تحقیق درباره در هر یک از

تحقیق درباره در هر یک از

دانلود پایان نامه

 

در تفسیر المیزان آمده است:« کلمه” تذکر” به معناى تفکر آدمى است در امور براى پیدا کردن نتیجه‏اى که قبلا مجهول و یا مورد غفلت بود.»در ادامه آمده است:
«آرى پرهیزکاران وقتى شیطان طائف نزدیکشان مى‏شود به یاد این مى‏افتند که پروردگارشان خداوند است که مالک و مربى ایشان است، و همه امور ایشان بدست او است پس چه بهتر که به خود او مراجعه نموده و به او پناه ببریم، خداوند هم شر آن شیطان را از ایشان دفع نموده و پرده غفلت را از ایشان بر طرف مى‏سازد، ناگهان بینا مى‏شوند.»(طباطبایی،پیشین، ج 8،ص 498)
بنابراین پرهیزکاران با داشتن حضور قلب از غفلت حفظ می شوند وبه یاد خدا می افتند وبصیرت یافته از وساوس شیطان نجات پیدا می کنند.
امام خمینی(ره)در کتاب چهل حدیث با بیان حدیثی ازکتاب کافی به تبیین بحث حضور قلب می پردازند،در این حدیث آمده است:«خداى عزّ و جلّ به عیسى فرمود: «اى عیسى، یاد کن مرا پیش خود تا یاد کنم تو را در نزد خودم، و یاد کن مرا در جمعیت تا یاد کنم تو را در جمعیتى بهتر از جمعیت آدمزادگان. اى عیسى، نرم کن از براى من دل خود را، و بسیار یاد من کن در خلوتها، و بدان که خشنودى من آن است که تبصبص کنى به سوى من.»
ایشان در تبیین این حدیث می فرمایند:«تبصبص حرکت دم سگ است از خوف یا طمع. و این کنایه از شدت التماس و مسکنت است و زنده باش در این ذکر نه مرده.مقصود از «زندگى» در ذکر، توجه و حضور قلب‏ است.»( خمینی،1388ب، ص293)
امام خمینی(ره) حضور قلب در عبادات را قلب و روح عبادات و نورانیت و مراتب کمال عبادت را وابسته به حضور قلب و مراتب آن می دانند.
ایشان برای حضور قلب مراتبى را قائلندکه بعضی از آن مراتب به اولیای حق اختصاص دارد ودیگران نمی توانند به آن دست یابند.ولی بعضی مراتب آن برای دیگر افراد نیز ممکن الحصول است.بر اساس دیدگاه امام حضور قلب به دو دسته عمده تقسیم می شود که شامل:1-حضور قلب در عبادت ،2-حضور قلب در معبود می گردد.(همان، اقتباس از ص 433)
سپس قسم اول یعنی حضور قلب در عبادت را شامل دو مرتبه می دانند که عبارت است از:1- حضور در عبادت اجمالا؛2- حضور قلب در عبادت است تفصیلا.
مرتبه اول به این معناست که در عین اشتغال به هر عبادتى انسان اجمالا متوجه باشد که ثناى معبود مى‏کند، گرچه خود نمى‏داند که چه ثنایى مى‏کند.امام این حالت را به حالت کودکی تشبیه می کنند که قصیده گفته شده در مدح کسی را می خواند ،بدون آنکه معنای آن را بداند،گرچه اجمالا می داند که ثنای آن شخص را می گوید.
امام قسم دوم ، را به طور کامل فقط برای اولیاء و اهل معارف امکان پذیر می دانند،اما مراتب نازله آن برای دیگران نیز امکان پذیر است؛این مراتب شامل موارد زیر است:مرتبه اوّل آن توجه به معانى الفاظ است در مثل نماز و دعا؛و مرتبه دیگر آن است که اسرار عبادات را به قدر امکان بفهمد و کیفیت ثناى معبود را در هر یک از اوضاع بداند. ( همان، اقتباس از ص433)
ایشان در ادامه به توضیح حضور قلب در معبود می پردازند وآن را نیز داراى مراتبى می دانند که عمده آن سه مرتبه است؛( همان، ص 435)که به دلیل اینکه از حوصله این بحث خارج است ،به بیان آن نمی پردازیم.
از دیدگاه امام خمینی(ره)دو چیز سبب ایجاد حضور قلب در انسان می شود:یکی فراغت وقت وقلب،( خمینی،همان،ص426 )و دیگری فهماندن اهمیت عبادات به قلب.( همان، ص437)
ایشان در ادامه برای بیان اهمیت برخی عبادات از باب مثال،به بیان احادیثی می پردازند که در مورد صورت اخروی عبادات وثواب آنهاست.( همان،ص 439)
امام خمینی (ره)در باب کوشش برای ایجاد حضور قلب در عبادات توصیه می فرمایند:
«در هر حال اى عزیز، قدرى از حال غفلت بیدار شود و در امر خود تفکر کن و صفحه اعمال خود را نگاه کن. بترس از آنکه اعمالى را که به خیال خودت عمل صالح است، از قبیل نماز و روزه و حج و غیر آن، خود این‏ها اسباب گرفتارى و ذلتت شوند در آن عالم، پس، حساب خودت را در این عالم تا فرصت دارى بکش و خودت میزان اعمالت را بر پا کن و در میزان شریعت و ولایت اهل بیت اعمال خود را بسنج، و صحت و فساد و کمال و نقص آن را معلوم کن و آنها را جبران کن تا فرصت هست و مهلت دارى. و اگر در اینجا خود را محاسبه نکنى و حساب خودت را درست نکنى، در آنجا که به حسابت رسیدگى مى‏شود و میزان اعمال بر پا مى‏شود مبتلا به مصیبتهاى بزرگ مى‏شوى. بترس از میزان عدل الهى، و به هیچ چیز مغرور مباش و جدّ و جهد را از دست مده. و قدرى به صحیفه اعمال اهل بیت پیغمبر، صلوات اللّه علیهم، که معصوم از گناه و خطا بودند مراجعه کن و تفکر در آنها کن. ببین چقدر کار سخت است و راه تاریک و باریک اکنون ملاحظه این حدیث شریف بکن و حدیث مفصل را از این مجمل بخوان:
«فرمود حضرت صادق(علیه السلام): «به خدا قسم، نخورد علىّ بن أبی طالب، (علیه السلام) هرگز از دنیا حرامى، تا از دنیا رفت؛ و عرضه نشد بر او دو امرى که رضاى خداوند در آنها بود مگر آنکه آنچه شدیدتر بود بر بدنش اختیار فرمود، و نازل نشد بر رسول خدا(صلّى اللّه علیه و آله)شدتى هرگز مگر آنکه آن بزرگوار [او] را خواند براى اطمینانى که به او داشت، و هیچکس در این امّت عمل رسول خدا(صلّى اللّه علیه و آله) را طاقت نداشت غیر از او، همانا عمل مى‏کرد عمل شخص ترسناک، گویى بین بهشت و دوزخ بود، امید ثواب این را و ترس عقاب آن را داشت. و هر آینه آزاد فرمود از مال [خود] هزار بنده در راه خدا و نجات از آتش- بندگانى که با زحمت دست و عرق پیشانى تحصیل فرموده بود. و همانا قوت اهل بیتش را زیت و سرکه و خرما قرار داده بود، و نبود لباسش مگر کرباس، و اگر آستین مبارکش بلند مى‏آمد قیچى مى‏طلبید و آن را قطع مى‏فرمود.» (همان،ص441)
امام خمینی(ره)پس از ذکر حدیث مذکور واشاره به شدت عباداتی که ائمه معصومین داشته اند، در مقام شرح وبسط این معانی،به عجز همگان از عبادت خداوند ونیز عاجز بودن آنان از عبادتی مانند معصومین اشاره می فرمایند اما معتقدند اگر انسان به مقام عالی نمی رسد ؛نبایدکوشش در این جهت را یکسره رها کند،به این معنا که عبادتی که انجام می دهد عبث نیست اما باید متوجه باشد که راه خطرناک وباریک است.این سست انگارى ما از ضعف ایمان و سستى عقیده است و از جهل و نادانى است. ( همان، اقتباس ص 444)
بنابر آنچه گفته شد،انسان باید نهایت همت وجهد خود را برای ایجاد حضور قلب در عبادات خود بنماید ودر این راه ناامید نیز نگردد ،اما همواره بر اعمال خود مراقبت نماید.
امام خمینی(ره)مراتب حضور قلب را در هنگام قرائت قرآن با توجه به اشخاص چنین بر می شمرند:
«الف-حضور قلب برخی در هنگام قرائت قرآن چنان است که فقط مفاهیم آن را در قلب حاضر می کنند.امام این دسته افراد را از قانع شدن به اعمال خویش بر حذر می دارند،که قناعت به این حد،انسان را از سایر حقایق ومعارف عالیه محروم می گرداند.ب-گروهی دیگر با قدم عقل،حقایق اذکار را می فهمند؛وقلبشان در هنگام قرائت وفهم این حقایق حاضر است.ج-طایفه سوم آنچه را با قدم عقل درک کرده اند،با قلم عقل بر لوح قلب حک می کنندوبه مرتبه ایمان قلبی می رسند.»(دیاری بیدگلی1391 ش ، ص 33)
3-4-فهم قرآن:
یکی از مهم ترین مراحلی که در مراحل انس با قرآن مطرح است ،عبارتست از «فهم قرآن».برای این مفهوم الفاظ متعددی در قرآن بیان شده است.بنابر این لازم است برای روشن شدن مطلب به بررسی هر یک از این الفاظ پرداخته شود.اولین مورد کلمه «تدبر»می باشد.

مطلب مرتبط :   منبع مقاله درباره نظریه کنترل اجتماعی

Close Menu