تحقیق درباره ظاهر و باطن

تحقیق درباره ظاهر و باطن

دانلود پایان نامه

 

« مطلوب در قرائت قرآن کریم آن است که در قلوب صورت آن نقش بندد، و اوامر و نواهى آن تأثیر کند، و دعوات آن جایگزین شود. و این مطلوب حاصل نشود مگر آنکه آداب قرائت ملحوظ شود. مقصود از آداب آن نیست که پیش بعض قرّاء متداول شده است که تمام همّ و همت منصرف به مخارج الفاظ و تأدیه حروف شود، به طورى که علاوه بر آنکه از معنى و تفکر در آن بکلى غافل شویم، منجر به آن شود که تجوید آن نیز باطل گردد، بلکه کثیرا کلمات از صورت اصلیه خود به صورت دیگر منقلب شود و ماده و صورت آن تغییر کند. و این یکى از مکاید شیطان است که انسان متعبد را تا آخر عمر به الفاظ قرآن سرگرم مى‏کند، و از سرّ نزول قرآن و از حقیقت اوامر و نواهى و دعوت به معارف حقه و اخلاق حسنه آن بکلى غافل مى‏کند. تازه بعد از پنجاه [سال‏] قرائت معلوم شود که از شدت تغلیظ و تشدید در آن، از صورت کلام بکلى خارج شده و یک صورت غریبى پیدا کرده! بلکه مقصود آدابى است که در شریعت مطهره منظور شده است، که اعظم و عمده آنها تفکر و تدبر و اعتبار به آیات آن است.» (همان،ص 499)
ایشان قاریانی را که فقط به تجوید قرائت وتحسین عبارت می پردازند وتمام همت آنها فقط تلفظ کلمات وتصحیح مخارج حروف است،در توصیفاتی معرفی می فرمایند؛از نظر ایشان برای چنین قاریانی تکالیف زحمت دارد وقلب وباطن آنها نیز ازآن منحرف است. (خمینی،1388 الف،اقتباس از ص 213)و در ادامه در مورد آنان می فرمایند:«اینان را حظّى از عبادت نیست جز آن که معاقب به عقاب تارک نیستند، مگر آن که ازخزائن غیب تفضّلى شود و به همان لقلقه مورد احسان و انعام گردند. و این طایفه گاهى شود که زبان آنها که مشتغل به ذکر حق است، قلب آنها از آن بکلّى عارى و برى و به کثرات دنیویّه و مشاغل ملکیّه پیوند است، و در حقیقت این دسته به صورت داخل نماز و به باطن و حقیقت مشغول به دنیا و مآرب و شهوات دنیویّه هستند. و گاهى شود که قلب آنها نیز اشتغال به تفکّر در تصحیح صورت نماز دارد، در این صورت، این‏ها به حسب قلب و زبان وارد صورت نماز هستند، و این صورت از آنها مقبول و مرضىّ است. »( همان، ص 214)
همانگونه که گفته شد،آنچه در این موضوع مورد مذمت قرار دارد،توقف در ظاهر است،وگرنه توجه به این آداب ظاهری مقدمه رسیدن به مراتب بالاتر انس با قرآن است.شاهد این ادعا سخن امام خمینی(ره)به اهل باطن است که فرموده اند:«اهل باطن بدانند که وصول به مقصد اصلى و غایت حقیقى، جز تطهیر ظاهر و باطن نیست، و بى تشبّث به صورت و ظاهر، به لبّ و باطن نتوان رسید، و بدون تلبّس به لباس ظاهر شریعت راه به باطن نتوان پیدا کرد.»( همان، ص289)
بنابراین رعایت تجوید وتحسین در آداب انس با قرآن،لازم است ؛اما به هیچ وجه کافی نیست؛و قاری قرآن باید این موارد را به عنوان مقدمه ای برای انس با قرآن بداند ودر آنها متوقف نگردد.
نکته قابل توجه اینکه در بحث تجوید وتحسین نیز آداب ونکاتی وجود دارد که بیان آنها ضروری است.
ب1-ترتیل
ترتیل به عنوان یکی از آداب لازم وضروری در قرائت مذکور شد،خداوند در قرآن کریم(آیه 4 سوره مزمل) امر به ترتیل در قرائت قرآن نموده است.امام خمینی (ره)با توجه به احادیث ،ترتیل را به«حد توسط بین سرعت وتعجیل درآن ،وتانی وفتور مفرط که کلمات از هم متفرق ومنتشر گردد»تعریف کرده اند. (خمینی،1388 ب، ص 503)
ایشان در ادامه به بیان برخی احادیث که در تفسیر آیه فوق آمده است، پرداخته اند:از جمله حدیثی از
امام صادق (علیه السلام)در پاسخ به سوالی که از تفسیر این آیه پرسیده شده بود، فرموده اند:« قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) بَیِّنْهُ تِبْیَاناً وَ لَا تَهُذَّهُ هَذَّ الشِّعْرِ وَ لَا تَنْثُرْهُ نَثْرَ الرَّمْلِ وَ لَکِنْ أَفْزِعُوا قُلُوبَکُمُ الْقَاسِیَهَ وَ لَا یَکُنْ هَمُّ أَحَدِکُمْ آخِرَ السُّورَهِ.» (کلینی، 1407 ق، ج‏2 ،ص614)
حضرت امیر المؤمنین، علیه السلام، فرمود: «یعنى، اظهار کن آن را اظهار نمودن کاملى، و سرعت مکن در آن چنانچه در شعر سرعت مى‏کنى، و متفرق مکن اجزاء آن را چون ریگهاى متفرق که اجزائش با هم ملتئم نشود، و لیکن طورى قرائت کنید که تأثیر در قلوب کند و دلهاى سخت شما را به فزع آورد، و همّ شما آخر سوره نباشد.» یعنى مقصود شما آن نباشد که قرآن را در چند روز ختم کنید، و یا این سوره را بزودى ختم نموده و به‏ آخر رسانید. (خمینی،پیشین، ص 504)
ب2-طمانینه
مورد دیگر که از آداب مهم در همه عبادات است وباید در قرائت قرآن نیز مد نظر باشد«طمانینه»است؛
امام خمینی (ره)طمانینه را از آداب مهم عبادت دانسته ،تاکید می کنند که طمانینه مورد نظر ایشان «عبارت
از آن که شخص‏ سالک‏ عبادت‏ را از روى سکونت قلب و اطمینان خاطر بجا آورد، زیرا که اگر عبادت را با حال اضطراب قلب و تزلزل بجا آورد، قلب از آن عبادت منفعل نشود و آثارى ازعبادت در ملکوت قلب حاصل نشود و حقیقت عبادت صورت باطنیّه قلب نگردد.»( خمینی،1388 ب،ص 17)
ج- تحسین قرائت با حزن وتلاوت با صوت نیکو
در روایتی از پیامبر( صلی الله علیه وآله)آمده است:« لِکُلِّ شَیْ‏ءٍ حِلْیَهٌ وَ حِلْیَهُ الْقُرْآنِ‏ الصَّوْتُ الْحَسَنُ.» (حر عاملی،پیشین، ج‏6 ،ص210)
امام خمینی(ره)نیز به بیان وتبیین احادیث مذکور پرداخته ومی فرمایند:
«در احادیث شریفه وارد است که قرآن را با حزن بخوانید و با صوت نیکو تلاوت کنید. حضرت على بن الحسین، علیهما السلام، قرآن را به طورى نیکو تلاوت مى‏فرمود که کسانى که از آنجا عبور مى‏کردند، از قبیل سقّاها، آنجا توقف مى‏کردند و بعضى از استماع آن غش مى‏کردند. ولى ما هر وقت مى‏خواهیم صوت حسن و آواز نیکوى خود را به مردم ارائه دهیم، قرآن یا اذان را وسیله قرار مى‏دهیم، و مقصد ما تلاوت قرآن نیست و عمل به این استحباب نمى‏باشد.
بالجمله، مکاید شیطان و نفس امّاره بسیار است، و غالبا حق را به باطل مشتبه مى‏کند و زشت و زیبا را با هم ملتبس مى‏نماید. باید از مکاید او به خداوند پناه برد.»( خمینی،1388ب، ص503)
د-تکرار وتلقین:
امام خمینی(ره)در موارد متعددی به ضرورت تکرار وتلقین برای تاثیر گذاری بر قلب انسان سخن گفته اند.
ایشان به علت تکرار زیاد مسائل در قرآن اشاره می فرمایند که:«شما مى‏دانید که قرآنْ کتاب معجزه است؛ در عین حال در قرآن راجع به مسائلْ تکرار زیاد است. البته در هر تکرارى مسائلى طرح شده است؛ اما براى اینکه براى رشد مردم قرآن آمده است و براى انسان‏سازى، مسائلى که براى ساختمان انسان است نمى‏شود یک دفعه بگویند و از آن رد بشوند. باید هِى بخوانند؛ توى گوشش مکرر کنند، تلقین است. تلقین‏ با یک‏ دفعه‏ درست نمى‏شود. باید اگر بخواهید یک بچه‏اى را شما تربیت بکنید، باید یک مسأله را چندین دفعه با چند زبان، با چند وضع، به او بخوانید. مطلب یکى باشد، لکن طرز بیان اینها به طورى که در قلب او نقش ببندد.»(خمینی،بی تا، ج‏10،ص 34)

مطلب مرتبط :   منابع مقاله درباره مسئولیت پاسخگویی

Close Menu