تحقیق درمورد تاریخچه بیمه در ایران

تحقیق درمورد تاریخچه بیمه در ایران

دانلود پایان نامه

شهرستان اهواز  

6- دشواری جلب اعتماد تعدادی از پاسخ دهندگان در زمینه پاسخ گویی به سئوالات پرسشنامه و توجیه ایشان در زمینه پاسخ گویی به تعدادی سئوالات
فصل دوم
پیشینه و مبانی نظری تحقیق
2-1- مقدمه:
2-1-1- بیمه در فرهنگ ملی ایران
قرائن موجود در آثار معتبر تاریخی و باستان شناسی به وجود تمدن بزرگ در ایران اشاره دارند. این تمدن دارای فرهنگی غنی، روابط اقتصادی و اجتماعی پویا و جایگاه رفیعی در فرآیند توسعه جوامع بشری بوده است. شرایط خاص اقلیمی، عبور جاده ابریشم از ایران، وجود حکومت های متمرکز و… از جمله زمینه هایی بودند که سبب پیدایش روابط خاص و نهادهای اجتماعی سودمند و قرار گرفتن ایران در جایگاهی برجسته، نسبت به سایر تمدن های موجود دنیا شد. معماری منحصر به فرد، شبکه های دسترسی توسعه یافته، وجود ارتشی منظم و شکل گیری قوانین مدنی از جمله مؤلفه هایی هستند که ادعای وجود تمدن بزرگ ایران را تأیید می کنند. شکل گیری تمدن پیشرفته ایران باستان موجب شد تا نیازها و فعالیت های اعضای جامعه به نحوی کارا سامان یابد. بدیهی است امنیت مهمترین نیاز مدنیت و از جمله لوازم مهم توسعه است که در ابعاد روانی، اقتصادی و اجتماعی مطرح خواهد بود. لذا چنین به نظر می رسد بیمه نیز که از جمله سیستم های تأمینی در جامعه است به نحوی مورد توجه سیاستگذاران و تلاشگران ایران باستان بوده است. مطالعه و بررسی منابع تاریخی شواهدی به دست می دهد که این ادعا را تأیید می کند. در مورد مبداء دقیق پیدایش بیمه در ایران اسناد معتبری به ثبت نرسیده است. اما براساس منابع تاریخی موجود می توان ادعا کرد که در طول تاریخ اجتماعی ایران همواره وقایعی ثبت شده اند که به بیمه های امروزی شباهت دارند. به روایت تاریخ در ایران عهد باستان، تاوان دزدی یا تلف حیوان و برخی خسارات ناشی از خشکسالی مانند از بین رفتن زمینهای مزروعی، خشک شدن قنوات یا خرابی ناشی از سیل و زلزله و قهر طبیعت، از محل خزاین دولتی و یا از طرف حکام ولایات، نظر به مالیات و خراجی که می گرفتند جبران می گردید. همچنین در ایران قبل از اسلام ما بین اقوام و قبایل ساحلی خلیج فارس و جزایر نشینان اطراف آن، نوعی قراردادهای ضمانت به وجود آمده بود که بی شباهت به بیمه های دریایی نیست و ظاهراً با تشکیل مؤسسات خیریه و به موجب این قراردادها، تجار و صاحبان کشتی ها در رابطه با معاملات بازرگانی، پرداخت قسمتی از خسارات وارده احتمالی در طول سفر دریایی را ضمانت می کردند .
در برخی از متون تاریخی ایران شواهدی وجود دارد که در آنها علاوه بر لزوم ایجاد حس معاضدت، تعاون و اشتراک مساعی اعضای جامعه، والیان حکومتی نیز موظف به اتخاذ سیاست ها و تدابیر لازم به هنگام بروز حوادث و بلایای طبیعی شده اند .
2-1-2- مفهوم بیمه
واژه بیمه که در زبان فرانسه assurance و در زبان انگلیسی insurance نامیده می شود، ظاهراً به کلام فارسی شباهت دارد ولی معلوم نیست از چه تاریخی مصطلح شده و غرض از استعمال آن چه بود است. لغت شناسان معتقدند که واژه های انگلیسی و فرانسه از ریشه لاتین securus که به معنی اطمینان است گرفته شده وعلاوه بر عقد بیمه در معنای تضمین، تأمین، اعتماد یا اطمینان به کار رفته است. واژه بیمه در اغلب زبانهای دیگر نیز از همین ریشه مشتق شده است. در حالی که تصور نمی رود که واژه « بیمه» در فارسی خود از ریشه های عربی، ترکی، عبرانی، یونانی، روسی یا لاتین باشد گو اینکه واژه های بسیاری در زبان فارسی از این زبان ها گرفته شده، با این همه به نظر
می رسد که ریشه اصلی همان « بیم » است زیرا عامل اصلی انقعاد عقد بیمه، ترس و گریز از خطر است و به سبب همین ترس و به منظور حصول تأمین عقد بیمه وقوع می یابد .
بر این اساس «بیمه قراردادی است که به موجب آن یک شخصیت حقیقی یا حقوقی حق بیمه‏ای پرداخت می کند و در مقابل یک شخصیت حقوقی دیگر با قبول پرداخت خسارت احتمالی به او تأمین می‏دهد. به عبارت دیگر تعهد بیمه گر، رفع نگرانی بیمه گذار است و پرداخت خسارت اگر رخ دهد، از وسایل انجام این تعهد می باشد» .
از دیدگاه پیکاردو و بسون دو تن از استادان بیمه دانشگاه پاریس، بیمه عملی است که به موجب آن یک طرف (بیمه گر) در مقابل دریافت مبلغی (حق بیمه) تعهد می کند خسارت طرف دیگر (بیمه گذار) را در صورت بروز خطر بپردازد.
با توجه به وجود انواع بیمه و تعاریف متعدد در مورد بیمه دستیابی به یک نظر دقیق و درست از بیمه که انواع آن را شامل شود کارساده ای نیست ولی از یک دیدگاه ساده می توان چنین بیان نمود که بیمه قراردادی است که بر اساس آن بیمه‏گذار در مقابل پرداخت مبلغی به بیمه‏گر دارایی و سرمایه خود را در مقابل حوادث غیرمترقبه بیمه می کند و بیمه گر متعهد می شود که در صورت بروز حادثه تمام یا بخشی از مبلغ مورد بیمه را بر اساس قرارداد طرفین به بیمه‏گذار پرداخت نماید . در ماده یک قانون بیمه ایران مصوب 1316 آمده است: «بیمه عقدی است که به موجب آن یک طرف تعهد می کند که در ازاء پرداخت وجه یا وجوهی، از طرف دیگر در صورت وقوع یا بروز حادثه، خسارت وارد را جبران نموده یا وجه معینی را بپردازد. متعهد را «بیمه گر» طرف تعهد را «بیمه گذار» وجهی را که بیمه گذار به بیمه گر می پردازد «حق بیمه» و آنچه را که بیمه می شود «موضوع بیمه» می نامند» .
2-1-3- پیدایش فکر بیمه و تاریخچه آن درجهان
قرن ها پیش از مسیحیت، بازرگانان فنیقی که در اطراف دریای مدیترانه به تجارت گندم و سایر کالاها مشغول بودند، کالاهای خود را در چند کشتی قرار می دادند اما از آنجا که کشتی های حامل گندم ممکن بود در دریا دچار حادثه شده و بازرگانان متحمل خسارتهای زیادی شوند تدبیری دیگری اندیشیدند.آنها به این نتیجه رسیدندکه اگر هر بازرگان سهم اندکی از محموله گندم خود را در اسکله باقی بگذارد، آن گاه از هر کشتی مقداری گندم باقی می ماند که در مجموع حجم زیادی از گندم را تشکیل می دهد و به این ترتیب می توانند خسارت بازرگانانی راکه کل محموله خود را از دست داده اند جبران کنند.آنها مردی را برای حفظ و نگهداری گندم های به جا مانده استخدام کردند. وی به زودی دریافت که با کاشتن گندم ها می تواند محموله ای از گندم تدارک ببیند و مقداری هم سود ببرد. بازرگانان خیلی زود به این نتیجه رسیدند که هرچه تعداد بازرگانانی که حاضرند سهمی از محموله گندم خود را در اسکله باقی بگذارند بیشتر باشد، هر بازرگان سهم کمتری از محموله خود را در اسکله باقی خواهد گذارد. همچنین توافق کردند هر بازرگانی که محموله تجاری وی به مسیر دورتری می رود با ریسک یا خطر بیشتری روبرو است و معیارهای دیگری مانند سال ساخت کشتی و یا تجربه ناخدا ممکن است ریسک را کاهش یا افزایش دهد. آنها فرد دیگری را برای بررسی منشاء و علت خسارت استخدام کردند. به این ترتیب شاید بتوان گفت که فکر بیمه در بستر اقتصاد پایاپای شکل گرفته است .
قدیمی ترین نوع بیمه به شکل کنونی آن بیمه دریایی است که در اواخر قرون وسطی به شکل بیمه تعاونی در بنادر معروف ایتالیا، اسپانیا، بلژیک، هلند، انگلستان و فرانسه آغاز گردید برخی از مورخین و نویسندگان معتقدند بیمه ابتدا در فنلاند (شمال بلژیک) در سال 1310 میلادی بوجود آمده در حالی که عده‏ای دیگر بیمه را از ابداعات پرتقالی ها دانسته اند. به هر حال چنین به نظر می رسد که در مورد محل پیدایش و ابداع بیمه اتفاق نظر جدیدی وجود ندارد، ولی شواهد نشان می دهد که بیمه تقریباً در یک زمان در چند کشور اروپایی پدید آمده است .
2-1-4- تاریخچه بیمه در ایران
صنعت بیمه به عنوان نیاز و نهاد حمایتی پیشرفته و نوگرا، هنگامی پا به ایران گذاشت که کشور ما در دوران حکومت قاجاریان به سر می برد. در واقع نخستین بار در سال 1289 هجری شمسی (1910میلادی) بود که دو مؤسسه بیمه روسی در ایران شروع به کار کردند و پس از آن نیز شرکتهای بیمه انگلیسی، آلمانی، اتریشی و… یکی پس از دیگری برای فعالیت در ایران، شعبه هایی دایر کردند. به تدریج که اوضاع راکد و منجمد ایران زیر تأثیر امواج تحول و ترقی خواهی و پیشرفت های جهانی رو به تحول و دگرگونی می نهاد و کشور به سوی صنعتی شدن می رفت، « بیمه و تأمین» نیز به عنوان یک نیاز و لازمه پشتیبانی ازسرمایه ها، منابع مالی، نیروی کار و تولید و داد و ستدهای بازرگانی رشد و نمو می کرد .آغاز فعالیت جدی در زمینه بیمه را می توان سال 1310 هجری شمسی دانست. زیرا که در این سال قانون و نظامنامه ثبت شرکت ها در ایران به تصویب رسید و متعاقب آن بسیاری از شرکت‏های بیمه خارجی از جمله اینگستراخ، آلیانس، ایگل استار، یورکشایر، رویال، ویکتوریا، ناسیونال سویس، فنیکس، اتحادالوطنی و… به تأسیس شعبه یا نمایندگی در ایران پرداختند .
گسترش فعالیت شرکت های بیمه خارجی، دولت ایران را متوجه ضرورت تأسیس یک شرکت بیمه ایرانی کرد و دولت در 16 شهریور 1314 شرکت سهامی بیمه ایران را با سرمایه 20 میلیون ریال تأسیس کرد. تأسیس اولین شرکت بیمه ایرانی تحول بزرگی در تاریخ فعالیت بیمه ای کشور بود زیرا پس از این تاریخ بود که دولت با در اختیار داشتن تشکیلات اجرایی مناسب توانست به کنترل بازار و نظارت بر فعالیت مؤسسات بیمه خارجی بپردازد. دو سال بعد از آن یعنی در سال 1316 «قانون بیمه» مشتمل بر 36 ماده به تصویب مجلس شورای ملی رسید. پس از آن نیز مقررات دیگری در جهت کنترل و نظارت بر فعالیت مؤسسات بیمه از طریق الزام آنها به واگذاری 25 درصد از بیمه نامه های صادر شده به صورت اتکایی اجباری به شرکت سهامی بیمه ایران وضع شد. الزام به بیمه کردن کالاهای وارداتی و صادراتی و اموال موجود در ایران و ایرانیان مقیم کشور نزدیکی از مؤسسات بیمه که در ایران به ثبت رسیده اند از جمله این مقررات است. این عمل به توقف تدریجی فعالیت شعب و نمایندگی های شرکت های بیمه خارجی منجر شد به طوری که در سال 1318 شرکت سهامی بیمه ایران بیش از 75 درصد از بازار را به خود اختصاص داد، سهم 5 شرکت بیمه خارجی در آن زمان تنها 25 درصد بود .در سال 1331، دولت مصوبه‏ای تصویب کرد که به موجب آن کلیه شرکت های بیمه خارجی موظف شدند که برای ادامه فعالیت خود در ایران، مبلغ 250 هزار دلار ودیعه نزد بانک ملی ایران تودیع کنند و پس از آن نیز منافع سالیانه خود را تا زمانی که این مبلغ به 500 هزار دلار برسد بر آن بیفزایند. این تصمیم به تعطیل شدن کلیه نمایندگی ها و شعب شرکت‏های بیمه خارجی منجر شد و تنها دو شرکت بیمه خارجی یکی به نام «یورکشایر»انگلیسی و دیگری، «اینگستراخ» روسی در بازار بیمه ایران به فعالیت خود ادامه دادند.
نخستین شرکت بیمه خصوصی ایران به نام «بیمه شرق» در سال 1329 خورشیدی تأسیس شد. پس از آن تا سال 1343 به تدریج هفت شرکت بیمه خصوصی دیگر به نام های آریا، پارس، ملی، آسیا، البرز، امید و ساختمان و کار به ترتیب تأسیس شدند و به فعالیت بیمه ای پرداختند. از سوی دیگر، با افزایش تعداد شرکت های بیمه، ضرورت اعمال نظارت بیشتر دولت بر این صنعت و تدوین اصول و ضوابط استاندارد برای فعالیت های بیمه ای به منظور حفظ حقوق بیمه گذاران و بیمه شدگان احساس می شد. به همین دلیل در سال 1350 هجری شمسی «بیمه مرکزی ایران» به منظور تحقق هدفهای فوق تأسیس شد .در ماده یک قانون تأسیس بیمه مرکزی ایران و بیمه گری چنین آمده است « به منظور تنظیم و تعمیم و هدایت امر بیمه در ایران و حمایت بیمه گذاران و بیمه شدگان و صاحبان حقوق آنها، همچنین اعمال نظارت دولت بر این فعالیت، مؤسسه ای به نام بیمه مرکزی ایران طبق این قانون به صورت شرکت سهامی تأسیس می گردد». تأسیس بیمه مرکزی ایران، قوام بیشتری به صنعت بیمه کشور داد و از آن پس «شورای عالی بیمه» که یکی از ارکان بیمه مرکزی ایران است ضوابط و مقررات مختلفی در زمینه نحوه اجرای عملیات بیمه‏ای در کشور و نرخ و شرایط انواع بیمه، تصویب کرد .
2-1-5- نقش بیمه در جامعه
بیمه نقش اساسی در جبران آثار مالی ناشی از تحقق خطر بیمه شده برای آحاد جامعه دارد . خدمتی را که بیمه به جامعه ارائه می کند، می توان به شش گروه تقسیم کرد:
1- بیمه، تأمین کننده امنیت مالی برای فعالیت های بازرگانی است.

مطلب مرتبط :   دانلود پایان نامه با موضوع شورای همکاری خلیج فارس

بستن منو