تحقیق درباره علامه طباطبایی (ره)

تحقیق درباره علامه طباطبایی (ره)

دانلود پایان نامه

 

وقتى مى‏گویند:” دبر امر البیت” معنایش این است که امور خانه و تصرفاتى را که مربوط به آن است را منظم نمود، بطورى که وضع آن رو به صلاح گذاشت و اهل آن از فواید مطلوب آن برخوردار شدند.
تدبیر امر عالم هم بهمین معنا است که اجزاى آن را به بهترین و محکم‏ترین نظم منظم سازد، بطورى که هر چیزى بسوى غایت مقصود از آن متوجه گشته و سیر کند، و همین آخرین کمالى است که مخصوص به او است، و منتهى درجه و اجل مسمایى است که به سوى آن گسیل شده، همچنین مجموع آن را با نظمى عام عالمى منظم سازد، بطورى که سراپاى عالم هم متوجه غایت کلى خود که همان رجوع و بازگشت به خداست بشود و در نتیجه بعد از دنیا آخرت هویدا گردد.» (طباطبایی،پیشین، ج‏11، اقتباس از صص 394-395)
نتیجه سخن علامه این است که :تدبیر به معنای ترتیب دادن اشیا متعددمختلف پشت سر یکدیگر است.به گونه ای که هر شی در جایگاه خاص خود قرار گیرد وغرض وفایده ومقصود ،بر آن مترتب شود وتدبیر عالم توسط خدا نیز تنظیم اجزای آن به نظمی نیکوست،به طوری که هرچیزی به غایت مقصود برسد.
بنابر این تدبیر در قرآن،امر به تدبر در قرآن و توجه به معنای مطاوعی آن نشانگر وجود تدبیر (چینش حکیمانه)در قرآن کریم است.
نکته مهم نخست اینکه «معنای تدبر مطاوعه تدبیر» است.این نتیجه ازنکات زیر قابل برداشت است:
1-التَّدَبُّرُ: فهو تفعّل‏ لمطاوعه التفعیل، فحقیقه معناه: حصول مفهوم التَّدْبِیرِ و تحقّقه و اختیار ذلک المفهوم، فیقال دبّر الأمر فتدبّر الأمر(مصطفوی، حسن،پیشین ،ج‏3،ص173)
تعریف فوق تعریف کاملی است زیرا ریشه و ساختار لفظی کلمه در آن در نظر گرفته شده است؛و بر اساس آن می توان گفت:تدبر،دریافت(مطاوعه)چینش حکیمانه (تدبیر)است.
در این باب تعاریف ناقصی نیز بیان شده است که از جمله آنها می توان به موارد زیر اشاره نمود:
2-و التَّدْبِیرُ فی الأَمر: أَن تنظر إِلى ما تَؤُول إِلیه عاقبته، و التَّدَبُّر: التفکر فیه‏(ابن منظور،پیشین ، ج 4،ص 273)
اشکال این تعریف عدم توجه به ریشه تدبراست.
3-التَّدَبُّر التَّفکُّر أَی تَحْصِیل المَعْرِفَتَیْنِ لتَحْصِیل مَعْرِفهٍ ثالثه(حسینی زبیدی،پیشین، ج‏6 ،ص 383)
این تعریف نیز به دلیل عدم توجه به هیات تدبر اشکال دارد.
پس تعریف کامل تدبر را می توان چنین بیان داشت که :چون از باب تفعل است،دارای معنای مطاوعی بوده و در آن نوعی اختیار وآگاهانه بودن لحاظ شده است ،بر خلاف باب انفعال.در نتیجه،«تدبر:پذیرش و کشف آگاهانه تدبیر محقق شده در اشیاء یا کلام است.»
و اما تدبر در کلام :«دریافت تدبیر موجود در کلام از سوی مخاطبان.و این همان عنصری است که تدبر را راه فهم نظم ویژه قرآن و ایمان به الهی بودن آن قرار داده است.»(صبوحی طسوجی،پیشین،ص 21)
کاربردهای قرآنی این کلمه نیز موید این نتیجه است:
علامه طباطبایی (ره)در ذیل آیه أَ فَلا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ کانَ مِنْ عِنْدِ غَیْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فیهِ اخْتِلافاً کَثیراً (82-نساء)می فرمایند:«کلمه” تدبر” که فعل” یتدبرون” مشتق از آن است به معناى این است که چیزى را بعد از چیز دیگر بگیریم و در مورد آیه شریفه به معناى تامل در یک آیه بعد از آیه‏اى دیگر و یا تامل و دقت بعد از دقت دیگر در آیه است، لیکن از آنجا که غرض آیه شریفه بیان این جهت است که در قرآن کریم اختلافى نیست و قهرا بود و نبود اختلاف در بیش از یک آیه تصور دارد، لذا احتمال اول یعنى تامل در یکایک آیات منظور عمده است، هر چند که این معنا احتمال دوم را هم نفى نمى‏کند.
و مراد آیه این است که مخالفین قرآن را تشویق کند به دقت و تدبر در آیات قرآنى و اینکه در هر حکمى که نازل مى‏شود و یا هر حکمتى که بیان مى‏گردد و یا هر داستانى که حکایت مى‏شود و یا هر موعظه و اندرزى که نازل مى‏گردد، آن نازل شده جدید را به همه آیاتى که مربوط به آن است عرضه بدارند چه آیات مکى و چه مدنى، چه محکم و چه متشابه، آن گاه همه را پهلوى هم قرار دهند تا کاملا بر ایشان روشن گردد که هیچ اختلافى بین آنها نیست.
و متوجه شوند که آیات جدید آیات قدیم را تصدیق و هر یک شاهد بر آن دیگرى است، بدون اینکه هیچگونه اختلافى در آن دیده شود، نه اختلاف تناقض، به اینکه آیه‏اى، آیه دیگر را نفى کند و نه اختلاف تدافع که با هم سازگار نباشد و نه اختلاف تفاوت به اینکه دو آیه از نظر تشابه بیان و یا متانت معنا و منظور مختلف باشند و یکى بیانى متین‏تر و رکنى محکم‏تر از دیگرى داشته باشد، کِتاباً مُتَشابِهاً مَثانِیَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ …، کتابى است که الفاظش شبیه به هم، هر جزء آن با جزء دیگر شبیه است، کتابى است که از شنیدن آیاتش پوست بدن جمع مى‏شود.»( طباطبایی،پیشین، ج‏5، ص 26)
نتیجه سخن علامه طباطبایی (ره)این است که :تدبر به معنای «کشف هماهنگی قرآن»می باشد.
ب-تدبر در اصطلاح:
از جمله تعاریفی که برای تدبر بیان شده است تعریف زیر می باشد:
تدبر به معنای «فهم روشمند وهماهنگ ظاهر قرآن کریم»است.(صبوحی طسوجی،پیشین،ص25). نویسنده مقاله تعریف خود را بر اساس سخنان علامه طباطبایی(ره)در تبیین تدبر وروش ایشان در تفسیر المیزان که بر اساس دسته بندی ،ارتباط درونی دسته ها وکشف موضوع و غرض سوره می باشد ؛ ارائه کرده است.

مطلب مرتبط :   پایان نامه رایگان درباره همکاریهای اقتصادی

بستن منو