مسئولیت وتعهدات دانشگاه در مقابل پدیدآورنده

مسئولیت وتعهدات دانشگاه در مقابل پدیدآورنده

3-1.        مسئولیت وتعهدات دانشگاه در مقابل پدیدآورنده

دانشگاه به عنوان یک شخص مستقل و به عنوان شخصی که در بسیاری از آثاری که جامعه دانشگاهی خلق می‌کنند، مالک اثر فرض می شود، در قبال پدیدآورندگان این آثار مسئولیت‌هایی دارد که برخی از آن ها ناشی از فرض مالکیت این آثار است و برخی دیگر از قرارداد ناشی می شود. نوع نخست، مسئولیت‌هایی است که دانشگاه به جهت سهمی که از منافع دارد، ذینفع در انجام آن‌هاست اما این بدان معنا نیست که پدیدآورنده در این میان ذی‌نفع نیست و همین امر است که این موضوع را به یک مسئولیت برای دانشگاه تغییر می دهد. مثلا مسئولیت ثبت اختراع، پرداخت هزینه های مربوط و طی مراحل مختلفی که برای حمایت از اختراع در اداره مالکیت صنعتی نیاز است. اما مسئولیت‌های نوع دوم از زمره مسئولیت هایی است که ممکن است دانشگاه در این میان نفعی نداشته باشد و تنها نفع فرد پدیدآورنده مطرح باشد مانند پرداخت حقوق و مبالغی که طی قرارداد، دانشگاه باید به پدیدآورنده بپردازد؛ این نوع از مسئولیت نوعی مسئولیت قراردادی است که دانشگاه بر طبق مفاد قرارداد ملزم به انجام آن هاست. ما هر دو نوع این مسئولیت ها را در زیر به صورت تفصیلی شرح می‌دهیم.

3-1-1. آموزش مالکیت فکری[1]

آموزش مربوط به حقوق مالکیت فکری و شاخه‌های این رشته و همین طور شرایط و ویژگی‌های تعلق این حقوق به مالک این آثار به اعضای دانشگاه و جامعه دانشگاهی، از جمله وظایفی است که در گروه نخست وظایف و مسئولیت‌های دانشگاه قرار دارد، زیرا در صورت عدم آگاهی پدیدآورندگان آثار از شرایط و ویژگی‌هایی که برای تعلق این حقوق به مالک اثر نیاز است، حقوق مالک این آثار یعنی دانشگاه در معرض خطر قرار خواهد گرفت.  فرض کنید در رشته ای از رشته‌های علوم در دانشگاه اختراعی صورت بگیرد، اما پدیدآورنده از اینکه تا زمان ثبت اختراع، نباید آن را برای عموم افشا نماید، آگاهی نداشته باشد و اختراع را را افشا نماید. در این صورت اختراع یکی از جنبه‌های مهم خود یعنی نو بودن را از دست خواهد داد و یا شخص دیگری با فرصت طلبی اختراع را به نام خود ثبت نماید، در این صورت دانشگاه به دلیل عدم آگاهی پدیدآورنده از شرایطی که برای ثبت اختراع لازم بوده است، متضرر می‌شود، هرچند علاوه بر دانشگاه، پدیدآورنده نیز از این بابت متحمل ضرر و زیان خواهد شد. به همین دلیل دانشگاه به عنوان مالک حقوق فکری این آثار، وظیفه آموزش حقوق مالکیت فکری را به اعضای خود دارد. دانشگاه چارلز استورت[2]  در این زمینه در خط مشی حقوق مالکیت فکری خود در بند 11، ذیل عنوان برنامه آموزشی بیان می‌دارد: « دانشگاه چارلز استورت باید یک برنامه آموزشی مداوم در زمینه مالکیت فکری، با اهداف زیر رهبری کند:

الف) برای آگاه ساختن کارمندان و دانشجویان از حقوقی که به آن ها تعلق می‌گیرد و مسئولیت‌ها و فرصت‌هایی که در زمینه مالکیت فکری دارند؛

ب) برای آگاه ساختن کارمندان و دانشجویان از هر گونه تغییراتی که در خط‌مشی صورت می‌گیرد؛ و

ج) برای ایجاد یک فهم بهتر از موضوعات مالکیت فکری به صورت کلی»[58،ص10]

« بسیاری از محققان تنها به صورت خیلی مبهم از وجود حق اختراع آگاهی دارند و تعداد خیلی کمی از آن‌ها از اینکه می‌توانند فرآیندهای رسیدن به یک محصول را نیز مانند حق اختراع پتنت کنند، مطلع هستند»[59،ص167-161]. بنابراین ضروری است دانشگاه در آموزش اعضای خود در رابطه با حقوق مالکیت فکری با تاسیس موسسه‌هایی از قبیل موسسات مالکیت فکری در دانشگاه در آموزش موضوعات حقوق مالکیت فکری، اعضای خود را از حقوق و مسئولیت‌هایشان آگاه سازد و یا با انعقاد قراردادهای آموزشی با موسسات خارجی متخصص به آموزش این حقوق به اساتید و دانشجویان رشته‌های مختلف علمی مبادرت نماید. «در دنیا تعداد زیادی موسسات آموزشی در جهت آموزش حق اختراع و مالکیت فکری وجود دارد که یکی از این موسسات، آکادمی جهانی سازمان جهانی مالکیت فکری است، که در مارس 1998 برای سرویس دهی به عنوان موسسه‌ای آموزشی که خدمات آموزشی، تربیتی و پژوهشی در زمینه مالکیت فکری ارائه می‌کند، تاسیس شد»[60،ص326-323].  همچنین در برخی از کشورها  مخصوصا کشورهایی که از لحاظ تولیدات دانشگاهی سهم بزرگی در دنیا دارند، موسسات آموزش مربوط به حقوق مالکیت فکری در دانشگاه‌های این کشورها تاسیس شد. به عنوان مثال« ژاپن تلاش‌های بسیار زیادی درجهت تعلیم و آموزش خصوصیات مالکیت فکری انجام داده است. تمام دانشکده‌های حقوقی که از آوریل سال 2004 تاسیس شده اند( تاکنون 74 دانشکده) رشته‌ حقوق مالکیت فکری دارند که انتظار می‌رود این دانشکده‌ها  دانشجویانی را که در زمینه حقوق مالکیت فکری متخصص هستند، آموزش دهند. علاوه بر این در آوریل سال 2005 دو مدرسه عالی همراه با برنامه تحصیلی در زمینه حقوق مالکیت فکری بنیان نهاده شد[60، ص326-323]. در ایران متاسفانه هنوز اقدامی در این خصوص صورت نگرفته و علیرغم اینکه اولین قوانین مربوط به حقوق مالکیت فکری از سال 1304 تصویب شد اما  اغلب اساتید، دانشجویان و دانشگاهیان اطلاعات بسیار اندکی در این زمینه دارند و از حقوقی که به آن ها تعلق می گیرد و حتی موضوعاتی را که حقوق مالکیت فکری پوشش می دهد، اطلاعی ندارند.

3-1-2. انجام حمایت های لازم برای برخورداری اثر از حمایت قانونی

فراهم کردن امکانات، وسایل و تجهیزات لازم که برای خلق یک اثر نیاز است از دیگر امور ضروری است که بر اساس آنچه که در سه مدلی که برای اختصاص مالکیت دانشگاه مورد استفاده قرار می‌گیرد(دکترین کار در برابر مزد، استفاده گسترده از منابع دانشگاه و وجود قرارداد انتقال مالکیت بین دانشگاه و پدیدآور) انجام این حمایت از تعهدات دانشگاه است، اما کیفیت و کمیت این حمایت‌ها متفاوت است.

در مورد دکترین کار در برابر مزد همان‌گونه که گفتیم رویه‌ها واحد است و کاری که در راستای وظیفه‌ای که کارفرما برعهده مستخدم نهاده است و در حیطه قرارداد استخدامی است  و اثری که در این حوزه پدید آمده است متعلق به کارفرما یعنی دانشگاه است. در حقوق اسلام قاعده ای با نام “من له الغنم فعلیه غرم”  وجود دارد. این قاعده حامل این معناست که پرداخت مخارج یک عمل بر عهده کسی است که از آن عمل منتفع می‌شود. بر اساس این قاعده دانشگاه به دلیل منتفع شدن از اثری که خلق می شود باید هزینه و امکانات لازم در تولید این اثر را نیز بپردازد. اما در  تئوری “کار در برابر مزد” تا آن جا که تحقیقات نگارنده در منابع مختلف علمی و خط مشی‌های حقوق مالکیت فکری دانشگاه‌های بعضی کشورهای صنعتی از جمله آمریکا نشان می دهد، چنین صراحتی وجود ندارد. اما تعریفی که دانشگاه جورج واشنگتون در زمینه دکترین کار در برابر مزد انجام داده است، قابل توجه است. در این تعریف آمده است:« اثری که توسط اعضای دانشگاه و دانشجویانی که در دانشگاه در حوزه‌ای که برای آن استخدام شده‌اند، پدید آمده است یا اثر سفارش داده شده خاصی که توسط اعضای هیئت علمی یا کتابداران در حوزه استخدامی آن‌ها خلق شده است همانگونه که در قرارداد مکتوب خاصی که بین عضو هیئت علمی یا کتابداران و دانشگاه منعقد شده، آمده است»[32،ص10].

مطلب مرتبط :   ویژگی های شخصیّتی و نظریه های مختلف

در انتهای این عبارت بیان شده است ” همانگونه که در قرارداد مکتوب خاصی که بین عضو هیئت علمی یا کتابداران و دانشگاه منعقد شده، آمده است” مستنبط از این عبارت هر چند که در نگاه کلی این امر از وظایف دانشگاه است که امکانات و وسایل لازم را در جهت وظیفه‌ای که به مستخدم سپرده شده است، فراهم کند، اما این وظیفه با وجود قرارداد بین کارفرما و مستخدم قابل تغییر است. دانشگاه تنها تا حدی که در قرارداد آمده است ملزم به تهیه امکانات و حمایت‌های لازم در جهت انجام وظایف مستخدم است و خارج از آن مسئولیتی ندارد.

در مورد دکترین استفاده گسترده از منابع دانشگاهی وضعیت تا حدی روشن‌تر است، زیرا در مورد این آثار آنچه که باعث تعیین مالکیت این آثار می‌شود میزان استفاده پدیدآورنده از امکانات، تجهیزات و منابع مالی دانشگاه است. با توجه به تعریف “استفاده گسترده از منابع دانشگاهی روشن است میزان حمایت‌های مالی و تجهیزاتی که دانشگاه در این زمینه تا چه میزان است. البته تفاوتی این مدل در مقایسه با دکترین “کار در برابر مزد” این است که در دکترین “کار در برابر مزد” دانشگاه ملزم به فراهم کردن امکانات و حمایت‌های لازم در حدود قرارداد است، اما در دکترین “استفاده گسترده از منابع دانشگاه” الزامی برای دانشگاه در فراهم نمودن امکانات و تجهیزاتی که برای خلق یک اثر نیاز است، وجود ندارد زیرا از ابتدا قصد اینکه اثر برای دانشگاه پدید آید، وجود ندارد. تفاوت دیگر این مدل در مقایسه با دکترین ” کار در برابر مزد”، نحوه تعلق مالکیت اثر است. در حالی که در دکترین کار در برابر مزد مالکیت ذره‌های اثر از همان لحظه ایجاد در مالکیت دانشگاه قرار می گیرد اما در دکترین استفاده گسترده از منابع دانشگاهی ذره‌های مال از لحظه ایجاد در مالکیت دانشگاه قرار نمی‌گیرد و حتی ممکن است بعد از اینکه اثری به طور کامل ایجاد و به بهره‌برداری رسید، مالکیت آن انتقال پیدا کند.

در مدل سوم یعنی مدل “قرارداد انتقال مالکیت” بسته به مفاد قرارداد و زمان قرارداد وظایف دانشگاه متفاوت است. به این معنا که با توجه به آنچه که در قرارداد مشخص شده است و تعهداتی که دانشگاه در قرارداد به عهده گرفته است به همان میزان تعهد دارد. در مورد زمان قرارداد نیز این موضوع حائز اهمیت است که قرارداد در چه زمانی منعقد می شود. ممکن است قرارداد در زمانی منعقد شود که قسمت اعظمی از کار انجام شده است و دانشگاه برای درصد باقیمانده ملزم به ارائه امکانات و تجهیزات لازم برای انجام بقیه کار مربوط به اثر است، در حالی که اگر  قرارداد در زمانی منعقد شده باشد که هنوز هیچ کاری برای ایجاد اثر صورت نگرفته است، دانشگاه ملزم به ارائه امکانات و حمایت‌های لازم در حدود معهود در قرارداد است.

3-1-3. تحصیل حمایت قانونی لازم برای حمایت از حقوق مالکیت فکری  اثر پدیدآمده

این یک امر بدیهی است که حفاظت از حقوق هر اثری بر عهده شخصی است که از آن منتفع می‌شود. شخصی که نفعی در وجود یا عدم وجود آن ندارد، عقلا دلیلی در تقبل هزینه‌های مربوط به اثر ندارد. به همین جهت تقبل هزینه‌های مربوط به آثار دانشگاهی بر عهده شخصی است که از آن منتفع می شود. از اینرو در مواردی که دانشگاه طبق قانون یا قرارداد خود را صاحب اثر می شناسد، بر عهده اوست اقدامات قانونی برای حفظ حقوق مربوط به اثر را متحمل شود. در ماده 3 قانون ثبت اختراعات، طرح های صنعتی و علائم تجاری مصوب سال 1386 ایران آمده است:« گواهینامه اختراع سندی است که اداره مالکیت صنعتی برای حمایت از اختراع صادر می‌کند و دارنده آن می تواند از حقوق انحصاری بهره مند شود.»  بخش ب ماده 6 همین قانون اعلام می‌دارد:« در مواقعی که متقاضی شخص مخترع نیست، مدرک دال بر سمت قانونی وی همراه اظهارنامه تحویل گردد.» در این قانون به صورت تلویحی شخصی که به عنوان مخترع در ورقه اختراع شناخته می‌شود و می تواند از حقوق مالکانه اثر بهره‌برداری کند مکلف به ثبت اثر است. البته شخصی نیز که اختراع را پدید آورده است باید وظایفی را که در این زمینه دارد، انجام دهد که ما در سطور بعدی به این موضوع خواهیم پرداخت.

نباید از نظر دور داشت انجام اقدامات قانونی برای حمایت از حقوق مالکیت فکری اثر پدیدآمده همیشه برعهده دانشگاه نیست. بلکه انجام این مسئولیت بستگی به معیارهای خاصی دارد که در صورت وجود این معیارها این مسئولیت را برای دانشگاه به وجود می آورد. برخی از این معیارها که دانشگاه کالیفرنیای جنوبی[3] در تصمیم‌گیری از حمایت یا عدم حمایت از یک اثر و انجام این اقدامات ارائه کرده است و به نظر در دیگر دانشگاه‌ها قابل اعمال به نظر می‌رسد، عبارتند از:

«- آیا دانشگاه در اثر پدیدآمده مالکیت دارد و اگر دارد به چه میزان است؛

–     آیا  پدیدآورنده به طور کامل اثر را برای دفتر انتقال فنآوری افشا کرده است؛

–     آیا در مورد اثر، تعارض منافع و یا تعارض تعهداتی وجود داشته و اگر اینگونه بوده است آیا این تعارض منافع و یا تعارض تعهدات، مدیریت یا حل شده است یا خیر؛

–     آیا تحقیقات مداوم در دانشگاه کالیفرنیا شبیه یا مرتبط با حوزه‌هایی همچون مالکیت فکری ادامه دارد؛

–     آیا دانشگاه اجازه داشته که تحت قراردادهای  حمایتی از صنعت کار کند»[62،ص9].

مطلب مرتبط :   مفاهیم و تعاریف اعتماد سازمانی

البته در این زمینه معیارهای دیگری نیز مربوط به جنبه‌های بازاریابی محصول وجود دارد که در خط‌مشی‌های حقوق مالکیت فکری دیگر از جمله دانشگاه ساسکس[4] وجود دارد. این معیار که منافع  آتی دانشگاه را در این زمینه تامین می‌کند، توان بالقوه اثر در تجاری سازی اثر است. به این معنا که آیا اثر در صورت ثبت شدن و صرف هزینه‎های گزافی که برای ثبت اثر معمولا در کشورهایی مثل آمریکا باید پرداخت شود توان بازگرداندن هزینه‌های پرداختی را دارد؛ همچنین علاوه بر این هزینه‌ها، منفعتی نیز از این جهت نصیب دانشگاه نماید[63،ص4].

3-1-4. تسهیل انتقال تکنولوژی از دانشگاه به جامعه و صنعت

چهارمین وظیفه‌ای که دانشگاه در مورد آثاری که در دانشگاه پدید می‌آید، دارد، تسهیل روند انتقال تکنولوژی پدیدآمده از دانشگاه به منظور رفاه جامعه به بخش صنعت است. در واقع یکی از اهداف اصلی پژوهش و تحقیق در دانشگاه‌ همان‌گونه که در قوانین و آیین‌نامه‌های مختلف حقوق مالکیت فکری دانشگاه‌های مختلف دنیا مورد تاکید قرار گرفته است، کمک به پیشرفت صنعتی و توسعه رفاه اجتماعی است. به عنوان مثال دانشگاه “مِین سیستم “[5] در تعریف قسمتی از اهداف خط‌مشی حقوق مالکیت فکری خود می‌گوید:« هدف از این خط‌مشی فراهم آوردن انگیزه و حمایت لازم برای ترغیب اکتشاف و توسعه دانش جدید و کاربرد و انتقال آن در جهت منافع عمومی است»[64،ص1]. به همین نحو در خط‌مشی حقوق مالکیت فکری دانشگاه “ورمونت”[6] نیز در بخش اهداف و بیان ماموریت‌های دانشگاه در بند 1.1.1 اعلام می کند:« ماموریت دانشگاه ورمونت، خلق، تفسیر و تسهیم دانش به منظور آماده کردن دانشجویان دانشگاه ورمونت به عنوان دانشجویانی تولیدکننده، مسئول و خلاق و همینطور ارتقاء کاربرد دانش مرتبط به نفع ایالت ورمونت و به نفع جامعه در نگاه کلی  می‌باشد»[65]. باز به همین نحو در خط مشی حقوق مالکیت فکری دانشگاه “جان هاپکینز[7]” آمده است:« دانشگاه جان‌هاپکینز برای حمایت از دانشگاهیان و مستخدمانش در تضمین توسعه تجاری موضوعات فکری و دیگر مالکیت‌ها که در نتیجه تحقیقاتش پدید آمده است، تلاش می کند به نحوی که منافع این تحقیقات، جامعه را به بهترین فرصت‌ها برساند. این موضوع  با ماموریت دانشگاه، در توسعه دانش جدید و تسهیل کاربرد عملی چنین دانشی در جهت منافع عموم قابل انطباق است»[66].

اما دانشگاه‌ این مسئولیت را با چه ابزاری باید انجام بدهد و چگونه می توان به این هدف رسید؟ اخیرأ در دانشگاه‌های دنیا دفاتری با عنوان دفتر انتقال فناوری یا دفتر مالکیت فکری و یا دفاتری با عنوان دفتر صدور اجازه بهره‌برداری از فنآوری وجود دارد که این مسئولیت را انجام می‌دهند. در واقع بسیاری موضوعات و مسائل مربوط به حقوق مالکیت فکری در ادارات حقوق مالکیت فکری این دانشگاه‌ها بررسی می شود. به عنوان مثال در خط مشی حقوق مالکیت فکری دانشگاه کالیفرنیای جنوبی آمریکا در بخش 3 در ذیل عنوان مدیریت خط‌مشی آمده است:« این بخش فرآیندی را توصیف می‌کند که به واسطه آن اعضای هیئت علمی، کارکنان، دانشجویان و دیگران می‌توانند از مالکیت فکری که در این خط‌مشی آمده است، حمایت کنند. این امر به عنوان یک راهنما در نظر گرفته شده است تا اینکه  اعضای جامعه دانشگاهی به صورت کلی از اینکه چه تصمیمی در مورد حمایت از مالکیت فکری در نظر گرفته شده است، مطلع باشند… دانشگاه مالک حقوق مالکیت فکری آثار را تعیین خواهد کرد و مجوز بهره‌برداری از فنآوری، تجاری سازی یا دیگر جنبه‌های انتقال مالکیت فکری دانشگاه کالیفرنیای جنوبی را تسهیل خواهد کرد… اداره انتقال فناوری[8](OTL) برای مثال اختراع را ارزیابی و ارزش تجاری آن را تعیین خواهد کرد، گزارش‌های اختراع را مدیریت می‌کند، برای آثار واجد مالکیت فکری تولید شده در دانشگاه حمایت حق اختراع و حمایت کپی‌رایتی تحصیل خواهد کرد و در مورد قراردادهای مجوز بهره‌برداری مذاکره خواهد کرد، مالکیت نتایج ملموس تحقیقات را منتقل خواهد کرد، قراردادهای محرمانه را منعقد خواهد کرد و دیگر قراردادهای توزیع تکنولوژی را منعقد خواهد کرد. اداره خدمات صدور مجوز بهره‌برداری و علائم تجاری[9](TLSO) همچنین در سرویس‌دهی به منظور شفاف‌سازی، ثبت، حمایت و اجرای علائم دانشگاه، مذاکره قراردادهای مجوز بهره‌برداری و قراردادهای ارتقاء و مشاوره مسائل علائم تجاری کمک خواهد کرد. اداره صدور مجوز بهره‌برداری از فناوری و اداره خدمات مجوز بهره‌برداری و علائم تجاری با اداره مشاوره کل به منظور تضمین اینکه قراردادی که به واسطه دانشگاه اجرا می‌شود از لحاظ قانونی مورد قبول است، کار می کند…»

همان‌گونه که در آیین‌نامه حقوق مالکیت فکری این دانشگاه آمده است تمام مسائل مربوط به مالکیت فکری در این دانشگاه، در این دو اداره مورد رسیدگی قرار می‌گیرد و مدیریت می‌شود. در  ایران متاسفانه در دانشگاه‌ها چنین دفاتری در دانشگاه دیده نمی‌شود. البته در چند دانشگاه معدود کشور دفاتر مالکیت فکری، مدتی است که ایجاد شده‌اند، اما به دلیل فقدان متخصص در این زمینه این دفاتر نیز نمی‌توانند وظیفه خود را به خوبی انجام دهند.

3-1-5. تاسیس دفتر مالکیت فکری[10] یا انتقال فناوری[11]

مدیریت مسائل مربوط به حقوق دارایی‌های فکری و آفرینش‌های غیرملموسی که در دانشگاه پدید می‌آید، خصوصا با توجه به رسالت دانشگاه که مسئولیت تولید و توسعه علم و دانش را درجهت عرضه به صنعت به منظور رفاه جامعه و توسعه صنعتی بر عهده دارد، از موضوعات با اهمیتی است که وجود تشکیلات و نظام خاص و مجزایی در دانشگاه می‌طلبد. به همین خاطر تاسیس دفاتر مالکیت فکری یا انتقال فناوری از اقدامات اولیه و نخستین هر دانشگاهی است. « دفتر انتقال فناوری حوزه، واحد یا بخشی است که وظیفه حمایت و تجاری سازی اختراعات و آفرینش‌های فکری را دارد…. البته مفهوم انتقال فناوری، مفهوم نسبتا جدیدی است که حتی دانشگاه های تحقیقاتی سطح بالا مانند موسسه تکنولوژی کالیفرنیا در سال 1995 تنها دپارتمان خاصی را برای انتقال فناوری تاسیس کرد»[67،ص22].

وظایف دفتر انتقال فناوری، ثبت تمام انواع برخوردار از حقوق مالکیت فکری، مذاکره و تنظیم قراردادهای لیسانس است[67،ص20].

همچنین دفتر انتقال فناوری، مسئولیت مدیریت موضوعات مربوط به حقوق مالکیت فکری دانشگاه را از طریق قراردادهای زیر بر عهده دارد:

  1. قراردادهای مشارکت
  2. قراردادهای عدم افشاء
  3. قراردادهای افشاء سری(مثلا قراردادی که طی آن اثر تنها برای مقام یا اداره ذیربط در دانشگاه فاش شود)
  4. هر قرارداد دیگری که دفتر انتقال فناوری دانشگاه ضروری بداند[67،ص21].
مطلب مرتبط :   مفهوم رضایتمندی

از دیگر وظایف دفتر انتقال تکنولوژی می‌توان به:

–  تنظیم و حمایت از قراردادهای حق مولف و حق اختراع

–     تعیین اینکه آیا اثر پدیدآمده قابلیت اینکه حق مولف یا حق اختراع به آن تعلق بگیرد، دارد یا خیر( که شامل دریافت افشای اختراع، به عهده گرفتن جستجو در گواهینامه‌های ثبت اختراع و کامل کردن اظهارنامه‌های ثبت اختراع و حق مولف)؛

–     ارزش‌یابی قدرت تجاری اختراع؛

–     تحصیل حمایت مناسب برای ‌اختراع؛

–     پیدا کردن شریک تجاری مناسب؛ و

–     مذاکره و مدیریت قراردادهای لیسانس اشاره کرد[67،ص23].

3-1-6. حل و فصل اختلافات[12]

موضوعات مربوط به قراردادهای همکاری بین دانشگاه و پدیدآورنده، قراردادهای تحقیقاتی، تفسیر آیین‌نامه‌های دانشگاهی، درصد سهمی که به پدیدآورنده و یا دانشگاه تعلق می‌گیرد، تفسیرهای شخصی از  قرارداد و دیگر مسائل در این زمینه مشکلاتی را پدید می‌آورد که در زمان انعقاد قرارداد یا لحظه تدوین آیین‌نامه‌های مربوط به حقوق مالکیت فکری، خارج از توان پیش‌بینی دانشگاه و پدیدآورنده است. به همین دلیل دانشگاه‌ها معمولا برای حل اختلافاتی که در زمان نوشتن قرارداد قابل پیش‌بینی نیستند و ممکن است بعد از قرارداد و در جریان انجام پروژه و یا انجام وظایف و یا تعلق حقوقی که از اثر ناشی می شود، بروز کند، در هر قرارداد به صورت جداگانه و یا در آیین‌نامه‌های مربوط به حقوق مالکیت فکری مربوطه، بندی را به عنوان حل و فصل اختلافات مشخص کنند که در صورت بروز چنین اختلافاتی به منظور رفع اختلاف به آن مراجعه کنند. البته «اگر اختلافی یا موضوعی در زمینه مالکیت فکری و یا حقوق مربوط به مالکیت مشترک بروز کرد، باید سعی کرد که این موضوع به صورت مسالمت آمیز در مورد هر اختلافی حل شود. اما اگر اختلاف دوستانه و مسالمت آمیز حل نشد باید به راه‌حل‌های دیگری که در این زمینه وجود دارد، رجوع شود»[68،ص17]. تعارض در زمینه حقوق مالکیت فکری آثار دانشگاهی در دو زمینه امکان بروز دارد. نخست در زمینه تعارض منافع[13] و دوم در زمینه تعارض تعهدات[14].

الف. تعارض منافع– تعارض منافع زمانی رخ می‌دهد که دو هدف یا بیشتر که از توان رقابت با یکدیگر برخوردارند، در یک زمان قابل تحصیل نباشند. تبادل تولید بین موسسات تحقیق و توسعه[15]، اعضای هیئت علمی یا دیگر مستخدمان و اعضای غیردانشگاهی ممکن است گاهی اوقات ایجاد تعارض منافع کند[69،ص14].

به زبان ساده‌تر تعارض منافع زمانی رخ می‌دهد که واگرایی بین منافع شخصی اشخاص و تعهدات حرفه‌ای‌شان در دانشگاه رخ دهد، تا حدی که یک ناظر مستقل ممکن است به نحو معقولی سوال کند که آیا وظایف حرفه‌ای اشخاص در قبال عوض از جمله دستاورد شخصی، مالی و یا چیزهای دیگر تعیین می شود[70،ص27].

ب. تعارض تعهدات– تعارض تعهدات معمولا مربوط به اختصاص زمان است. هنگامی که فعالیت‌های مشاوره‌ای خارج از دانشگاهی از حد معمولی که دانشگاه اجازه داده است، تجاوز کند یا وقتی که یک عضو هیئت علمی تمام‌وقت، در گام نخست به صورت حرفه‌ای به تعهدات خود در قبال دانشگاه وفادار نباشد، تعارض تعهدات رخ می‌دهد.. بهترین راه‌حل برای جلوگیری از تعارض تعهدات، این است که عضو هیئت علمی یا دانشجو و یا مستخدم برای دانشگاه، رئیس و یا شخصی که مسئولیت این امر را در دانشگاه بر عهده دارد، موقعیت خود را شرح و توضیح دهد[70،ص28].

دانشگاه‌های مختلف رویه‌های گوناگونی در خصوص حل و فصل اختلافات در پیش گرفته‌اند. به عنوان مثال دانشگاه میشیگان تحت عنوان تفسیر خط مشی حقوق مولف و حل و فصل اختلافات در سطور پایانی خط‌مشی مربوط به حقوق مولف[16] خود بیان می‌دارد:« این خط‌مشی و اجرای آن ممکن است، نیازمند تفسیر و بازبینی باشد. هر تلاشی برای حل اخلافات غیر رسمی باید همراه با کمک یک یا چند سرویس حمایتی که به واسطه دانشگاه در زیر مورد بحث قرار گرفته است، باشد:

اطلاعات مربوط به خط‌مشی[17]: اطلاعات مربوط به این خط‌مشی و کاربردش در منابع زیر موجود است:

دفاتر روءسای دانشگاه یا پردیس‌ها( در جهت تبیین خط‌مشی)، دفتر مشاور کل( برای تبیین حقوقی خط‌مشی) و دفتر انتقال فناوری( برای موضوعاتی از قبیل حق‌اختراعات و تجاری‌سازی مالکیت فکری).

حل و فصل اختلافات غیررسمی[18]: اگر اختلافی در مورد تفسیر این خط‌مشی بروز کند و طرفین خودشان قادر به حل اختلاف نباشند، یکی از طرفین یا دوطرف می‌توانند نزد یک ناظر مناسب، رئیس دپارتمان یا رئیس بخش( یا نماینده آن‌ها) برود(ند). اگر اختلاف توسط دپارتمان یا واحد مربوطه حل نشود، یا اگر طرفین اختلاف از دپارتمان‌ها و بخش‌های مختلف باشند، ممکن است این امر ضروری بنماید که اختلاف در حضور رئیس دانشگاه یا کسی که وظیفه موضوع اختلاف به او سپرده شده است، مطرح شود… .

حل و فصل اختلافات رسمی[19]: اگر رویه‌های غیررسمی حل و فصل اختلافات و مشاوره راه‌گشای حل اختلاف یا تفاوت برداشت از خط‌مشی نباشد، ممکن است ضروری باشد که به رویه‌های رسمی برای تفسیر خط‌مشی و حل اختلاف متوسل شویم. هر یک از اعضای جامعه دانشگاهی می‌تواند به منظور حل اختلاف یا تفسیر خط‌مشی حق‌مولف دانشگاه، درخواستی را خطاب به دفتر رئیس دانشکده یا پردیس بفرستد. رئیس، یک کمیته فوق‌العاده تعیین خواهد کرد و رئیسی را نیز برای این کمیته منصوب خواهد کرد. کمیته از ترکیب مدیران، اعضای هیئت علمی، کارمندان و یا دانشجویان، تشکیل خواهد شد، این تشکل باید مناسب با ماهیت و محتوای شکایتی باشد که به وی ارجاع شده و همینطور با توجه به نقشی که طرفین می‌توانند در حل اختلاف ایفا کنند. اعضای کمیته از بین تعدادی از منتخبان انتخاب می‌شوند که توسط کمیته ارشد مشاوره در امور دانشگاه و دیگر مقامات و شخصیت‌های عالی‌رتبه دانشگاه معرفی شده‌اند.

تصمیمات کمیته ممکن است مورد تائید رئیس (یا نماینده او) قرار گیرد. تصمیمات رئیس نهایی خواهد بود[71،ص7].

[1] . Intellectual property  education

[2] . Charles sturt University

[3] . University of Southern California

[4]. Sussex University

[5]. University of Main System

[6] . The university of Vermont

[7]. The Johns Hopkins university

[8] . Office of technology licensing

[9] . The Trademark and Licensing Service Office

[10] . Ip office (IPO)

[11] . Technology Transfer Office (TTO)

[12] . dispute resolution

[13] . conflict of interest

[14] . conflict of commitment

[15] . R&D institution

[16] . Copyright policy

[17] . policy information

[18] . informal resolution

[19] . formal resolution

Close Menu