. (زرین کوب؛ بی تا: 44 و 56)
3-1-2 القاب على(ع)
متقارن نمایی که با چرخش ۱۸۰ درجه‌ای نام علی را به محمد تبدیل می‌کند. نام‌ها و عناوین مختلفی در سنّت اسلامی به علی نسبت داده شده‌است که برخی از منعکس کننده ویژگی‌های شخصی او و برخی مشتق شده از قسمت‌های خاصی از زندگی او است. عناوین عبارتند از ابوالحسن، ابوتراب، مرتضی، اسدالله («شیر خدا»)، حیدر («شیر») و به طور خاص در میان شیعه ،امیرالمومنین و مولی المتقین. به عنوان مثال، لقب ابوتراب لحظه‌ای را به یاد می‌آورد که حضرت محمد(ص) وارد مسجدی شد و دید حضرت علی(ع) در آنجا که پر از خاک است، خوابیده‌است وحضرت محمد(ص) به وی گفت ای ابوتراب، برخیز. بعضی از محققین غربیدرباب لقب ابوتراب بر این باورندکه احتمالا توسط دشمنان علی به وی داده شده و روایاتی ساختگی در سده‌های بعد به وجود آمده که به این لقب جلوه افتخار آمیز داده شود. شیعیان دوازده‌امامی لقب امیرالمؤمنین را منحصر به حضرت علی (ع)می‌دانند با توجه به حدیثی که از پیامبر اسلام نقل شده‌است. (ابن صباغ؛ 1380 : 65و 122)
3-1-3 از اسلام آوردن تا قبل از هجرت
دعوت حضرت محمد(ص) به اسلام در مکه ۱۳ سال به طول انجامید که از این ۱۳ سال، سه سال به طور مخفیانه بوده‌است. در پایان این سه سال و در ابتدای دعوت علنی، حضرت محمد (ص)۴۰ تن از خویشان و بستگان خود را به میهمانی دعوت کرد. در این میهمانی قسم یاد کرد که اگر خورشید را به دست راستش و ماه را به دست چپش بدهند از دعوت به اسلام دست بر نخواهد داشت. در پایان از خویشانش پرسید چه کسی حاضر است او را در این کار یاری کند و اگر یاری کند جانشین بعد از او خواهد بود اما هیچ یک از بستگانش پاسخ مثبت نداد مگر علی. پیامبر در پاسخ به علی سکوت کرد و برای بار دوم و سوم این درخواست را تکرار نمود که باز با سکوت خویشان و جواب مثبت علی مواجه شد. پس از بار سوم، پیامبرحضرت علی(ع) را جانشین و خلیفه خود خواند در حالی که در آن زمان، علی نوجوانی بیش نبود و این کار پیامبر باعث تمسخر او در میان خویشاوندانش و طعنه به ابی طالب پدر علی (ع)شد که در آن مجلس حضور داشت. بنابراین پیامبر جانشینی اش را مزد یاری کننده اش در استقرار اسلام قرار داد که این مزد در آغاز دعوت علنی به علی وعده داده شد. (جرداق؛ 727:1374)در این دوران(۶۱۰ تا ۶۲۲ میلادی) که محمد(ص) نخستین وحی‌های خود را دریافت می‌کرد، علی به همراه زید بن حارثه پسر خوانده محمد، ابوبکر از بزرگان قبیله قریش و خدیجه از یاران وفادارحضرت محمد (ص)بودند. او کمک کرد که هسته اولین جامعه اسلامی شکل بگیرد. در این سالها، وی بیشتر وقت خود را صرف تامین مایحتاج مومنان در مکه به خصوص فقرایشان، با تقسیم دارایی خود میانشان و کمک در امور روزمره آنها می‌نمود.
3-1-4 مهاجرت به مدینه
منابع شیعی و سنی تصدیق می‌کنند که حوادث رخ داده در سال ۶۲۲ میلادی، مهمترین بخش از زندگی محمد(ص) را تشکیل می‌دهد. حضرت محمد(ص) که می‌دانست دشمنانش در حال کشیدن نقشه برای قتل وی بودند، از علی (ع)خواست که به جای وی در بسترش بخوابد. شبی که محمد از مکه به مدینه فرار کرد،حضرت علی (ع)جان خود را به‌خطر انداخت و در بسترحضرت محمد (ص)خوابید؛ محمد به همراه ابوبکر مخفیانه مکه را ترک کرد و چندین روز بعد به مدینه رسید و این هجرت مبدا تقویم اسلامی گردید. وقتی دشمنان با خنجرهای کشیده وارد خانه حضرت محمد(ص) شدند، با دیدن حضرت علی (ع)بسیار شگفت زده شدند و به وی آسیبی نرساندند. علی در انتظار فرمان جدید، چند روز دیگر در کنار خانواده محمد(ص) ماند. (طالقانی؛ 1362: 168) حضرت محمد (ص)از حضرت علی(ع) خواست که اموالی را که قبلا به وی به عنوان یک تاجر امانت داده بودند به صاحبانش باز گرداند و حضرت علی (ع)این کار را انجام داد. پس از انجام این کار، علی مکه را به مقصد مدینه ترک کرد. در آنجا وی با حضرت فاطمه (س)دختر حضرت محمد (ص)ازدواج کرد. به دستور حضرت محمد(ص)، حضرت علی(ع) به قبا در حومه شهر یثرب آمد. بر طبق برخی منابع، علی یکی از اولین کسانی از مهاجرین بود که به مدینه آمد. در این زمان وی ۲۲ یا ۲۳ سال داشت. آیه ۲۰۷ سوره بقره به این امر اشاره دارد «از مردم کسانی هستند که جان خود را در راه جلب رضایت خداوند تقدیم می‌دارند و خداوند به بندگان خود رئوف است.». (طبری؛ بی تا : 2/220-217)
3-02 ماموریتهای مهم
علی (ع)در این دوران از سوی حضرت محمد(ص)، چندین ماموریت مهم را عهده دار شد. محمد(ص) وی را به عنوان یکی از کاتبان متن قرآن که در دو دهه قبلی بر وی وحی می‌شد، منصوب نمود. نقش علی (ع)در تدوین نسخه مکتوب قرآن، یکی از مهمترین مشارکتهای وی در اسلام محسوب می‌گردد. پس از هجرت ، محمد (ص)هنگامی که میان مهاجرین و انصار پیوند برادری می‌بست، حضرت علی (ع)را به‌عنوان برادر خودش برگزید. حضرت علی (ع)در سال نهم هجری مصادف با ۶۳۱ میلادی نویسنده متن صلح حدیبیه بود. در هنگامی که ابوبکر حج را رهبری می‌کرد، حضرت محمد(ص) سوره «برائت از مشرکان (توبه) » را در سال ۶۳۰ میلادی به وسیله حضرت علی (ع)به مکیان ابلاغ کرد. یک سال بعد از آن حضرت محمد(ص)، حضرت علی (ع)را برای گسترش تعالیم اسلام، به یمن فرستاد.
3-2-1 جنگ‌ها
علی(ع)، به جز یک جنگ تقریبا در تمام لشکرکشی‌های دوران حضرت محمد (ص)شرکت داشت. او معمولا علم دار سپاه حضرت محمد(ص) بود و در دو لشکرکشی (فدک در سال ششم هجری مصادف با ۶۲۸ میلادی و لشکرکشی یمان بسال ده هجرت و مصادف با ۶۳۲ میلادی) فرمانده سپاه اسلام بود. شجاعت حضرت علی(ع) در سفرهای نظامی مبدل به افسانه گردیده‌است. وی به همراه حمزه، ابودجانۀ و زبیر به حملاتش به دشمن شناخته می‌گرید. گفته می‌شود که در جنگ بدر وی به تنهایی بیش از یک‌سوم افراد دشمن را کشت. در سال ۵ هجری/۶۲۷ میلادی، او به دست خود، دشمنانی را که از سوی محمد (ص)به مرگ محکوم شده‌بودند، اعدام کرد و به همراه زبیر، بر کشتار قبیله بنی‌قریظۀ نظارت نمود. او به طور محکم و قاطع در جنگهای احد مصادف با ۶۲۵ میلادی و حنین مصادف با ۶۳۰ میلادی از محمد (ص)محافظت کرد. پیروزی مسلمانان در خیبر، که در آن حضرت علی(ع) در سنگین آهنی ای را به عنوان سپر خود به کار برد، به شجاعت وی نسبت داده می شود. بر طبق روایتی، جبرئیل در این جنگ با محمد(ص) صحبت کرده و به شمشیر ذوالفقار که حضرت علی (ع)از حضرت محمد (ص)گرفته بود، اشاره کرد و گفت جوانمردی جز علی و شمشیری جز ذوالفقار وجود ندارد. علی با جنگ‌جوی بزرگ قریش، طلحه بن ابی‌طلحه که رجز می‌خواند که هر مسلمانی را که به مصافش بیاید را شکست می‌دهد، جنگید. وقتی که طلحه بن ابی‌طلحه، از علی شکست خورد، با بیان جمله «کرم الله وجهه» از وی تقاضای رحمت کرد. این دعای خیر، یکی از القاب علی گردید که بیشتر توسط اهل سنت به کار برده می‌شود. این عبارت که معمولا با کلمات دیگری همراه می‌گردد، به منظور درود فرستادن و دعای خیر کاربرد دارد. در یکی از نبردهای تن‌به‌تن وی که با عمرو بن عبدود یکی از پهلوانان بزرگ عرب در جنگ احزاب بود علی(ع) بر او پیروز شد. (ابن اثیر؛ 1379: 2/ 90-85)
3-2-2 غدیر خم
هنگامی که حضرت محمد (ص)از آخرین حج خود در سال ۶۳۲ میلادی باز می‌گشت. خطابه‌ای در مورد حضرت علی (ع)ایراد نمود که توسط شیعه و سنی بسیار متفاوت تفسیر شده‌است. مطابق با روایت هر دو گروه حضرت محمد (ص)گفت که حضرت علی (ع)وارثش و برادرش و کسی است که هر کس پیامبر را به عنوان مولایش(رهبر یا دوست قابل اعتماد) بپذیرد (کلمه مولا مرتبط است با ولایت (با کسر واو) یا وَلایت (با فتح واو) که حکومت، شروع مبادرت، غلبه معنوی و قدرت معنی می‌دهد) باید او را نیز به عنوان مولایش بپذیرد. شیعیان این بیان را به معنی تعیین حضرت علی (ع)به جانشینی پیامبر و اولین امام می‌دانند. اهل سنت در مقابل تنها اظهار نزدیکی پیامبر به علی می‌دانند و اظهار خواسته‌اش که حضرت علی (ع)به عنوان پسر عمو و فرزند خوانده‌اش جانشین او در مسئولیت‌های خانوادگی‌اش پس از مرگ شود. بنظر می‌رسد که اولین تاریخ‌نگاری که واقعه غدیر خم را ثبت کرده‌است تاریخ نگار شیعه؛ یعقوبی در نیمه دوم قرن سوم هجری بوده‌است. اهل سنت مدعی هستند که حضرت محمد (ص)بدون اینکه جانشینی را تعیین کند، درگذشت. تمامی منابع اولیه به گونه‌ای بیان شده‌اند که گویی جامعه مسلمانان مدینه، چیزی در مورد انتصاب حضرت علی (ع)نشنیده‌اند. (همان: 2/ 65)
3-2-3 جانشینی حضرت محمد(ص)
بر اساس کتب شیعه ، قبایل عرب که پس از مدتها تفرقه و چند دستگی، به خاطر وجود دین اسلام، متحد و یکپارچه شده بودند، پس از مرگ حضرت محمد (ص) به خاطر اختلاف نظر در تعیین جانشین وی، دوباره به تفرقه دوران پیش از اسلام برگشتند. در حالی که حضرت علی(ع) و دیگر نزدیکان حضرت محمد (ص)مشغول کفن و دفن وی بودند، گروهی از صحابه محمد (ص)در محلی به نام سقیفه جمع شدند و درباره جانشین محمد (ص) به بحث و جدل پرداختند. نتیجه این بحث و جدلها، انتخاب ابوبکر به عنوان جانشین محمد (ص)شد. این انتخاب باعث مناقشه و درگیری بین هواداران ابوبکر و طرفداران حضرت علی (ع)گردید. طرفداران حضرت علی (ع)قائل بودند که علی توسط شخص حضرت محمد (ص)به جانشینی انتخاب گردیده‌است و بنابراین مقام خلافت باید از آن وی باشد. علی (ع)به خاطر خویشاوندی نزدیک و ارتباط صمیمی با محمد (ص)، به خاطر دانش فراوان از اسلام از ابتدا و شایستگی در به خدمت گرفتن احکام آن، به شدت شخصاً معتقد بود که بهترین شخص برای جانشینی محمد (ص)است. خط مشی‌هایی که توسط ابوبکر و عمر پایه‌ریزی شده بود، از دیدگاه حضرت علی (ع)بی‌مورد تلقی می‌شد. او به ابوبکر گفته بود که علت تاخیر در بیعت وفاداریش به ابوبکر به عنوان خلیفه مسلمانان، اعتقاد به ارجحیت تعلق این عنوان به خودش بوده‌است. او این عقیده را هنگامی که با ابوبکر و عمر و عثمان بیعت می‌کرد نیز ترک نکرد؛ او که معتقد بود که جانشین به حق حضرت محمد (ص) است، هنگامی که مطمئن شد که همه از او روی گردانیده‌اند، برای حفظ وحدت اسلام با ابوبکر بیعت نمود. اگر جامعه مسلمانان یا بخش کوچکی از آنان، به او اقبال پیدا می‌کردند، وی دیگر خلافت را تنها «حق» خود نمی‌دانست، بلکه آن را «وظیفه» خود قلمداد می‌کرد. انصار در سقیفه ی بنی ساعدۀ از سعد بن عبادۀ حمایت می‌کردند، اما مهاجرین این را نمی‌پذیرفته و خود را از لحاظ خویشاوندی نزدیکتر به حضرت محمد(ص) می‌دانستند. در میان مهاجرین عده‌ای نیز به سرکردگی حضرت علی(ع) و شامل زبیر، طلحه، عباس بن عبدالمطلب، مقداد، سلمان فارسی، ابوذر غفاری و عمار بن یاسر، علی را وارث مشروع حضرت محمد می‌دانستند. آمده است تاریخ نگاران مسلمان اتفاق نظر دارند که بحران موجود در این برهه، توسط سه تن از مهاجرین مشهور به نام های« ابوبکر و عمر و ابوعبیدۀ »برطرف گردید. آنها انصار را جمع کرده و به آنها ابوبکر را تحمیل کردند. حسادت بین دو حزب مهم انصار به نام اوس و خزرج و عدم فعالیت بنی هاشم در تبلیغ نهضتشان، موفقیت این سه تن را تسهیل نمود.روایت شده است حضرت علی (ع)پس از اتمام مراسم تدفین حضرت محمد(ص)، در یک عمل انجام شده قرار گرفت ولی اعتراضی نکرد. بیان گردیده که حضرت علی (ع)و بنی هاشم تا قبل از مرگ حضرت فاطمه (س)از بیعت با ابوبکر سرباز زدند. حضرت علی (ع)بر روی حقش پافشاری ننمود، چرا که تمایل نداشت که امت نوپای اسلام دچار کشمکش گردد. (مجلسی؛ 1403: 37 / 339)
3-2-4 برگزیدگی به خلافت
پس از کشته شدن عثمان به دست شورشیانی از مصر و کوفه و بصره ، نظرها بر علی و طلحه بود. در این میان اهالی مصر ، حامیانی برای طلحه که به عنوان مشاورشان فعالیت می‌کرد و کلیدهای خزانه را در اختیار داشت، وجود داشت. در حالی که بصریان و کوفیان که به مخالفتهای علی با ظلم و بیداد توجه داشتند و اکثر انصار ، آشکارا تمایل بر خلافت حضرت علی(ع) داشتند و بالاخره حرف آنان به کرسی نشست. در این میان مالک اشتر که رهبر کوفیان بود، به نظر می‌رسد که نقش اصلی را در تامین امنیت برای خلیفه شدن علی داشته‌است. روایات در مورد برگزیده شدن علی برای خلافت، بعضا گیج کننده و متناقض‌نما هستند. علقمه بن وقاص لیثی کنانی از مشاوران نزدیک طلحه ، روایت می‌کند که تلاشهای بی‌ثمری برای تشکیل یک شورا از میان اصحاب برجسته قریش در مورد بحث بر سر تعیین خلیفه آتی وجود داشته‌است. علقمه جلسه‌ای در خانه مخرمه بن نوفل تشکیل می‌دهد. «ابوجهم بن حذیفۀ »در آن مجلس گفت که کسی که ما با او بیعت می‌کنیم باید قصاص خون عثمان را پی‌گیری کند. عمار بن یاسر در آن جلسه حضور داشت و با این موضوع مخالفت کرد. ابوجهم به او می‌گوید که چه طور برای شلاقهایی که خوردی قصاص می‌طلبی اما برای خون عثمان نه؟ و جلسه به هم ‌خورد. از دیگر مشارکت کنندگان در جلسه نامی برده نشده، ولی حضور ابوجهم این احتمال را در ذهن می‌آورد که طلحه در آنجا حضور داشته ولی حضور علی در آن‌جا نامحتمل است .روایت شده است عمار احتمالا می‌خواسته که مانع از انتخاب طلحه گردد. برای این که طلحه عامل عمده تحریک شورشیان بوده حال آشکارا قصاص خون عثمان را پی گیری می‌کند تا خلافت را به دست آورد. حضرت علی (ع)و پسرش محمد حنفیۀ در مسجد بودند که خبر کشته شدن عثمان به گوششان رسید. آنها سریعا مسجد را به قصد خانه ترک کردند. بر طبق روایت پیامبر ، اصحاب بسیاری با حضرت علی(ع) ملاقات کرده و خواستند با وی بیعت کنند. در ابتدا علی مخالفت کرد، ولی بعدا گفت که هر گونه بیعت باید در ملا عام و در مسجد باشد. صبح روز بعد، شنبه، علی به مسجد رفت. عطیه بن سفیان ثقفی که همراه وی بود روایت می‌کند که با گروهی مواجه شد که همگی خواهان خلافت طلحه بودند، ابوجهم بن حذیفه سوی حضرت علی (ع)آمد و به او گفت که مردم بر خلافت طلحه متحد شده‌اند و تو به این موضوع توجه نداشتی. حضرت علی (ع)در پاسخش گفت که پسرعموی من کشته شده، حال من از خلافتش محروم می‌شوم؟ سپس به سمت خزانه رفت و آن را گشود. وقتی مردم این موضوع را شنیدند از طلحه روی گردانیده و به علی (ع)پیوستند. یکی از مستشرقین معتقد است که بخش آخر روایت عطیه، غیر قابل اتکا است. به خاطر این که نامحتمل است که حضرت علی (ع)در این زمان، خزانه را گشوده باشد. بلکه وی با هوادارانش به سمت بازار رفت و آنها به وی اصرار کردند که خلافت را بپذیرد. حضرت علی (ع)وقتی به کنار خانه عمر بن محصن انصاری رسید، اولین بیعت‌ها را دریافت کرد. روایات کوفی حاکی از این هستند که مالک اشتر اولین کسی بود که با وی بیعت نمود. (لباف؛ بی تا: 77 و 190)
احتمالا در این زمان، طلحه و زبیر طبق روایت مدائنی از ابوالملیح بن اسامه حظلی اولین بیعتهای نابه‌دلخواه خود را با حضرت علی (ع)انجام داده‌اند. حسن بصری روایت می‌کند که زبیر را به یاد می‌آورد که در باغی محصور با حضرت علی (ع)بیعت کرد. بنی ربیعه در بصره نیز نقل می‌کند که طلحه نیز در باغی محصور، در حالی که شمشیری بالای سرش بود، با حضرت علی(ع) بیعت کرد. حضرت علی (ع)بر طبق روایت زید بن اسلم، دوباره اصرار می‌کند که هرگونه بیعت باید در مسجد صورت پذیرد. سرانجام در ۱۹ ذیحجه سال ۳۵ برابر ۱۸ ژوئن ۶۵۶ علی (ع)رسما به خلافت برگزیده شد. به نظر می‌رسد که علی شخصا از اعمال فشار بر روی دیگران برای بیعت با خودش، خودداری می‌کرد. وقتی سعد بن ابی‌وقاص برای بیعت با حضرت علی (ع)آورده شد، گفت که قبل از اینکه مردم با حضرت علی (ع)بیعت کنند، با وی بیعت نخواهدکرد. اما به حضرت علی(ع) اطمینان داد که چیزی برای ترسیدن از وی ندارد. حضرت علی (ع)دستور داد تا بگذارند که سعد برود. سپس عبدالله بن عمر آورده شد. وی نیز گفت که قبل از اجماع مردم بر حضرت علی(ع)، با وی بیعت نمی‌کند. حضرت علی (ع)از وی ضامنی خواست تا عبدالله پس از بیعت مردم، فرار نکند و عبدالله درخواست علی را رد کرد. مالک اشتر به حضرت علی (ع)گفت که عبدالله از شلاق و شمشیر تو در امان است. او را به من واگذار.حضرت علی (ع)به مالک گفت که رهایش کن که من ضامن او هستم. علی (ع)گفت که همیشه عبدالله را چه در بچگی و چه در بزرگسالی، فردی ستیزه‌رو دیده‌است. مخالفت عبدالله بن عمر ، بر خلاف مخالفت سعد بن ابی‌وقاص و بر ضد علی (ع)بود. پس از برگزیدگی حضرت علی(ع)، عبدالله پیش وی آمده و گفت که حضرت حضرت علی (ع)از خدا بترس و بدون مشورت، زمام امور مسلمین را بر عهده نگیر. سپس عبدالله، به مکه رفته و به مخالفان حضرت علی(ع) پیوست. انتخاب حضرت علی (ع)به عنوان خلیفه جدید، در جوی انجام گرفت که پر از التهاب و ترس و وحشت بودروایت شده است، این انتخاب بدون موافقت قبلی صحابیون نامدار حضرت محمد (ص)که قطعاً وقایع قتل عثمان را پیش بینی می کردند، صورت گرفت. دانشنامه اسلام معتقد است که انتخاب علی به عنوان خلیفه، به این دلیل نبود که وی و خانواده اش جایگاهی بالا داشتند یا به این دلیل که وی وفادار به حضرت محمد(ص) بوده است، بلکه بیشتر به این دلیل بوده که انصار که نفوذ دوباره خود در شهرشان مدینه را بازیافته بودند، وی را حمایت کردند و از طرف دیگر بنی امیه نیز دچار پریشانی و اغتشاش شده بودند. اما دولت نوپای حضرت علی (ع)از همان بدو تاسیس مورد حمله ی صحابیونی که به آرزوهایشان نرسیده بودند و معاویه که تنها والی از خاندان امیه بود که توانسته بود، کنترل مقر امارتش شام را حفظ کند، قرار گرفت. (مجلسی؛ 1403: 42/257 و 269)
هنگامی که حضرت علی (ع)به خلافت رسید، مرزهای اسلامی از غرب تا مصر و از شرق تا ارتفاعات شرقی ایران پیش رفته بود. اما اوضاع حجاز در این ایام، ناآرام بود. از اقدامات مهم حضرت علی(ع) پس از رسیدن به خلافت، عزل کردن والیانی بود که قبلاً عثمان آنها را منصوب کرده بود. او آنها را عزل کرد و به جای آنها کسانی را که از نظر وی قابل اعتماد بودند، گماشت. در هنگام عزل و نصب والیان، ابن عباس و مغیره بن شعبه وی را به احتیاط و عملکرد مصلحت‌آمیز دعوت کردند. اما علی به حرف این دو عمل نکرد. آمده است که حضرت علی (ع)عمیقا از وظیفه اسلامی خود آگاه بود و در راه حفظ شریعت اسلام، حاضر نبود که مصلحتی را بر حقی مقدم بشمارد؛ به طوری که حتی حاضر بود در این راه با مخالفانش پیکار کند. حضرت علی (ع)پس از رسیدن به خلافت تمامی اموال و زمینها و بخشش‌هایی که عثمان و خلفای ماقبل در زمان خلافتشان به بعضی از اشراف داده بودند، پس گرفت. وی مخالف تمرکز کنترل خلیفه بر روی درآمدهای استانی بود. او غنایم و بیت‌المال را از انحصار اشراف درآورد و به طور مساوی بین تمامی مسلمانان تقسیم کرد. او همچنین در توزیع بیت‌المال از تعصبات قومی و قبیله‌ای خودداری می‌کرد؛ به طوری که حاضر نشد به برادرش عقیل بن ابی طالب بیشتر از سهمش از بیت‌المال بدهد. (همان: 42/289 و 311)در حکومت وی، تمامی مسلمانان، چه آنهایی که سابقه‌ای طولانی در اسلام داشته بودند و چه آنهایی که به تازگی مسلمان شده بودند از نقطه نظر توزیع بیت‌المال، یکسان نگریسته می‌شدند. آمده است حضرت علی (ع)که بر مبنای از خودگذشتی‌اش در خدمت به محمد (ص)و اسلام ادعای خلافت کرده‌بود، حال به خاطر اینکه قاتلین عثمان وی را در رسیدن به مسند خلافت حمایت کرده‌بودند، خود را به خطر انداخته‌بود. علی همچنین بر خلاف عمر، پیشنهاد داد که تمام درآمدهای دیوانی توزیع گردد و چیزی از آن اندوخته نگردد. پس از خلافت، بسیاری از قبیله قریش از او روی گرداندند، چون او از حقوق عشیره بنی‌هاشم که عشیره پیامبر بود دفاع می‌نمود. او همچنین متهم به این شد که از مجازات کشندگان عثمان خودداری و سمت‌های اداری را از طرفداران عثمان پاکسازی می‌کند. یکی از مهمترین مخالفان حضرت علی(ع)، معاویه بود. معاویه فرماندار شام و از خویشان عثمان بود که بدین سبب خونخواهی کشندگان عثمان را حق خود می‌دانست.

مطلب مرتبط :   پایان نامه درمورد حسن و قبح عقلی

بستن منو