تحقیق درباره ظاهر و باطن

تحقیق درباره ظاهر و باطن

دانلود پایان نامه

«و آن ،چنان است که در هر آیه از آیات شریفه که تفکر مى‏کند، مفاد آن را با حال خود منطبق کند، و نقصان خود را به واسطه آن مرتفع کند و امراض خود را بدان شفا دهد.»ایشان در ادامه داستان حضرت آدم (علیه السلام)را به عنوان مثال بیان می کنندو وظیفه انسان در تطبیق ایه با احوال خود را اینگونه بیان می دارند:  

« در این قصه شریفه ببیند سبب مطرود شدن شیطان از بارگاه قدس با آن همه سجده‏ها و عبادتهاى طولانى چه بوده، خود را از آن تطهیر کند، زیرا مقام قرب الهى جاى پاکان است، با اوصاف و اخلاق شیطانى قدم در آن بارگاه قدس نتوان گذاشت.»ایشان سپس نتیجه بررسی آیات در مورد شیطان را در مورد مبدأ سجده ننمودن او خود بینى و عجب بیان نموده وآن را سبب خودخواهى و خود فروشى ودر نهایت نتیجه اش را استقلال و سر پیچى از فرمان خداوند ومطرود شدن از درگاه خداوند می دانند. و در ادامه توصیه می کنند که ما باید این اوصاف ورذایل را از خود بزداییم ؛در غیر این صورت سرنوشتی چون ابلیس خواهیم داشت.و نیز تفکّر کنیم در همین قصّه شریفه و سبب مزیت آدم و برترى او را از ملائکه اللّه ببینیم چه بوده، خود نیز به مقدار طاقت به آن متّصف شویم. (خمینی ،1388 الف، اقتباس از ص 207)
ایشان در ادامه این بحث چند مورد دیگر از تطبیق آیات را بیان می دارند ودر آخر نتیجه مهم این بحث را این می دانند که :« وظیفه سالک إلى اللّه آن است که خود را به قرآن شریف عرضه دارد، و چنانچه میزان در تشخیص صحّت و عدم صحّت و اعتبار و لا اعتبار حدیث آن است که آن را به کتاب خدا عرضه دارند و آن چه مخالف آن باشد باطل و زخرف شمارند،میزان در استقامت و اعوجاج و شقاوت و سعادت آن است که در میزان کتاب اللّه درست و مستقیم در آید. و چنانچه خُلق رسول اللّه قرآن است، خُلق خود را با قرآن باید متوافق کند تا با خُلق ولى کامل نیز مطابق‏گردد. و خُلقى که مخالف کتاب اللّه است زخرف و باطل است. و همچنین جمیع معارف و احوال قلوب و اعمال باطن و ظاهر خود را باید با کتاب خدا تطبیق کند و عرضه دارد تا به حقیقت قرآن متحقق گردد و قرآن صورت باطنى او گردد.همان معنایی که گفتیم در قیامت فرد قرآن میخواند وبالا میرود.»( همان،اقتباس از صص: 208-209)
آنچه از نظریات امام خمینی(ره)بیان شد با مضمون روایات منطبق است،به عنوان مثال در حدیثی از پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله)آمده است که فرموده اند:« إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ هُوَ النُّورُ الْمُبِینُ، … وَ مَنْ‏ جَعَلَهُ‏ إِمَامَهُ‏ الَّذِی یَقْتَدِی بِهِ- وَ مُعَوَّلَهُ‏ الَّذِی یَنْتَهِی إِلَیْهِ، أَدَّاهُ اللَّهُ إِلَى جَنَّاتِ النَّعِیمِ، وَ الْعَیْشِ السَّلِیمِ؛ این قرآن نور آشکار و مبین است، … و هر کس آن را پیشواى خود گیرد و آخرین پناهگاه سازد، خدا او را به بهشت نعیم و زندگى سلیم مى‏رساند.»(حسن بن علی(علیه السلام)، 1409 ق ،ص 449)
روشن است مفهوم اینکه قرآن را پیشوای خود گیرد این است که خود را در آینه قرآن ببیند وبا توجه به آن خود را پاک سازد.همواره پیرو قرآن باشد وتابع آن!
امام خمینی(ره)همواره در سخنان خود بر تطبیق فرد وجامعه با آیات قرآن تاکید کرده اند،ازجمله اینکه می فرمایند:«مادامى که ما حق باشیم، پیروز هستیم. حق بودن به این است که ما همه چیزمان را اسلامى کنیم: عقایدمان عقاید اسلام باشد؛ ایمان را در قلبمان تقویت کنیم؛ اعمالمان را تطبیق بدهیم با اسلام، با قرآن؛ و اخلاقمان را مهذَّب کنیم، تطبیق بدهیم با اسلام. اگر این طور بشویم، ما حقّیم، و حق هم پیروز است.»( خمینی،بی تا، ‏10 ،ص 203)
3-4-5-مراتب فهم قرآن
فهم قرآن از مراتب بالای انس با قرآن است.برای فهم آیات شایسته است قاری قرآن در درک مقصود آیات اهتمام داشته باشد؛و همانگونه در بخشهای دیگر اشاره شد،حداقل از ترجمه آیات آگاه باشد.قرائت بدون فهم آیات بسیار مورد تقبیح وتوبیخ قرار گرفته است.
آنچه از بررسی روایات وسخن بزرگان دین قابل برداشت است؛این است که فهم قرآن نیز برای افراد مختلف دارای درجات ومراتب مختلف است.در حدیثی از امام صادق (علیه السلام)آمده است که :«کِتَابُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَى أَرْبَعَهِ أَشْیَاءَ عَلَى‏ الْعِبَارَهِ وَ الْإِشَارَهِ وَ اللَّطَائِفِ وَ الْحَقَائِقِ فَالْعِبَارَهُ لِلْعَوَامِّ وَ الْإِشَارَهُ لِلْخَوَاصِّ وَ اللَّطَائِفُ لِلْأَوْلِیَاءِ وَ الْحَقَائِقُ لِلْأَنْبِیَاءِ.»( مجلسی،پیشین، ج‏89 ،ص103 )
این نکته در سخنان امام خمینی(ره)نیز بیان شده است.ایشان قرآن کریم را به سفره ای تشبیه کرده اند که خداوند آن را به وسیله پیغمبر اکرم در بین بشر گسترده است.این کتاب به گونه ای است که تمام بشر؛ عامى، عالم، فیلسوف، عارف، فقیه، همه از او استفاده مى‏کنند. مسائلى در او هست که همه مردم، عامى و عارف و عالم و غیر عالم، از او استفاده مى‏کنند و مسائلى در او هست که مختص به علماى بزرگ است، فلاسفه بزرگ است، عرفاى بزرگ است، و انبیا و اولیاست. بعض مسائل او را غیر از اولیاى خداى تبارک و تعالى کسى نمى‏تواند ادراک کند؛ مگر با تفسیرى که از آنان وارد مى‏شود، به مقدار استعدادى که در بشر هست، مورد استفاده قرار مى‏گیرد و مسائلى هست که عرفاى بزرگ اسلام از آنها استفاده مى‏کنند و مسائلى هست که فلاسفه و حکماى اسلام از آن استفاده مى‏کنند و مسائلى هست که فقهاى بزرگ از آن استفاده مى‏کنند و این سفره همگانى است براى همه و این طوایف از آن استفاده مى‏کنند.(خمینی ،بی تا، ج 14،اقتباس ازص 386)
همانگونه که فهم قرآن برای افراد مختلف دارای درجات ومراتب مختلف ومتفاوت است،انس با قرآن نیز که تابعی از فهم قرآن است برای افراد مختلف متفاوت است.این تفاوتها به دلیل تفاوت در مرتبه ی وجودی ومعرفتی انسان است.هر چه این معرفت در انسان بالاتر وکاملتر وعمیقتر باشد،انس او با قرآن نیز کاملتر وعمیقتر خواهد بود.
به همین دلیل است که برخی فقط با ظاهر قرآن مانوسند.هر چند از نظر امام:« بى تشبّث به صورت و ظاهر، به لبّ و باطن نتوان رسید ( خمینی،1388الف،ص 291) و راه وصول به باطن از تأدّب به ظاهر است. (همان،ص 290  )
ایشان در بیان راه اعتدال بین راه اهل افراط وتفریط می فرمایند:
« عالم محقّق و عارف مدقّق باید قیام به ظاهر و باطن کند و به ادبهاى صورى و معنوى متأدّب گردد- چنانچه ظاهر را به نور قرآن متنوّر مى‏کند، باطن را نیز به انوار معارف و توحید و تجرید آن نورانى کند.» (خمینی، ،همان، ص 291)
نکته قابل توجه دیگر که از میان بیانات امام قابل اصطیاد است که مراتب ومراحل انس با قرآن با مراتب مهجوریت آن ارتباط متقابل دارد.لذا،تصریح می کنند:مهجور گذاردن قرآن،مراتب بسیار ومنازل بی شمار دارد.( دیاری بیدگلی،پیشین، ص 35)
امام در بیانی فرموده اند:« این کتاب آسمانى- الهى که صورت عینى و کتبى جمیع اسما و صفات و آیات و بینات است و از مقامات غیبى آن دست ما کوتاه است و جز وجود اقدس جامع«‏ مَنْ خُوطِبَ بِهِ»‏ از اسرار آن‏ کسى‏ آگاه‏ نیست‏.» (خمینی،صحیفه امام، ج‏20 ، ص92)  
ظاهر این سخن امام خمینی(ره)ممکن است در ابتدا همانند نظر اخباریون به نظر برسد که تفسیر آیات قرآن را تنها از طریق روایات معصومین (علیهم السلام)صحیح می دانندو راه درک دیگران را مسدود می دانند.اما با بررسی دیگر سخنان ایشان عمومی بودن فهم قرآن دریافته می گردد.
از جمله سخنان ایشان که نعمت قرآن کریم را به سفره ای تشبیه می کنند که هر کس به تناسب اشتهایش می تواند از آن بهره مند گردد،البته به این شرط که در اثر امراض قلبیه بی اشتها نشده باشد.ایشان استفاده اعلا را مختص ائمه معصومین (علیهم السلام )می دانند اما می فرمایند:«لکن نباید ما مأیوس بشویم. باید ما هم از این سفره بهره‏اى برداریم. »(خمینی ،1388 ج، اقتباس از ص170 )
بنابر این بر اساس دیدگاه امام، فهم قرآن دارای مراتب طولی است وهر عالمی ممکن است تنها به مرتبه ای از مراتب فهم آن دست یابد.بالاترین درجه فهم آیات قرآن مختص ائمه معصومین (علیهم السلام)است اما درجات پایینتر آن برای دیگران نیز امکان دارد.
3-5-عمل به قرآن
عمل به قرآن،هدف نهایی انس با قرآن کریم است.تمامی مراتب انس که قبل از این بیان شد،برای رسیدن به این مرحله می باشد؛زیرا هدف انس با قرآن کریم این است که ،آنچه را تاکنون دریافته ایم در عرصه ی زندگی فردی واجتماعی پیاده کنیم.
این نکته در آیه 121از سوره بقره آمده است: الَّذینَ آتَیْناهُمُ الْکِتابَ یَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاوَتِهِ أُولئِک یُؤْمِنُونَ بِهِ؛

مطلب مرتبط :   پایان نامه -پروپوزال و سمینار- قسمت 49

بستن منو